Home / Blog / De geschiedenis van de omroepster

De geschiedenis van de omroepster

LATER LEZEN

Op de Nederlandse televisie bestaan ze allang niet meer: omroepsters (m/v). Welgevallige dames en de enkele heer praatten vroeger de programma’s aan elkaar. De formele aanduiding vanuit het Engels is in-beeld aankondiger, in Noorwegen worden ze speels ‘hallo-dames’ genoemd. In een recent artikel [abstract] analyseren Hilde van den Bulck en Gunn Sara Enli de rol van de omroepster onder  veranderende omstandigheden als digitalisering en on-demand-kijken.

Vlaanderen en Noorwegen kennen beiden een sterke publieke omroep en behoren tot de weinige landen waar omroepsters nog bestaan. Het artikel is gebaseerd op literatuurstudie en interviews met omroepdirecteuren en omroepsters uit deze landen.

1950-1970
De publieke omroep ontstond vanuit een idee van publieke verantwoordelijkheid. De publieke omroep diende de hele natie te bedienen en voer daarom op drie takken: informatie, educatie en vermaak. ‘Kwaliteit’ en ‘relevantie’ waren centrale waarden. Om de overgang tussen (vaak diverse) programma’s te overbruggen werden eerst jingles en logo’s ingezet. Later werd dit de taak van de omroepster. De omroepster had vier functies:

  1. Flow: het vloeiend maken van de overgang;
  2. Personalisering: een herkenbaar persoon die de huiskamer bijna binnenkomt;
  3. Live-heid: de aankondigingen waren live, waardoor het belang en de actualiteit van televisie onderstreept werden;
  4. Opbouwen van een merk: het gezicht van een omroep.

Aan de ene kant waren omroepsters slechts decoraties, die bovendien nog eens genderstereotiep waren. Ze mochten niet creatief of grappig zijn. Aan de andere kant waren de omroepsters emblematisch voor de rol van de publieke omroep, symbolen van traditie, nationale identiteit en institutionele autoriteit.

1970
Met veranderingen in de samenleving kwamen veranderingen in de omroepsters. Onder de tweede feministische golf deden mannen hun intrede. Televisie professionaliseerde, er kwamen meer netten en meer uitzendtijden – en dus meer omroepsters.

1980-2000
Met de komst van commerciële zenders verloor de publieke omroep haar monopoliepositie. In Vlaanderen introduceerde VTM horizontale programmering maar behield zij wel de omroepster (aan het begin steeds Miss België). Ook het commerciële TV2 in Noorwegen kopieerde de omroepster aanvankelijk. Na een tijdje bleek de omroepster eigenlijk te conventioneel en gezapig voor het snelle imago dat commerciële zenders wilden hebben. Bovendien werd een “Amerikaanse” werkwijze doorgevoerd: een efficiënte en meer marketinggerichte manier van werken. De omroepster in beeld werd vervangen door een voice-over boven beelden.

In Vlaanderen behield het eerste net de omroepster. Omdat Canvas meer flexibele kijkers aantrok, werd besloten dat de omroepster en haar continuïteit minder nodig waren. De omroepster werd op Één ingezet voor zenderprofilering. Ook in Noorwegen bleef de omroepster behouden, om de traditie van de publieke omroep te benadrukken.

2000-2010
Met het einde van de eeuw eindigde ook lineaire televisie: een veelzijdige televisieavond die het publiek de hele avond vast moest houden. In welke mate zijn de vier eerder genoemde functies nog relevant? In Vlaanderen zien ze nog steeds veel in ‘het gezicht van de omroep’. Deze merkstrategie wordt nu dieper gevolgd, door de omroepster bijvoorbeeld ook te laten optreden in spelletjes en praatprogramma’s. Ook voor het benadrukken van liveheid vinden ze de omroepster nog relevant. Ook bij het Noorse NRK geloven ze er nog in. NRK is de populairste zender en de omroepbazen zien dit als bewijs van het succes van de omroepsters. Hier wordt ook de mogelijkheid om live extra informatie aan een programma toe te voegen geroemd.

De onderzoekers besluiten met de (belangrijke) opmerking dat niet iedereen lineaire televisie dood heeft verklaard: “a certain part of the audience at some points in time prefer not to be active media consumers, not to choose, but instead to be guided through a preset menu of programs” (p. 14). Daarbij blijft de omroepster functioneel als herkenbare gids.