Home / Blog / Verruwing omgangsvormen dankzij ruziezoekende televisie

Verruwing omgangsvormen dankzij ruziezoekende televisie

LATER LEZEN

Er wordt in Nederland veel geklaagd over verruwing van omgangsvormen. Meestal wordt er dan gewezen naar GeenStijl en sociale media. Het is jammer dat een internationaal perspectief daarbij ontbreekt. Bovendien zijn er ook andere voorbeelden te vinden dan online media. In een artikel [abstract] uit 2012 wordt zogeheten belligerent broadcasting onder de loep genomen: ruziezoekende televisie. Het gaat om “a broadcast style that offers as spectacle expressions of anger or impatience, or the exercise of intimidation, against an on-screen interlocutor” (p. 501).

In talentenjachten en realityprogramma’s als The Apprentice wordt flink gescholden en bedreigd, soms zelfs tot tranen toe. Het meest bekende voorbeeld is wellicht Gordon Ramsey’s Kitchen Nightmares, dat momenteel in Nederland wordt herhaald onder de naam Oorlog in de Keuken. Dit programma staat daarom centraal in het onderzoek.

Deskundig eerlijk
Het programma past in het subgenre van makeover-televisie, waarbij Ramsay optreedt als deskundige consultant. Hij is niet alleen zelf restauranthouder, maar ook chef. In de series (2004 VK, 2008 VS) geeft Ramsey dan ook niet alleen advies over het runnen van een zaak, maar ook over gerechten. Handelskenmerk daarbij is zijn ‘genadeloze eerlijkheid’.

In de montage wordt de nadruk gelegd op accuutheid en authenticiteit door middel van de voice-over. In de Britse versie horen we acteur Gordon Kennedy als voice-over. Hij vervult zo een buffer tussen de kijker en Ramsey. In de Amerikaanse versie doet Ramsey zelf de voice-over, in de tegenwoordige tijd. Hij verwijst daarbij wel naar mogelijke toekomstige problemen. In beide versies praat Ramsey ook af en toe direct in de camera, om commentaar te geven op lopende gebeurtenissen. Getuigenissen van de deelnemers (de bediening en ander personeel, gasten) zijn bedoeld om de deskundigheid van Ramsey te ondersteunen.

Directheid 
Uiteindelijk scheldt Ramsey nooit op de kijker. De ruziezoekende toon blijft de kijker dus bespaard. Het programma heeft meerdere aanspreekvormen (direct en indirect, via de voice-over en via beeld):

“From our perspective, one of the most interesting devices in this complex participation framework is the indirect aside, which provides a commentary on events delivered with a visual address slightly to one side of the camera’s (and audience’s) point of view to an unseen and unheard interlocutor. The obvious interpretation of this mode of address is that it takes place along an axis between a figure in the scene (Ramsay, or [a participant]) and the speaker of the voice-over commentary. And if the unseen voice-over commentator normally provides an overarching interpretive scheme from which to make sense of the show, then the indirect aside provides a way of linking out from a participant in in the dramatic action of the show to the voice-over’s situating framework of relevance” (p. 513).

De kijker is dus onderdeel van een complex systeem, waarin hij soms voyeur is en soms deelgenoot. Het programma doet zijn best om de harde toon van Ramsey tegen de mensen in zijn programma te legitimeren: op allerlei manieren wordt de kijker ervan overtuigd dat het schelden nut heeft in het grotere plaatje van het restaurant redden. Dat is anders dan zomaar iemand uit schelden – als grap of wat dan ook. Die legitimiteit komt ook van het personeel en de gasten die getuigen dat het nu beter gaat sinds Ramsey kwam helpen.

Toch sociale media?
De onderzoekers concluderen dat bij dit programma een bepaalde manier van hard aanspreken dient om onmiddellijkheid, authenticiteit, waarheid en begrip over te brengen. Aan het einde van hun artikel komen zij gek genoeg toch bij het internet als verklaring voor de harde toon:

“This [celebration of a manner of speaking], however, is perhaps also the reflection of a mediated culture where what counts as appropriately civil public (and broadcast) behaviour is increasingly being challenged by the directness and immediacy of internet-based interaction” (p. 516).

Daarmee doen ze hun eigen analyse teniet: ze hebben immers net besproken waarom de harde aanspreektoon zo functioneert in het programma.

DEEL DIT BERICHT