Tussen 1500 en 1700 waren de winters kouder dan nu en daarom wordt deze periode wel aangeduid als ‘kleine ijstijd’. De subjectieve beleving van kou moet niet onderschat worden: vroeger maakten strenge winters meer indruk omdat we er minder goed tegen beschermd waren. IJsbrekers moesten de waterwegen openhouden en er ontstonden vaak tekorten aan drinkwater.

Schaatsen was leuk omdat je zo hard kon gaan, soms zelf sneller dan een paard. Er werd gesleed en de jeugd deed aan spelletjes als klootschieten (wedstrijdschaatsen werd pas later populair). Op het ijs stonden verschillende koek- en zopietentjes om te zorgen voor versnapering. Naast koek werd er flink alcohol genuttigd. Dit vermaak trok kermisachtige attracties: goochelaars en gemaskeerde dames. IJs stond ook voor vrijheid: P.C. Hooft heeft opgemerkt dat rangen en standen niet golden op het ijs. Daarnaast keek de overheid bij al het vermaak de andere kant op: zij had gezag over land en water, en ijs is geen van beiden.

Ook nu zijn de associaties bij ijs positief, ondanks de problemen die de kou en gladheid veroorzaken in mobiliteit. Elfstedenkoorts werkt aanstekelijk; “Natuurijs haalt het beste in de Nederlander boven” kopte Nu.nl.  D66 pleitte in Amsterdam succesvol voor een vaarverbod omdat “[s]chaatsen op de Amsterdamse grachten een unieke en romantische belevenis [is]. Dat moet je als stad koesteren”. IJs appelleert daarmee aan een gedeeld verleden dat in het heden herbeleefd kan worden.

Amsterdamse schaatsplekken zijn op deze kaart [PDF] te vinden.

CC foto: Hilmar Mulder

Ook in een recent onderzoek [abstract] naar collegestudenten en hun afbeeldingen met alcoholreferenties op hun profielen schemert een ondefinieerbare angst voor dit sociale medium door. Ofschoon in het onderzoek alleen maar geteld werd hoeveel foto’s met alcoholreferenties collegestudenten op hun ‘walls’ plaatsen worden er in de conclusie nogal harde uitspraken gedaan over de effecten van deze foto’s. Zo wordt er verwezen naar de “Super Peer Theorie” waarna media de invloed van ‘peers’  kunnen versterken. De foto’s met alcoholreferenties zouden dus andere studenten tot alcoholconsumptie kunnen verleiden. Ziehier de schadelijke invloed van Facebook.

Dat overmatige alcoholconsumptie schadelijk is staat buiten discussie. Maar dit soort uitspraken baseren op hoogst speculatieve aannames, waarbij achteraf theorieën aangehaald worden om de cijfers te verklaren en houden derhalve weinig rekening met de sociale realiteit die veel complexer in elkaar zit dan dit soort onderzoeken doen vermoeden.

CC Foto: MrVJTod

Doorsnee horloge
Maar een gewoon, standaard, doorsnee horloge? De Google-horloges tonen de tijd en niets anders. Verwachten we niet meer van het immer innovatieve bedrijf? Hardcore fanboys zullen niet ondersteboven zijn van de mogelijkheid voor een felgeel Android-bandje te kunnen kiezen. Het kan anders en beter: op de CES 2012 werden de horloges van de toekomst gepresenteerd. Een update van het vertrouwde polsaccessoire naar het digitale tijdperk anno 2012.

Check bijvoorbeeld de Sony SmartWatch. Via bluetooth maakt de Smartwatch verbinding met je Android-smartphone, en toont een aantal app’s. Check in één discrete oogopslag je mail en sms, zonder je telefoon te voorschijn te halen. De Italiaanse i’m Watch is een soortgelijk apparaat, maar werkt ook in combinatie met de iPhone, en won (mede daardoor?) de Innovation Award op de CES.

I’m Watch.

i’m Watch Showcase @ CES 2012 from im watch on Vimeo.

Er wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar gender en de blogosfeer. Toch wordt volgens een grootschalig onderzoek 47 procent van de blogs op blogger.com door vrouwen geschreven (onder de 17 jaar is dit zelfs 63 procent). Dit onderzoek laat zien dat vrouwen ‘persoonlijker’ schrijven. Ze gebruiken het vaakst woorden als cried, cute, gosh, yummy. Mannen daarentegen schrijven ‘informatiever’ en gebruiken het vaakst woorden als server, data, graphics, democracy. Deze tegenstelling tussen informatief en persoonlijk wordt ook in ander onderzoek gevonden [bijvoorbeeld abstract 1, abstract 2] en wordt aangedragen als oorzaak voor het geringere publieke profiel. Ze zijn er dus wel, maar ze zijn minder zichtbaar.

Uit onderzoek [abstract] naar populaire politieke blogs weten we dat slechts 10 procent van de bloggers daar vrouw is. Dit onderzoek analyseert ook waarom bloggers zelf denken dat zo weinig vrouwen over politiek schrijven. Redenen lopen uiteen van dat vrouwen geen interesse hebben in politiek tot dat ze te druk zijn met zorgtaken. De auteurs opperen een interessante alternatieve verklaring: mannelijke bloggers linken opvallend weinig naar blogs geschreven door vrouwen. Dit onderzoek stelt dus dat mannen vooroordelen hebben over vrouwelijke bloggers en hen daarom – bewust of onbewust – buiten sluiten.

De hoofdredacteur van GeenStijl noemde Nanninga vandaag “een wijf met ballen”. Nanninga voldoet niet aan stereotiepe beelden van vrouwen op internet, noch aan die van vrouwen in het algemeen. Ze is oud-leerling van het elitaire Barlaeus, was in haar tienertijd al moeder en is gepassioneerd bestrijder van de kwakzalverij. Haar internetbestaan vormt een interessante case in aanvulling op het besproken onderzoek. Herhaaldelijk hebben mensen pogingen gedaan Nanninga in de pas te laten lopen: ze moest liever en ‘fatsoenlijker’ gaan twitteren. Dit proces noemt Foucault normalisatie: afdwingen door sociale druk dat mensen zich aan de geldende normen (zoals gendernormen) onderwerpen. De (dappere) weigering van Nanninga zich hieraan te conformeren doet echter vermoeden dat veel vrouwen deze strijd niet aan gaan – een mogelijke nieuwe verklaring voor de geringe zichtbaarheid van vrouwen in de blogosfeer.

Lego gaat daarmee verder op de ingeslagen weg: al eerder bracht het speelgoed uit geïnspireerd op Warner Bros.-vehikels als Batman of Harry Potter. En verder terug waren de Star Wars- en Indiana Jones-lijnen een groot succes. Het bedrijf kondigde een aantal jaar geleden nog aan om meer te vertrouwen op haar eigen karakters en klassieke thema’s, en minder op gelicenseerde uitgaves naar aanleiding van filmhits, maar lijkt terug te komen op die uitspraak.

Fan-fic met speelgoed
Cynici zouden op kunnen merken dat het authentieke karakter van Lego verloren gaat nu het bedrijf op alle fronten mee doet aan het recyclen van succesvolle films. Voor beide bedrijven is het een slimme zet om populaire content nog een keer uit te melken. Daarmee gaan zij echter voorbij aan het feit dat kinderen met hun zelfgebouwde Lego-sets eigen verhalen creeëren, en zo fan-fic schrijven met speelgoed. Ook de mogelijkheid om eindeloos te verbouwen en te herschikken – mits je voldoende steentjes hebt – blijft onverminderd waardevol. De Amerikaanse speelgoedproducent Funtastic bedacht trouwens nog een slimme aanvulling – om Gollum ook echt ‘precious’ te laten zeggen, kan je hem voorzien van een tekstballon, die precies om de nek van de mini-figuurtjes past.

Foto CC: Piphotos

De onderliggende vraag hierbij is redelijk oud en gaat over de mate van agency [wiki] die de huidige internetgebruiker kan claimen. Wat voor macht hebben de gebruikers eigenlijk en in hoeverre kan de gebruiker nog autonoom keuzes maken in een omgeving waarin een handvol grote commerciële bedrijven de toon aangeven?

In een recent onderzoek [abstract] naar een interactief blog van een Amerikaans DIY-programma werd gepoogd om een antwoord op deze vraag te geven. Wat bleek is dat de gebruikers van dit blog door het tv-station wel degelijk uitgebuit werden, in de zin dat zij gratis ideeën leverden die vervolgens in de show gebruikt werden. Ondanks deze nogal succesvolle pogingen om de gebruikers van het blog te commodificeren, gebruikten een aantal kijkers het blog ook om hun onwil te uiten over de achterliggende ideologieën van het programma. Zo werd er bijvoorbeeld het idee bekritiseerd dat iedereen in de VS een eigen huis zou moeten hebben, vooral in het licht van de toentertijd woedende hypotheekcrisis. De producenten gaven hier gehoor aan en maakten een show over dit onderwerp. Ook de auteurs geven aan dat dit soort overwinningen van de kijkers geen grootschalige politieke omwentelingen van het internet tot gevolg zullen hebben, maar stellen wel dat in dit soort gebeurtenissen het potentiaal zit om de macht van de grote bedrijven op het internet te beperken en zonodig te corrigeren.

Dit soort onderzoeken geven natuurlijk geen volledig beeld van wat er op internet op dit vlak allemaal gebeurt. Zij wijzen wel op de mogelijkheid om ondanks de overmacht van de grote, ‘alwetende’ bedrijven als gebruiker macht uit te kunnen oefenen.

Het succes van 3D-films, die alleen op digitale projectors draaien, vormde de laatste druppel, maar de voordelen van digitale projectie zijn al veel langer duidelijk. Distributeurs hoeven niet langer duizenden filmrollen te laten drukken en naar bioscopen te rijden. Ze sturen nu harde schijven rond, die een factor tien tot twintig goedkoper zijn per kopie. Het milieu wordt niet langer belast met tienduizenden kilometers filmafval en bezoekers krijgen kraakheldere projectie zonder haartjes of tikjes.

Sport, opera, ballet
Daarmee zijn vooral voordelen voor de professionals genoemd, maar hoe zit het met de bezoeker? In het tijdperk van digitale bioscopie kunnen exploitanten hun bioscoop veranderen in een multimedia-centrum, want op digitale projectoren kan je ook (live) sportwedstrijden, opera of ballet tonen of  bedrijfspresentaties en schoolfilmpjes draaien. Maar voor wie af en toe een film bezoekt, verandert er weinig. Hoogstens zal het ontbreken van het ratelen van de projector, soms hoorbaar op de achterste rijen, sommigen opvallen.

De overgang naar naar digitale projectie zorgt ervoor dat achter schermen niet alleen de 35mm-projector, maar ook de operateur verdwijnt. De operateur speelde ooit een grote rol, in de interactie met het publiek. Hij versnelde, vertraagde of herhaalde scene’s of zelfs hele voorstellingen, al naar gelang het publiek dat wilde. De operateur werd ook groot in de populaire verbeelding, in films als Sherlock Jr. (1924), Splendor (1989) of natuurlijk Fight Club (1999). De mooiste film over ouderwetse bioscopen is het Oscar-winnende Cinema Paradiso. Voor wie een romantisch idee wil krijgen van wat er verdwijnt met de komst van digitale beamers, is dit een absolute must-see.

Jezelf beter maken
Overal ter wereld worden meet-ups georganiseerd (bijvoorbeeld in Amsterdam) waar enthousiaste zelf-kwantificeerders ervaringen, kennis en applicaties uitwisselen. Het gekwantificeerde ik gaat niet alleen om statistische informatie, maar ook om lifelogging en psychologische zelftesten. Takahashi defineert zelf-kwantificatie als zelfkennis via cijfers. Hij herleidt de trend tot games, waarin het immers gebruikelijk is dat je allerlei stats ziet over je prestaties als speler. Kevin Kelly, een fervente zelf-kwantificeerder, stelt dat door jezelf te meten, je jezelf kunt verbeteren. Dit is volgens hem het uiteindelijke doel van data over jezelf verzamelen.

In 1991 schreef de Britse socioloog Anthony Giddens in Modernity and Self-Identity hoe in onze moderne tijd het ik een project is geworden waar we constant aan werken. We willen alsmaar beter worden: als werknemers, als moeders, als minnaars. Giddens gebruikte als voorbeeld voor dit project de immense populariteit van zelfhulp: je wordt een beter persoon door dit zelfhulpboek te kopen of deze zelfverbeteringscursus te volgen. Het project van het ik, zoals Giddens het noemt, is reflexief. Dit betekent dat het tot stand komt door steeds maar na te denken over – en dus te reflecteren op – de eigen identiteit. Het uiteindelijke doel is zelfverwezenlijking: zelfkennis is onontbeerlijk om aan jezelf te kunnen werken en pas wanneer je afdoende over jezelf hebt nagedacht en afdoende aan jezelf hebt gewerkt, kom je tot ‘je ware zelf’.

Het gemiddelde ontstijgen
Het gekwantificeerde ik sluit naadloos aan bij Giddens’ ideeën over het ik als een reflexief project gericht op zelfverwezenlijking. Net als in de traditionele zelfhulpindustrie gaat het om consumptie (zonder de applicaties kan je jezelf niet meten) en zit er een onmiskenbaar spiritueel tintje aan (het bereiken van een beter ik). Het reflexieve project en het gekwantificeerde ik zijn symptomen van het neoliberalisme. Ze zijn beiden sterk individueel en gericht op groei. We kunnen het gekwantificeerde ik dan ook zien als een toevoeging op Giddens’ ideeën, mogelijk gemaakt door nieuwe technologie.

De statistische aard van het gekwantificeerde ik biedt daarbij wel enige reden tot zorg. Statistiek gaat om vergelijking en gemiddelden. Door je resultaten af te zetten tegen je eerdere prestaties, zie je waar je groeit of waar je achterblijft. De apps waarmee je jezelf kunt meten zijn vaak sociaal: je kunt jouw data vergelijken met die van anderen. Wanneer het gaat om de gemiddelde tijd van een rondje Vondelpark rennen is dit niet zo erg. Sport en competitie zijn tenslotte onlosmakelijk met elkaar verbonden. De koppeling van statistische gemiddeldes aan identiteit leidt echter onvermijdelijk tot de vraag ‘ben ik wel normaal’? Ben ik wel normaal als moeder, ben ik wel normaal in bed, ben ik wel normaal als persoon? Blijft mijn ik niet achter bij de rest? Met het uitbuiten van zulke angsten is veel geld te verdienen en dat vraagt om waakzaamheid.

Chris is de hoofdrolspeler in ME @THEZOO, een documentaire van Chris Moukarbel en Valerie Veatch. Zij onderzoeken in hun film hoe het delen van video’s en het interacteren op sociale platforms invloed hebben op de manier waarop we ons levensverhaal vertellen en niet mét maar ín media leven. De docu, vernoemd naar de eerste video die ooit op Youtube werd geplaatst, toont dat voor sommige leden van onze generatie hun echte identiteit bijna onafscheidelijk is van hun online persoonlijkheid.

Viral video star
We zien wat het betekent om uit te groeien tot een viral video star, maar ook hoe vergankelijk roem kan zijn. De soms boulimische neigingen die onze maatschappij heeft als het op populaire cultuur aankomt, worden voor het voetlicht gebracht: online ‘helden’ worden opgevroten en net zo makkelijk weer uitgespuugd.

Deze onconventionele documentaire toont een hoogst persoonlijk verhaal, dat in zijn geheel geschreven is op het internet. We zien de video’s van Chris Crocker’s, en de reacties uit de echokamer van haters, vrienden en fans. Wat je ook van Crocker of Spears vindt, de film laat zien wat er achter het oppervlakte van een YouTube-video schuil gaat, en het is knap hoe de makers weten te bewerkstelligen dat je Crocker of zijn video’s nooit meer hetzelfde zal bekijken.

Ook de poging om breakdance en klassieke muziek te vermengen is niet nieuw, maar de dansgroep Flying Steps doet dit wel op een heel indrukwekkende manier:

In hoeverre deze pogingen succesvol zijn om een nieuw publiek te binden is moeilijk te zeggen. Mooi aan te horen en aan te zien zijn ze allemaal.