Home / Blog / Hoe jodelen een grap werd (en nu weer hip)

Hoe jodelen een grap werd (en nu weer hip)

LATER LEZEN

Betekenis van muziek ligt nooit vast maar komt altijd in een context tot stand bij een specifieke luisteraar. Voor de hedendaagse mens staat jodelen gelijk aan humor, maar dat was niet altijd zo. Wat is er met jodelen gebeurd? Muziekwetenschapper Tim Wise onderzocht [abstract] de gevoelens die jodelen hebben opgeroepen door de tijd heen en schetst zo een micro-geschiedenis van deze uitingsvorm in de VS.

Klassieke muziek
Jodelen bestond al langer op het Duits sprekende platteland en werd aan het begin van de negentiende eeuw ook gebruikt in klassieke muziek. Met de opkomst van de romantiek wilden componisten beelden van boeren, bergen en/of de provincie in het algemeen oproepen. Voorbeelden zijn Beethovens Zesde Symfonie en Rossini’s opera Guillaume Tell. Het jodelen was vaak tekstloos en bedoeld om een beeld op te roepen (van Alpenhoornen bijvoorbeeld).

Popularisering
Langzaam verloor jodelen haar populariteit in de klassieke muziek. Dit kwam onder andere omdat klassieke muziek zich meer ging richten op de ideale zangstem. Dit was ook de tijd dat er een onderscheid ontstond tussen klassieke en populaire muziek. In die laatste vorm riep jodelen een beeld op van een geromantiseerde Gouden Eeuw, schoonheid en soulfulness, en ‘the Old Country’ voor Amerikaanse immigranten. Wise spreekt van de amerikanisering van het berglied. Een voorbeeld van de verspreiding was de Rainer Family die door de VS toerden van 1839 tot 1843. Veel zingende families volgden. Langzaam maar zeker ging het niet meer over de Alpen, maar over Amerikaanse bergen als de Appalachen.

Hillbilly
Aan het eind van de negentiende eeuw ontstond uit het romantische idee van het platteland het nieuwe Amerikaanse culturele stereotype van de hillbilly. In liedjes als ‘The Big-eyed Goblin Man’ (1916) van Oklahoma Bob Albright en ‘When They Yodel Ragtime Songs in Tennessee’ (1918) van Will Morrissey komen deze beelden terug. Jodelen kwam nu te staan voor een nieuw beeld van het platteland, namelijk wild en ver van de stad (en de stadse beschaving).

Humor
Rond deze tijd werd in de stad jodelen meer en meer gezien als een grap. In het vaudeville van de eeuwwisseling werd gejodeld om aan te duiden dat iemand Duits was. Duits stond voor een niet-geïntegreerde, komische buitenlander die niet bekend is met Amerikaanse gebruiken. De associatie met humor zette zich door. In de radio barn dance shows van de jaren ’30 werd het hillbilly-stereotype gezien als grappig en ook hier werd jodelen gebruikt om dat kracht bij te zetten. Er was hier sprake van een paradox: dit was hoogtepunt van de populariteit van jodelen, maar toch werd het als iets frivools gezien.

Ironie
Wise gebruikt de film Snow White and the Seven Dwarfs (1937) als voorbeeld van een nieuw keerpunt. Smaak werd steeds meer geassocieerd met de stad en het idee van ‘cool’ zijn kwam op. De dwergen symboliseerden een niet-bedreigende natuur en jodelden dan ook. De mannelijke en coole Prince Charming zou dat nooit doen. Een recent voorbeeld van dit gebruik en deze connotatie is de inzet in de film Mars Attacks. Jodelen werd een ironische verbeelding.

Traditie
In de tegencultuur van de jaren ’60 kwam jodelen te staan voor reactionaire Amerikanen. Een voorbeeld is Frank Zappa’s ‘Lonesome Cowboy Burt’. In deze tijd stond rockmuziek voor vooruitgang en country voor traditie en conservatisme. Geleidelijk aan werd het jodelen weer ontdaan van de politieke bijsmaak. De inzet van jodelen in de film O Brother, Where Art Thou (2000) getuigde van sentimentele connotaties, hoewel het jodelen nog steeds ironisch en komisch bedoeld was.

Hipsters
Wise ziet een toekomst voor het jodelen. Hij wijst op de groeiende interesse in wereldmuziek en de populariteit van de Zwitsere band Stimmhorn. Wij van Diep denken een andere kant op. De associatie met romantiek en een vredige staat van voor de urbanisatie passen uitstekend bij het verlangen van hipsters naar authenticiteit. Dit jaar verscheen de documentaire The Art of Yodeling waarin de Noorse filosofiestudent en jodelaar Polkabjorn gevolgd wordt op tournee. De performance van Polkabjorn sluit uitstekend aan bij het hedendaagse spelen met ironie. Leve de jodel!

DEEL DIT BERICHT