We associëren populaire jeugdcultuur vrijwel standaard met Amerika. Denkend aan de video arcades van de late jaren ’70 en de jaren ’80 komen beelden op van Amerikaanse kids in spijkerbroeken en strakke Star Wars T-shirts. De Sovjet Unie is een beeld dat daaraan tegenovergesteld lijkt. Toch waren er ook in de USSR arcades en games, zo getuige het Museum van Sovjet Arcade Machines dat vestigingen heeft in Moskou en Sint-Petersburg.

Op techblog io9 verscheen een artikel (met veel foto’s) over het museum in Sint-Petersburg. Er staan zo’n zestig machines die gered zijn van de vergetelheid. Eind jaren ’70 vonden Sovjet-leiders dat zulke games waarde hadden voor kinderen in het trainen van hand-oogcoördinatie. Het verhaal gaat de rondte dat Chroesjtsjov zelf opdracht gaf:

“The story of how arcade games made it to the USSR is a circuitous one. Though it has never been substantiated by historians, the anecdote goes that on a trip to the United States, Khrushchev was so smitten with the arcade games he saw that, upon his return, he invited all the game makers to come to Russia and showcase their best games. Then, he bought all of them, and sent them to Russian military factories with orders to figure out what made them work. Afterward, he took bids for new game ideas.”

We zullen nooit weten of het waar is. Wat wel bekend is, is dat militaire fabrieken de machines maakten. De gebruiksaanwijzingen waren hierdoor staatsgeheim en zijn allemaal verloren gegaan.

In het artikel komt de curator van het museum aan het woord die drie verschillen met Amerikaanse machines opnoemt. De machines waren heel duur om te produceren en waren daarom zeldzaam. Daarnaast waren ze vijf keer zwaarder dan Amerikaanse machines. Maar bovenal moesten ze de leer van Marx weerspiegelen. Dat betekende: geen fantasy-games (dus geen Pac-Man) en geen high-scores (“self-serving feather-fluffing”).

“Instead, the most popular games were created to teach hand-eye coordination, reaction speed, and logical, focused thinking. Not unlike many American games, these games were influenced by military training, crafted to teach and instill patriotism for the state by making the human body better, stronger, and more willful.”

Er heerst in Rusland een nostalgie naar Sovjet-producten uit de jaren ’70 toen inwoners voor het eerst in aanraking kwamen met producten als elektronische stofzuigers. Veel van de basismaterialen van de games worden niet meer gemaakt. Wat als het voorraadje van het museum opraakt? Ook in die zin lijken de nakomelingen van de Sovjets op Westerse kids van nu. Want wat er is nu meer hipster dan oude arcade-games? Precies: oude Sovjet arcade-games.

Lees ook: Locatie, locatie, locatie: het belang van waar we gamen

CC beeld: Hanno Böck via Wikipedia.

Vorige week was het veertig jaar geleden dat het spel Pong voor het eerst gespeeld werd in Amerikaanse cafés en snackbars. Hoewel er al andere computerspellen bestonden, ook in commerciële vorm (Computer Space), wordt Pong gezien als het begin van de game-industrie. Het internet overstroomde dan ook met eerbetonen (Google geeft 67.700.000 resultaten op ‘Pong 40 years’). Opvallend aan Pong is de locatie: de eerste machine werd in een café geplaatst. Nu er overweldigende aandacht is voor het mobiel worden van het internet, is het relevant eens stil te staan bij de veranderde plek waar we gamen. In ouder artikel [abstract] bespreekt Raiford Guins de materialiteit van games.

Games zijn objecten in de ruimte. Hun betekenis hangt af van de locatie waarin ze gebruikt worden. Games begonnen in speelhallen – arcades in het Engels. In de jaren ’70 en ’80 was arcadegame synoniem met videogame. De speelhallen stonden vol met machines waarop één spel gespeeld kon worden. Het bezoeken van de speelhal was een doel op zich: gamen was niet iets wat je vluchtig in het voorbijgaan deed. De speelhal sloot bovendien aan bij de straatcultuur – gamen en skateboarden waren wat dat betreft vergelijkbare praktijken. Tegenwoordig is het mogelijk  de oude arcadegames via het internet te spelen. De ervaring en betekenis van die games is dan veranderd, stelt Guins.

In de vroege jaren ’90 werden spelcomputers, zoals die van Sega en Nintendo populair. Gamen verplaatste zich van de speelhal naar huis. Hierdoor leek het of meisjes ineens ook gingen gamen – het idee is dat straatcultuur voor hen minder toegankelijk is. Volgens Guins is dat niet juist: meisjes waren onzichtbaar in de arcade, maar ze waren er wel. De thuislocatie werd in gamereclames vervolgens ook verbeeld als mannenruimte: “the ‘guys’ own the media room; they drink Coke or Pepsi, eat McDonald’s burgers, and spread out across the now standard overstuffed black leather couch and accompanying armchair” (p. 204).

Guins wijst ons op het belang van historisch onderzoek naar games. In veertig jaar tijd zijn games films voorbijgestreefd in opbrengst, maar het medium wordt nog steeds marginaal behandeld: stereotypen over gamers en gamen zijn alomtegenwoordig en gender speelt daarbij nog steeds een grote rol. De verplaatsing uit de arcade naar het huis is belangrijk voor die geschiedenis, zeker nu games weer losgekoppeld raken van vaste computers.