Er is een revival van hallucogene drugs gaande. Mensen doen ze niet alleen meer, maar er wordt ook meer onderzoek naar gedaan. Tijdens een trip zie je van alles, de realiteit vervormt en verhevigt, de ‘doors of perception’ gaan open. Hoe kijken wetenschappers daarnaar? In deze aflevering van de podcast Onder Mediadoctoren gaan de mediadoctoren down the rabbit hole en verwonderen ze zich met samen met Patricia Pisters, hoogleraar film, media en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam, over psychedelica.

Waar psychedelica in de jaren 60 stonden voor een rebelse strijd die verbonden was met een generatieconflict, is de tijdsgeest nu anders. Hallucogeen drugsgebruik gaat nu meer over individuele en collectieve healing, met aandacht dus voor therapeutische elementen. Het gesprek gaat onder andere over de verbeelding van trips in de media, maar ook over de vertogen die er bestaan over deze drugs. Kunnen psychedelica ons helpen onze mediawereld beter te begrijpen?

Meer informatie op de website van Onder Mediadoctoren. 

Beeld gegenereerd met AI (Leonardo). 

In de weekendbijlage van Pedro de Bruyckere’s blog X, Y of Einstein vond ik dit leuke wetenschapsweetje over bioscoopstoelen, die doorgaans rood zijn. Rood licht heeft een langere golflengte. In het donker zien we kortere golflengtes het beste, kleuren die je dus juist niet wilt zien in de bioscoop. Rood is daarmee de beste kleur voor stoelen, omdat die kleur snel zwart wordt in onze ogen als het licht uitgaat. De stoelen om je heen leiden dan niet af van de film.

Dit effect heet het Purkinje effect. Hij observeerde in 1819:

Objectively, the degree of illumination has a great influence on the intensity of color quality. In order to prove this most vividly, take some colors before daybreak, when it begins slowly to get lighter. Initially one sees only black and grey. Particularly the brightest colors, red and green, appear darkest. Yellow cannot be distinguished from a rosy red. Blue became noticeable to me first. Nuances of red, which otherwise burn brightest in daylight, namely carmine, cinnabar and orange, show themselves as darkest for quite a while, in contrast to their average brightness. Green appears more bluish to me, and its yellow tint develops with increasing daylight only.

Films over lichaamswisselingen zijn een genre binnen een genre. Een tiener wisselt doorgaans van lichaam, wat leidt tot allerlei voorspelbare hilariteiten. In een nieuwe aflevering van de podcast Geeky Dingen praten de geeks met hun gasten Sonny Kempkes en Zahra Boufadiss over dit genre.

We gaan af wat deze films allemaal gemeen hebben: het nieuwe lichaam moet ontdekt worden, er wordt een levensles geleerd en de magie moet altijd iets licht exotisch racistisch hebben. Is het daarmee een genre of zijn er daarvoor niet genoeg films? Wat maakt het zo leuk om naar te kijken? En wat zegt het over de verhouding tussen lichaam en geest? De films die worden besproken zijn Big (1988), Freaky Friday (2003), 13 Going On 30 (2004), It’s A Boy Girl Thing (2006) en Freaky (2020).

Op 26 maar viert Geeky Dingen het vijfjarig bestaan in de Tolhuistuin in Amsterdam. Wil je erbij zijn? Koop dan hier je kaartjes(ze zijn maar 2,50!).

Meer informatie over deze podcast op Vriend van de Show. 

Vroeger waren superheldenfilms geil. Toen George Clooney Batman speelde, had zijn pak zelfs harde tepels ingebouwd. Tegenwoordig zijn superhelden seksloos, net als de andere grote films waarvoor mensen naar de bioscoop gaan. Films waarin mensen wel seksen verschijnen doorgaans direct op de streamingdiensten. Let wel, het gaat hier om Amerikaanse films: Europese films ondervinden niet hetzelfde lot. De schuldige is dan ook de leeftijdscontrole, schrijft Time Magazine deze week naar aanleiding van het verschijnen van Magic Mike 3.

Studio’s maken bijna geen mid-budget films voor volwassenen meer, maar investeren in de grote verhalen met bestaand intellectueel eigendom (intellectual property, IP) die alle leeftijden aanspreken, zoals StarWars en het Marvel Cinematic Universe. Daarvoor is in de Verenigde Staten een PG (Parental Guidance Suggested) of PG-13 (Parents Strongly Cautioned) rating nodig. Die krijg je niet als er naakt of seks te zien is (geformuleerd als ‘adult activity‘). NB: de tien top-grossing films van 2022 hadden allemaal zo’n lage rating. Het gaat trouwens niet alleen om Amerikaanse censuur. Studio’s willen ook de grote Chinese markt aanspreken en daarvoor moet je evenzeer voorzichtig zijn met seks.

Makers zijn bovendien bang voor reacties op sociale media. Een sexy film kan al snel gezien worden als een seksistische film. Dat was vroeger vaak ook zo, maar hoeft geen reden te zijn om het niet te proberen – denk aan een feministische (Europese) film als Portrait of a Lady on Fire.

Wat betekent het als we geen seks meer zien in films? Regisseur SusannA Fogel zegt daarover in het stuk:

“If people are not exposed to sex in film, they lose an important reference point for what it can—or should—look like. “And that seems to be worse for the culture than movies that show some adult situations in context.””

Zo’n vaart zal het niet lopen want er is gewoon seks en bloot te zien in de series op streamingdiensten, waarop censuur niet van toepassing is. Maar het is wel zo dat de jonge generatie ook minder zin in seks heeft, zoals deze tweet over kijkers die hun consent niet kunnen geven duidelijk maakt – al is het aankondigen van seks precies een van de functies van kijkwijzerclassificaties.

De film Predator (1987) was een enorm succes. In zekere zin is het een van ‘de meest 80ies’ films ooit: conservatief, over-the-top, anti-communistisch en vol Vietnam-trauma, hyper-masculien en overdadig gewelddadig. Tegelijkertijd laat de film zich niet zo makkelijk vangen: is het actie of horror? En wat ís de predator nou precies? Zoals in goede enge films komen we daar nauwelijks iets over te weten. Daarover schreef een blogger:

“This generous inexactness allows the predator to reflect an abundance of meanings, slippery and overlapping, unencumbered by all that goofy backstory. He is suggestively mammalian, slimily crocodilian, part gorilla, part crustacean chameleon, with insectoid mandibles and infrared vision. Most of all, though, the predator aesthetic draws on a rich and layered archive of colonial depictions of the “uncivilizable savage”: his loincloth, dreadlocks, and his collection of skulls; his fearsome blades, exposed skin, and his symbiotic intimacy with the jungle; his incomprehensible clicking language, his animalistic posture, and his thirst for barbaric violence.

The final Cold War enemy is not only an alien; he is, simultaneously, the prehuman savage of colonial nightmare. Neither the alien nor the savage, to recall the joke about how Predator the film came to be, inhabit the same planet as the Reagan-era action hero.”

In een nieuwe aflevering van Geeky Dingen praten de geeks met hun gast Coco Fuhri Snethlage over Predator (1987) én over het zojuist verschenen Prey (2022), een progressieve, antikoloniale film die bijkans het tegenovergestelde is van Predator, maar toch bij de franchise hoort.

De shownotes voor deze aflevering vind je op de VriendvandeShow-pagina.

Er stevent een groot object op de aarde af. Een amateur, zoals een puber of een complotdenker, ziet het onheil met zijn telescoop op ons afkomen. De bevestiging komt door visuele bevestiging van astronauten: een planetoïde ligt op ramkoers, mondiale verwoesting dreigt. Van NASA hoeven we weinig hulp te verwachten: het zijn doorgaans nutteloze, wat onnozele nerds die geen idee hebben van de individuele heldhaftigheid die nodig is om de wereld te redden.

De nieuwste aflevering van de podcast Geeky Dingen gaat over rampenfilms waarin de aarde bedreigd wordt door een object uit de ruimte. De geeks en hun gasten Alex Mazereeuw en Patrick Knegt keken naar Meteor (1979), Armageddon (1998), Deep Impact (1998), Don’t Look Up (2021) en Moonfall (2022). Het gesprek gaat over wat deze films zo leuk (maar vooral niet goed) maakt, tikkende klokken, waarom we eigenlijk allemaal een hekel hebben aan Armageddon. Daarnaast staat de representatie van wetenschappers en NASA centraal. Marieke Baan, hoofd communicatie voor Nederlandse Onderzoekschool Voor Astronomie NOVA, geeft eerst een inleiding over de verschillen tussen meteoor, asteroïde en meteoriet.

Meer informatie over deze aflevering op de website van Geeky Dingen. 

De Three Flavours Cornetto-trilogie, ook wel bekend als de Blood and Ice Cream-trilogie zijn drie films die spelen met genre: Shaun of the Dead (2004) is een zombiefilm/romcom, Hot Fuzz (2007) is comedy buddy cop met horrorelementen en The World’s End (2013) een sciencefiction-film over volwassen worden. Het is geen trilogie in de conventionele zin des woords, de films delen geen universum en de terugkerende acteurs spelen andere personages. Toch zijn er gedeelde kenmerken qua thematiek en makers – alle films zijn geregisseerd door Edgar Wright en geschreven door Wright en Simon Pegg.

De nieuwste aflevering van Geeky Dingen gaat over deze trilogie. Welke dingen werken en welke niet? Het gesprek gaat over pesten, mannenvriendschappen en de vraag of twaalf pints echt veel zijn. Is het wel slim deze films achter elkaar te kijken of leidt dat tot muggenziften?

Meer informatie over deze aflevering op de website van Geeky Dingen.

Agatha Christie schreef meer dan zeventig boeken, vooral mystery novels en korte verhalen. Een groot aantal daarvan werd bewerkt tot film, recentelijk nog Murder on the Orient Express en Death on the Nile. Voor filmmakers zijn de terugkerende thema’s in haar werk aantrekkelijk: klasse en jaloezie. Tegelijkertijd is het bronmateriaal racistisch en oriëntalistisch, wat toentertijd al kwalijk was en vandaag de dag niet gerepliceerd zou moeten worden.

In een nieuwe aflevering van Geeky Dingen praten de geeks met hun gasten Ype Driessen en Emiel Willms over deze en andere verfilmingen. Hebben de verhalen een eigentijdse update gekregen? Bevatten ze sociale kritiek? Welke moraliteiten spreken uit de films? En wat maakt Christie’s verhalen zo goed dat we bijna een eeuw later steeds terug blijven komen?

Meer informatie over deze aflevering op de website van Geeky Dingen.

In Nederland vinden zo’n 30.000 abortussen per jaar plaats, maar er wordt nauwelijks over het onderwerp gesproken. Dat taboe heeft te maken met stigma: je had beter moeten weten. Ook in de media praten maar weinig vrouwen over hun ervaring. Dat betekent niet dat dit geen onderwerp is in de media – in films en series zien we de fictieve ervaringen van bedachte personages. Zulke representaties waren het onderwerp van de masterscriptie van Maxim van den Broeke.

Van den Broeke onderzocht tien Nederlandse films en drie series van na 2000 waarin abortus voorkomt, dat wil zeggen waarin er zichtbaar gehandeld wordt bij onbedoelde zwangerschap. Hij bekeek eerst de gehele film en maakte daarna een transcript van de desbetreffende scenes. Deze transcripten codeerde hij vervolgens aan de hand van een thematische analyse. Dat levert rijke resultaten op.

Redenen voor abortus
Prominent in de onderzochte films en series zijn de redenen voor abortus. De meest voorkomende was dat de zwangerschap op een ongeschikt moment komt: het komt niet uit vanwege werk en carrière, woonsituatie, de emotionele toestand van de ouder of het toekomstperspectief van het kind. Zo zegt personage Julia uit De Zevende Hemel (2016) tegen haar partner:

“Ik heb een carrière, jij juist niet. Mijn ouders kunnen niet oppassen en die van jou gaan naar Italië. Het is gewoon allemaal heel onhandig nu.”

Ook onvolwassenheid is een reden voor afbreking, zoals in Dunya & Desie de Film. Desie is nog een tiener, heeft haar leven niet op de rit en weet niet goed wat het inhoudt om een kind te krijgen. Overigens kan ook onvolwassenheid van de vader een reden zijn, zoals in Nadine.

Gebrek aan geld is een derde gevonden aspect. In Îles Flottantes wordt subtiel de suggestie gewekt dat hoofdpersoon Kaat weinig te besteden heeft en dat dit niet handig is. In het historische De Helleveeg en Paradise Drifters (speelt zich deels af in het strengere Spanje) is gebrek aan geld een reden om een onveilige, illegale abortus te ondergaan van een louche arts.

Tot slot zijn overspel en verkrachting drijfveren voor abortus in de onderzochte films. Zo wil Kaat in Îles Flottantes een abortus omdat haar zwangerschap voortkomt uit overspel. In Paradise Drifters is Chloe zwanger na verkrachting door haar stiefvader en is dit de reden voor afbreking.

Religie, bedenktijd en spijt
Een tweede hoofdthema is religie. In een aantal films wordt abortus met een christelijk perspectief bekeken. Personages zijn zelf gelovig en/of er wordt druk uitgeoefend door de kerk of ouders, zoals in De Uitverkorene.

In bijna alle films wordt duidelijk gemaakt dat er geen anticonceptie is gebruikt. Daarvoor wordt vaak de schuld bij de vrouw gelegd, zoals in Îles Flottantes en De Uitverkorene. Zelfs als wel voorbehoedsmiddelen gebruikt zijn kan een zwangerschap toch de schuld van de vrouw zijn, zoals in Rozengeur & Wodka Lime waarin het personage verweten wordt dat ze door had moeten hebben dat het condoom gescheurd was. Extra opvallend is het thema van de onwetende, passieve man.

De verplichte bedenktijd komt vaak aan bod in het corpus. Volgens Van den Broeke kan dat komen omdat dit dramaturgisch en narratief interessant is. De bedenktijd pakt in verschillende films en series verschillend uit. Een laatste, hier enigszins aan gerelateerd thema is spijt. In twee titels komt dit voor, Lotgenoot en Nadine. Het gaat steeds om spijt van vrouwen die later onvruchtbaar bleken te zijn.

Implicaties
De Nederlandse representatie van abortus is nooit eerder onderzocht en de inzichten van Van den Broeke zijn daarom zeer welkom. Een paar bevindingen verdienen daarbij extra aandacht. In Nederlandse films en series overwegen vrouwen een abortus vooral omdat het niet hen niet goed uitkomt. Het gaat dan om het belang van de moeder. Het belang van het kind wordt alleen besproken wanneer religieuze overwegingen een rol spelen. Dat is oneigenlijk: een abortus kan ook (of juist) in het belang van het ongeboren kind zijn.

Daarnaast valt op dat in het merendeel van de Nederlandse fictie de zwangerschap uiteindelijk wordt doorgezet. Abortus wordt eerst als optie overwogen, maar daarna vindt er bij het personage tijdens de bedenktijd een ontwikkeling plaats waardoor ze van gedachten veranderd. Dat kan komen omdat dit verhaaltechnisch het meest interessant is, maar er spreekt wel een duidelijke boodschap over de bedenktijd uit die niet overeenkomt met de werkelijkheid. Onderzoek laat zien dat 73 procent van de ongewenst zwangere vrouwen al zeker is van haar keuze voor abortus bij het eerste bezoek aan een arts.

De bevindingen van Van den Broeke suggereren dat er vooral een conservatieve visie op abortus wordt doorgegeven in Nederlandse fictie die schuld bij vrouwen legt. In dat licht is het niet verwonderlijk dat we in niet-fictie zo weinig vrouwen horen over hun abortus. Deze resultaten wijzen evenwel op het belang daarvan. Voor een realistisch beeld van abortus – overwegingen, bedenktijd, spijt – zijn meer echte verhalen nodig van echte vrouwen.

Maxim van den Broeke studeerde af in de Master Documentaire en Fictie van de Universiteit van Amsterdam. Ik was zijn begeleider. De scriptie is op aanvraag beschikbaar. 

Beeld: Stills uit De Uitverkorene en Rozengeur en Wodka Lime 

Het werk van scenarist Charlie Kaufman staat bekend fantastisch: zijn verbeelding laat zich niet gronden in een objectieve werkelijkheid. Daardoor gebeuren er dingen die niet kunnen en niet logisch zijn, maar die de kijker wel accepteert. Tegelijkertijd bevatten zijn films een zeker realisme en creëert hij hoofdpersonen die in karakter op hemzelf lijken, met als centrale thema’s existentiële angst en het verloop van tijd.

In een nieuwe aflevering van Geeky Dingen praten de geeks met gasten Ruud Vos en Gijs Wilbrink over Charlie Kaufman, in het bijzonder over zijn films Being John Malkovich, Adaptation, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, Synecdoche New York en I’m Thinking of Ending Things. Het gaat onder andere over postmodernisme, vervreemding en vrouwenhaat.

Meer informatie over deze aflevering op de website van Geeky Dingen.

Het universum dat in de Batman-comics is opgetuigd biedt ruimte voor eindeloze hervertellingen, zowel in strip- als in filmvorm. De nieuwste in de rij is The Batman, van regisseur Matt Reeves. Zijn uitvoering is letterlijk en figuurlijk donker. Hoe past hij daarmee in de rij eerdere vertolkingen?

In een nieuwe aflevering van de podcast Geeky Dingen praten we met met Coco Fuhri Snethlage en Sonny Kempkes over deze nieuwe take op een van de meest iconische superhelden. We hebben het over de invloeden uit de jaren 90 en van regisseur David Fincher, ontleden het karakter van de nieuwe edgy-ere Bruce Wayne en staan stil bij de diepere vragen die de film over wraak en hoop probeert te stellen.

Kijk voor de shownotes van deze podcast op de website van Geeky Dingen.

Highconceptfictie is een verhaal waarvan je de premisse in één zin kunt uitleggen. Het zijn verhalen die daarom makkelijk te pitchen zijn, vaak met een ‘wat als…’: wat als een schrijver wordt ontvoerd door zijn grootste fan? Stephen King is een meester in highconceptfictie en zijn boeken zijn dan ook veelvuldig verfilmd.

Voor studio’s zijn highconceptfilms logischerwijs heel aantrekkelijk. Highconcept pitch je niet alleen makkelijk aan producenten, maar ook aan consumenten. Highconceptfilms zijn dan ook vaak blockbusters. Machtige regisseurs als Steven Spielberg, Tony Scott, James Cameron en Michael Bay grossieren in dit soort films.

In een nieuwe aflevering van Geeky Dingen praten de geeks met Rob Nijman en Natasha Vieleers over dit genre. Ze kozen er vijf om dieper op in te gaan: Jaws (1975), Speed (1994), Face/Off (1997), The Invention of Lying (2009) en Ted (2012). Hoe zouden deze films aan studio’s gepitcht zijn? Heb je voor een goede film meer nodig dan alleen een leuk concept, zoals filmmuziek of goede acteurs? En kan een karakter zich wel ontwikkelen binnen zo’n scenario?

Meer info over deze aflevering op de website van Geeky Dingen.