Home / Blog / Waar Syrische vluchtelingen die iPhones voor gebruiken

Waar Syrische vluchtelingen die iPhones voor gebruiken

LATER LEZEN

Migranten zijn bijzondere mediagebruikers. Om contact te houden met familie en vrienden zijn ze goed op de hoogte van goedkope en snelle manieren om over grote afstand te communiceren. Er is in Nederland veel kritiek geuit op bootvluchtelingen die een iPhone 6 bleken te hebben. Voor Syrische vluchtelingen is een mobiele telefoon een levensbehoefte – vergelijkbaar met eten. Dat stellen Amerikaanse onderzoekers (twee communicatiewetenschappers en een antropoloog) in recent onderzoek [abstract, tijdelijk gratis toegang].

Het centrale concept in dit onderzoek is “information precarity”, een term die de onderzoekers bedacht voor

“the condition of instability that refugees experience in accessing news and personal information, potentially leaving them vulnerable to misinformation, stereotyping, and rumors that can affect their economic and social capital” (p.1).

Ik vertaal deze term hier als informatiekwetsbaarheid. Vluchtelingen ervaren politieke en economische kwetsbaarheid, maar lijden ook onder onzekere, onbetrouwbare en instabiele toegang tot informatie.

Methode
Het veldwerk vond plaats tussen december 2013 en juni 2014 in Zaatari, het grootste vluchtelingenkamp in Jordanië zo’n twaalf kilometer van de grens met Syrië. Dit kamp bevatte op het hoogtepunt 120.000 vluchtelingen uit Syrië, waarmee het de vierde stad van Jordanië was. De onderzoekers namen tien focusgroepen af, met tussen de vier en twaalf deelnemers per groep. Vijf groepen waren met alleen vrouwen, de andere waren gemengd. De interviews werden in het Arabisch gehouden: een van de onderzoekers is van Jordanese afkomst en kon tolken voor de andere onderzoekers.

Er werd eerst informeel contact gelegd met de deelnemers. Vluchtelingen nodigden de onderzoekers uit in hun kleine leefruimtes en serveerden thee of koffie. Pas later werden de focusgroepen afgenomen.

De onderzoekers geven geen toelichting op de topiclijst of analysemethode. Uit de focusgroepen komen vijf terreinen van informatiekwetsbaarheid.

1. Technologische en sociale toegang tot informatie
Ontvangst is slecht in het kamp. Internationaal bellen is lastig. Veel vluchtelingen kunnen hun Syrische simkaarten gebruiken, maar niet in alle delen van het kamp heb je daarmee bereik. De grootste mobiele aanbieder in Syrië is SyriaTel, dat in handen is van een neef van president Bashar al-Assad. In het kamp kan je je batterij oplaten laden of bepaalde apps downloaden tegen vergoeding. Ook is het mogelijk een Jordanese simkaart te kopen. Vluchtelingen met twee simkaarten wisselden die steeds om uit veiligheidsoverwegingen en om het beste bereik te krijgen.

Daarnaast wordt toegang belemmerd door sociale factoren. Vooral vrouwen hebben minder toegang. Oudere vrouwen zijn afhankelijk van hun zonen en kleinzonen om te kunnen bellen met Syrië. Ongetrouwde jonge vrouwen hebben vaak wel een telefoon om foto’s mee te maken en te gamen, maar waarmee ze niet bellen. Dit was thuis in Syrië vaak ook al zo.

Als je door de souk (markt) van het kamp wandelt, vang je ook nieuws op: van televisies en van gesprekken van mensen. Minder valide mensen en mensen met minder bewegingsvrijheid hadden zo een informatie-achterstand.

“As a result, less mobile residents of the camp expressed feeling less connected to camp information. Mobility was limited not only among the elderly but also among certain unmarried women who felt uncomfortable navigating the camp alone (or whose families felt uncomfortable with the prospect). Of course, even the “souk method” of information-gathering meant their information was partial, not always correct, and not entirely trustworthy. Indeed, this further embodies both the overall uncertainty of their lives and their responses” (p. 7).

2. Verkeerde informatie
De vluchtelingen vinden dat ze onvoldoende informatie krijgen over ontwikkelingen. Ze willen weten hoe het ervoor staat met hun dorp, met de oogst en met familieleden. Niet alles wordt verslagen in het nieuws. Bovendien is er onzekerheid over de geloofwaardigheid van nieuws over het kamp: hoe kom je aan hulp van de VN, hoe zit het met water en gezondheidszorg? Sociale media worden met argwaan bekeken omdat daarmee vaak geruchten verspreid worden.

Informatie moet daarom geverifieerd worden. Dat kan door naar huis te bellen:

“Another refugee said, “I trust only this 100%,” holding up his mobile phone. However, since refugees also talked about the phone as the source of social networking sites which they relied on in some cases extensively, this suggests what was truly trusted was other people with whom he had close ties—family and friends—who they communicated with either in person or via the phone. This speaks to the intersection of public and private information for the refugees” (p. 9).

Informatie uit een persoonlijk gesprek over de telefoon wordt dus als betrouwbaarder gezien dan een berichtje op Facebook.

3. Gebrek aan controle over hun imago
De vluchtelingen hebben vaak het idee dat informatie over hun situatie niet beschikbaar is voor de rest van de wereld: ze voelen zich vergeten. Ze hebben het idee dat hun afschuwelijke ervaringen in Syrië niet belangrijk genoeg waren om hulp voor te krijgen. Heeft de wereld niet gezien wat er met hen is gebeurd? Hiertoe tonen ze bewijs: ze laten de onderzoekers foto’s van verminkte kinderen zien, ze plaatsen zulke foto’s online: ze willen onderdeel zijn van het wereldnieuws. Hulpverleners, journalisten en celebrities komen naar het kamp en nemen foto’s – vaak zonder toestemming – maar de situatie van de vluchtelingen verandert maar niet. Bovendien leveren zulke foto’s ook problemen op:

“Another woman told us her photograph had been taken by a news crew and then posted online with a completely different story in a way that had put her in danger. Thus, their information and images, shared with outsiders, sometimes willingly and sometimes not, have been taken out of their control and distributed in ways they believe make them vulnerable” (p. 11).

Vluchtelingen wordt zo het zwijgen opgelegd. De gedachte dat zij het zelf toch niet zullen zien op Instagram is simpelweg niet waar.

4. Surveillance door de staat 
Het bezit van een mobiele telefoon in Syrië is gevaarlijk. Door buitenlandse nummers gebeld worden kan al een teken van verraad zijn. De vluchtelingen geloven dat de Syrische overheid meeleest en meeluistert. In sommige gevallen wordt het netwerk platgelegd om protest in de kiem te smoren. Een mobiele telefoon is daarom een politiek object:

“The government’s control of information sources combined with their targeting of cell phones within Syria served to demonstrate how important phones are, contributing to refugees seeing the devices as more than a utility but a means to take political actions” (p. 11).

Om de surveillance te omzeilen worden Jordanese simkaarten gebruikt en wordt codetaal gesproken. Een vraag over het weer kan dus code zijn voor een vraag naar hoeveel doden. Al voor de problemen in Syrië deden burgers dit: Syrië is immers al veel langer een repressieve dictatuur.

5. Verstoorde sociale steun
Families zijn uiteengerukt en het verlies van dat sociale netwerk is zwaar. De mobiele telefoon is cruciaal om toch nog enig contact met familieleden te houden. Het kamp is vaak vervreemdend voor de vluchtelingen: moeilijk om je weg in te vinden en bovendien gevaarlijk. Een telefoon geeft dan een gevoel van veiligheid: je kunt bellen als er iets is.

De mobiele telefoon is onderdeel van van veranderende genderrollen in het kamp:

“Many of the women refugees would never have worked outside the home back in Syria; within the camp, they might be the only one employed in their family. Uy-Tioco (2007) argues that cell phones enable “masculinization” of transnational women who are separated from their families but that they also reinforce traditional roles, in terms of providing support to family left behind (p. 262). These complex patterns seem true for at least some of the Syrian women refugees as well” (p. 13).

Conclusie

Een mobiele telefoon is voor een Syrische vluchteling een politiek apparaat. De mobiele telefoon was in Syrië zelf belangrijk voor het mobiliseren van verzet en om de wereld te laten weten wat er gebeurde. In het kamp biedt de mobiele telefoon toegang tot nieuws en informatie, net zo belangrijk als water en eten. Deze vluchtelingen, die toch al extreem kwetsbaar zijn, ondervinden daarbij informatiekwetsbaarheid.

DEEL DIT BERICHT