Home / Blog / De maatschappelijke invloed van beroemdheden ontrafeld

De maatschappelijke invloed van beroemdheden ontrafeld

LATER LEZEN

Wij leven in een celebrity culture. Vanaf de jaren ’90 werden beroemdheden steeds belangrijker en inmiddels hebben sterren een diepe impact op onze hele cultuur, van politiek en religie tot de manier waarop we eten. Deze culturele veranderingen worden uiteraard bestudeerd. Wat betekent deze toegenomen invloed van celebrities? Twee termen worden gebruikt: ‘celebritization’ en ‘celebrification’. Beiden zijn lelijk en niet te vertalen naar het Nederlands (sterrefisering en sterreficatie?), maar ze kunnen ons wel helpen te begrijpen hoe celebrity culture onze wereld vormt. De Vlaamse Olivier Driessens ontleent de termen in een academisch essay [asbtract].

Celebritization eindigt op –ization, net als globalization en colonialization. Het gaat hier om de structurele maatschappelijke en culturele veranderingen die voortkomen uit roem en beroemdheden. Het is belangrijk op te merken dat deze veranderingen geen duidelijk beginpunt hebben. Sterker nog, Alexander de Grote was ook beroemd en Madame Tussaud maakte al in de achttiende eeuw wassen beelden van mensen met faam.

Celebrification omvat de veranderingen op individueel niveau. Het gaat dus om de processen waardoor mensen omgevormd worden tot beroemdheden. Denk aan wetenschappers en politici die zich gaan gedragen als film- of popsterren. Celebrification is een kapitalistisch proces: de nieuwe beroemdheden zijn onderdeel van een industrie.

Celebritization gebeurt niet zomaar. Er zijn drie processen die dit aansturen. Mediatisering houdt in dat de informatie en kennis die we tot ons nemen verloopt via de media. Personalisering betekent dat het persoonlijke steeds meer benadrukt wordt. Commodificatie gaat over dat mensen steeds meer handelsgoederen worden, die gekocht en geconsumeerd kunnen worden. Driessens onderscheidt drie indicatoren van celebritization, drie manieren waarop deze veranderingen duidelijk worden.

Democratisering verwijst naar de verbeterde toegang die gewone mensen hebben, in dit geval tot roem. Andy Warhols idee dat iedereen vijftien minuten beroemd zal zijn is hier een helder voorbeeld van. De democratisering van roem heeft ertoe geleid dat roem niet meer iets is dat verworven moet worden, maar iets is dat toegeschreven wordt: het verschil tussen achieved celebrity en attributed celebrity.

Diversificatie laat zien dat mensen op steeds meer terreinen beroemd kunnen zijn, zoals de wetenschap en de politiek. De status van beroemdheid zorgt dat je meer geld kunt vragen als arts of advocaat, maar ook dat je netwerk en daarmee je sociaal kapitaal toeneemt.

Migratie betekent hier dat sterren op steeds meer verschillende terreinen actief zijn. Iemand die faam verwerft met zingen, neemt ook een kledinglijn en zet zich in voor een goed doel. Dit kan gezien worden als reactie op democratisering: er is veel concurrentie van nieuwe sterren. Actief zijn op meerdere terreinen betekent dat je een langere carrière kunt opbouwen.

Het is belangrijk om deze processen te onderscheiden en te bestuderen, omdat celebritization grote consequenties heeft voor uiteenlopende zaken als machtsrelaties en onze eigen identiteit. Een voorbeeld is de opkomst van ‘academostars’, bekende wetenschappers. Dankzij mediatisering en migratie konden zijn beroemd worden. Het lezingencircuit en de behoefte aan beroemde keynote-sprekers voedden het belang van personalisering. Hoe beroemder, hoe meer geld (commodificatie).