“Psychological warfare” en “pure evil” noemde iemand op Twitter het nieuwe ‘schoonheids’-filter op TikTok. In zijn twitterdraad zie je video’s van influencers die zich allemaal verbazen over hoe goed het Bold Glamour werkt (zie hier mij als voorbeeld). Je kunt niet meer zien dat het een filter is, in de zin dat het uitstekend meebeweegt met de maker. De influencers zeggen allemaal hoe eng ze de filter vinden en hoe zich zorgen maken om de effecten ervan op jonge meisjes.

Eerder deze week ging er al een ander TikTok-filter viraal, Teenage Look, dat je laat zien hoe je eruit zag toen je een tiener was. Daarop waren de reacties vaak emotioneel: mensen moesten huilen bij het terugzien van hun jongere ik. Dat filter confronteert ons met vergankelijkheid, en zeker in een wereld waarin we jeugdigheid tot belangrijkste schoonheidswaarde hebben verheven, zou dat slecht voor je zelfbeeld.

De look van het Bold Glamour-filter is niet nieuw. Op Snapchat en Instagram kan je al jaren zien hoe je eruit ziet met lipfillers of perfecte make-up. De zorgen gaan nu om de kwaliteit van de filters. Dankzij vergevorderde Augmented Reality-technieken kan je een video maken waaruit niet duidelijk wordt dat er een filter is toegepast. Er is dus iets nieuws aan de hand en ‘nieuw+media’ leidt altijd tot zorgen.

In hoeverre zijn zorgen terecht?

Allereerst valt me op dat de influencers in de video’s in de twitterdraad allemaal laten zien hoe zij er ‘echt’ uitzien. Authenticiteit is cruciaal voor influencers en dus zie je op beeldgerichte sociale netwerken veel contentmakers de wereld ‘achter de schermen’ laten zien. Ze leggen uit hoe zij poseren om het meest gunstig op beeld te komen, ze vertellen over hoe ze filters en make-uptechnieken gebruiken om knapper te lijken en delen beelden die het verschil laten zien. Het zijn kleine lesjes mediawijsheid voor hun volgers.

Dat punt is vervolgens belangrijk: juist vanwege de alomtegenwoordigheid van filters, van de beauty tot de dieren tot jezelf als renaissance-schilderij, zijn gebruikers van deze platformen op de hoogte van het bestaan van filters en de manipulatie van de werkelijkheid. Het is dan ook een empirische vraag of mensen gaan denken dat influencers er echt zo uitzien. Eerst dat onderzoek zien, dan geloven. Ik vermoed eerder een klassiek derdepersoonseffect, dat wil zeggen: als het gaat om media-effecten denken mensen dat zij zelf niet vatbaar zijn voor media-effecten maar anderen wel, waarbij die anderen vaak anders zijn in termen van leeftijd en opleidingsniveau.

Misschien zorgt het bestaan van zulke filters juist wel voor het tegenovergestelde als waar mensen zich zorgen om maken, opperde iemand op Twitter:

Als ik naar de praktijk van filters kijk zie ik vooral veel spel. Het is leuk om uit te proberen hoe je eruit ziet als glamourpoes, als bejaarde of als de vermannelijkte versie van jezelf. Het is ook leuk zulke beelden te delen met bekenden. En tot is het misschien ook wel ‘leuk’ om je er zorgen over te maken. Vooralsnog zie ik daar echter echt geen reden toe.

In 2013 werd Google Glass groots aangekondigd: een AR-bril waarmee je foto’s en filmpjes kon maken en toegang had tot andere diensten van Google. Maar mensen vonden het idee te opdringerig, met name omdat je ongemerkt gefilmd kon worden. De term glasshole was de doodsteek. Sindsdien zijn er andere pogingen geweest, zoals deze uit 2018, maar zonder succes. Zo’n ‘slimme’ bril is wel nodig voor de metaverse waarover we vorige week schreven. Nieuwe versies kunnen dus niet uitblijven, zoals de recent verschenen Ray-Ban Stories, een samenwerking tussen Ray-Ban en Facebook.

Het grote voordeel is natuurlijk de samenwerking met Ray-Ban. De bril ziet eruit als een klassieke Ray-Ban zonnebril, en die is al decennialang onverminderd cool. Echt handig aan de bril is dat je kunt filmen zonder een camera of telefoon in je handen te hebben. Een wit lampje geeft aan dat de bril aan het opnemen is. Het is overigens geen AR-bril en er wordt dus geen informatie voor je oog geprojecteerd.

De Ray-Ban Stories is wel een slimme bril, wat hier wil zeggen dat je de bril kunt commanderen door bijvoorbeeld te zeggen ‘hey Facebook, take a video’. Dat betekent ook dat Facebook meeluistert. Het grote nadeel lijkt me de samenwerking met dat totaal niet coole bedrijf.

Hypes over cyberspace komen zelden uit. Ik weet nog goed hoe banken plots meenden dat ze aanwezig moesten zijn in Second Life, een virtuele wereld waar je met je avatar rond kon lopen om andere mensen te ontmoeten, te seksen of virtuele spullen te kopen. Second Life bestaat nog steeds, maar heeft alle verwachtingen nooit waar kunnen maken. Toch is het een mijlpaal geweest in de ontwikkeling van het internet. Zo danken online gedeelde gamewerelden als World of Warcraft en Fortnite veel aan Second Life.

Ondertussen heeft de technologie zich verder ontwikkeld. Virtual en augmented reality-toepassingen zijn veel verder en brengen het idee van een gedeelde virtuele ruimte dichterbij. De metaverse is de naam die gegeven is aan dat concept, een “volgende generatie of versie van het internet, waarin alle bestaande, gedeelde, en 3D virtuele ruimten aan elkaar verbonden zijn in een alles omvattend virtueel universum” zegt Wikipedia.

Wat is het precies? 
De metaverse moet – net als Second Life – een spiegelwereld zijn. Het moet een fijnere en meer natuurlijke manier zijn om online te gaan, dus niet via de standaard monitorschermen maar via beelden die voor je ogen worden geprojecteerd dankzij VR of AR. Daartoe zijn speciale brillen nodig.

Deze video geeft een idee van hoe de metaverse eruit kan zien:

Wat kan je er doen? 
De toepassingen zijn eindeloos, maar voor bedrijven is het natuurlijk het meest interessant als je er geld gaat uitgeven. Dat kan aan spullen voor je avatar – die wil misschien ook een kekke outfit – maar ook spullen voor jezelf in de fysieke wereld. Het idee is dat je er makkelijk kunt shoppen: terwijl je in de fysieke wereld naar huis loopt, stel je in de metaverse een boodschappenlijstje op. Wanneer je thuis bent, worden de boodschappen bezorgd. Daarnaast kan je denken aan in-world games en entertainment.

Wanneer komt de metaverse? 
Zo’n universum vraagt om verregaande standaardisatie en dus samenwerking tussen techgiganten die daar doorgaans geen zin in hebben (hallo USB-C telefoonopladers!). Er is op dit moment geen metaverse en er is ook geen lanceerdatum bekend. Bedrijven als Facebook en Microsoft investeren wel miljarden dollars in hun metaverses. Volgens The Washington Post is het twijfelachtig of de metaverse er ooit gaat komen, vooral omdat VR-brillen echt maar door een klein percentage mensen wordt gebruikt.

NRC Handelsblad heeft ook twijfels: we zijn al heel kritisch op ons telefoongebruik:

“Een technologie die nog opdringeriger is dan een trillende telefoon – omdat de metaverse je omringt en nog meer dan het huidige internet verbonden wil zijn met je dagelijkse leven – kan voor veel mensen voelen als een meta-stap te ver.”

Beeld: still uit de film Ready Player One, die volgens velen een metaverse representeert.

Weet je nog, dat mensen een verschil zagen tussen cyberspace en ‘de echte wereld’? Tegenwoordig zijn on- en offline zo met elkaar verweven dat het nauwelijks meer mogelijk is aan te geven hoeveel tijd je online doorbrengt. Dat overlopen van die twee werelden wordt ook bespoedigd door technologieën als augmented en virtual reality (VR), en door de toenemende inzet van spraakcomputers. Het Rathenau Instituut, dat onderzoek doet naar de impact van wetenschap, innovatie en technologie op de samenleving, stelde daarom een manifest op met tien “ontwerpeisen aan de digitale samenleving van morgen”.

AR, VR en spraak zijn zogeheten ‘immersieve technologieën’: ze dompelen ons onder in de digitale wereld. Het Rathenau in het manifest:

“Zo transporteert virtual reality ons naar een volledig kunstmatige wereld, waarin alle geluiden en beelden gecreëerd worden door computers. We kunnen nu soldaten trainen op een virtueel slagveld. Augmented reality voegt juist digitale lagen aan onze ervaring toe. Met een slimme bril ziet een automonteur handige informatie terwijl hij naar de motor kijkt. En via spraaktechnologie kunnen we met computers praten, en luisteren vele apparaten, zoals onze smartphones en slimme speakers, op steeds meer plekken met ons mee.”

Door het vervagen van die grenzen zijn volgens het Rathenau publieke waarden in het geding, zoals privacy, autonomie, waarachtigheid en gezondheid. Dat vraagt om waakzaamheid en een agenda. De ontwerpeisen zijn opgesteld op basis van diverse onderzoeken.

1. We willen de baas blijven over ons digitale lijf
Onze stem, onze gebaren en ons gezicht leveren data op, die intiem en gevoelig zijn. De bescherming daarvan dient juridisch beter geregeld te zijn.

2. We willen anoniem kunnen blijven
Onze identiteiten kunnen van afstand achterhaald worden door gezichts-, loopgedrag- of stemherkenning. Hierdoor kun je je niet meer anoniem door de publieke ruimte begeven. Toepassingen waarbij burgers in de publieke ruimte zijn te identificeren, moeten daarom worden verboden.

3. We willen controle over onze virtuele identiteit
Zoals je met kleding kunt laten zien wie je bent, kun je met avatars een digitale identiteit opbouwen. Dat kan ook misbruikt worden: het naakte lichaam van anderen kan digitaal getoond worden (DeepNudes) of veranderd. Burgers moeten beschermd worden tegen ongewenste digitale ingrepen op hun lichaam.

4. We willen duidelijkheid over nieuwe digitale eigendomskwesties
Van wie zijn data? En profielen? “Is ons eigendom geschonden als iemand in AR een scheldwoord op onze muur schildert?” Juridische kaders moeten verhelderd en geüpdatet worden, zodat offline regels ook online gelden.

5. We willen leven in een inclusieve digitale wereld
Stereotypes en uitsluiting worden uit de offline-wereld mee online genomen. Bij de ontwikkeling van nieuwe toepassingen moeten bedrijven inclusie centraal stellen.

6. We willen kunnen weten dat iets nep is
Immersieve technologieën kunnen verwarrend zijn. Ontwikkelaars moeten gebruikers vooraf informeren dat iets nep is.

7. We willen bescherming tegen manipulatie en beïnvloeding
Deze technologieën maken manipulatie en beïnvloeding makkelijker, omdat bedrijven zoals Google en Facebook allerlei informatie hebben over persoonlijkheid, gedrag en voorkeuren van hun gebruikers. Dat vraagt om “een samenlevingsbrede inzet nodig, met bijdragen van onafhankelijke journalistiek, investeringen in de mediavaardigheid van burgers en heldere afspraken over hoever beïnvloeding mag gaan”.

8. We willen dat onze gezondheid niet geschaad wordt
We moeten inzicht krijgen in mogelijk negatieve effecten van immersieve technologieën, bijvoorbeeld op ons gedrag (verslaving) en onze gezondheid (denk aan verkeersongelukken bij het spelen van Pokémon GO).

9. We willen een digitale markt met eerlijke machtsverhoudingen
Een klein aantal technologiebedrijven domineert de interneteconomie. Het is voor consumenten lastig om hen tot de orde te roepen. Hun marktmacht vertaalt zich in politieke macht. De overheid moet meer tegenwicht bieden en consumenten beter beschermen.

10. We willen dat publieke ruimtes publiek blijven
Met AR kan je de publieke ruimte anders bekijken (er bestaan apps die daklozen uit het straatbeeld halen). Bovendien kunnen apps de publieke ruimte kapen doordat gebruikers massaal naar één plek samenstromen. Dat vraagt om “een nieuwe sociale etiquette”.

Implicaties
Deze nieuwe technologieën vragen om discussie en dialoog, en uiteindelijk om duidelijke actie. Daarvoor is betrokkenheid van burgers nodig: kennis over en reflectie op deze ontwikkelingen. Het Rathenau doet daarom een oproep aan de burger: “laat je horen en spreek uit wat jij nodig hebt in de digitale wereld van morgen”. Ik zou daaraan toe willen voegen dat dit niet kan zonder hulp van journalisten en andere mediamakers om deze thematiek onder de aandacht te brengen. Ook het onderwijs en andere opvoeders zijn hierbij nodig. De tien eisen zijn uitstekende input voor discussie.

Zoom heeft een aantal instellingen waarmee je het beeld kunt verbeteren, bijvoorbeeld door het aan te passen op weinig licht. Hartstikke handig en logisch. Nog veel handiger maar wellicht minder logisch is de mogelijkheid tot retoucheren, ‘touch up my appearance‘. Hiermee leg je een filter aan over je beeld, waardoor jouw rode vlekjes of oneffenheden minder zichtbaar zijn. Aangezien je vaak ook de hele tijd naar jezelf kijkt tijdens een zoommeeting, is het een soort prettige spiegel. Goed voor mijn zelfvertrouwen dus.

Deze filters bestaan al een tijdje op apps die gericht zijn op beeld delen. Snapchat is er groot mee geworden: maak een selfie en gooi er een filter overheen zodat je hondenoren krijgt, of op een Japans Harajuku-meisje lijkt. Gebruikers van deze apps zijn ondertussen gewend aan filters, we weten dat selfies opgepoetst worden, dat het geen spontane kiekjes zijn. Toch zijn er veel zorgen over de effecten van filters op het zelfbeeld en dan met name op dat van meisjes – zoals vrijwel altijd worden jongens van zulke zorgen uitgesloten, wat onterecht is.

Genderscheidslijn
Grappige overlays en retoucheerfilters zijn vormen van augmented reality: de ‘echte’ wereld wordt op scherm versterkt. Je zou ook kunnen zeggen: verstoord. Net zoals je niet echt hondenoren hebt, heb ik geen onberispelijke huid. Wat voor effecten hebben deze filters op zelfbeeld? Zijn ze schadelijk? Onderzoekers hebben daar nog geen antwoord op. Het lastige daarbij is de wijdverbreid van apps als Instagram en TikTok. Vrijwel alle jongeren gebruiken ze, dus is er geen controlegroep. Je kunt ze ook niet makkelijk vergelijken met tieners vroeger die deze apps en filters niet hadden.

Een recente studie [open access] onderzocht de opvattingen van Britse kinderen van 10-11 over sociale media. Ze werden ondervraagd in focusgroepen, die het mogelijk maken respondenten opdrachten te laten doen. Eén van die opdrachten ging over filters, andere over het gebruik van emoji en profielen. De resultaten tonen twee redenen voor het gebruik van filters, met een duidelijke genderscheidslijn. Jongens vinden het leuk om grappige filters te gebruiken, met dieren of die uiterlijke kenmerken overdrijven. Het merendeel van de meisjes zag in deze filters een manier om je uiterlijk te verbeteren. Daarbij zagen ze verbanden tussen er goed uit zien en populariteit.

Gevaarlijk of hoopvol
Deze kinderen waren zeer mediawijs over sociale netwerken, hoewel ze te jong waren om officieel op Insta en Snapchat te mogen. Zo waren ze uitgebreid gewaarschuwd voor de gevaren: catfishing (mensen die zich voordoen als iemand anders), pedofielen, stalkers, cyberbullying. Ze hadden ook ideeën over de emotionele risico’s van je bevinden in een omgeving die draait om likes en je van je beste kant te laten moeten zien.

Hoe je deze inzichten interpreteert hangt mede af van je perspectief op kinderen en jongeren. Zie je ze als kwetsbaar, dan kan je de studie zien als bewijs voor zorgelijke effecten op zelfbeeld. Zie je ze als weerbaar, dan stemt het hoopvol dat ze nu al zo mediawijs zijn en goed doorzien dat foto’s geen weergave van de werkelijkheid zijn. Uiteindelijk hangt dit, zoals altijd met media-effecten, af van individuele mediagebruikers. Sommigen zijn kwetsbaarder, anderen het tegenovergestelde. En zoals altijd is de wijze raad: praat met je kinderen – als je die hebt. Hoe gebruiken ze filters? Hoe kijken ze ernaar? Wat vinden ze ervan?

Daarbij kan het geen kwaad ook volwassenen te bevragen. Hoe bewust zijn zij zich van het gebruik van filters, bijvoorbeeld in zoomsessies? Wat doet zo’n laagje virtuele make-up met hun zelfbeeld? Want laten we niet vergeten dat we een lange geschiedenis hebben van het oppoetsen van ons uiterlijk, en ja, die geschiedenis is eveneens gendered.

Slimme brillen of AR-brillen dragen vooralsnog het stigma van de geflopte Google Glasses met zich mee. Het woord glasshole was al een hit voordat mensen het daadwerkelijk konden zijn. Een nieuw project van Intel lijkt de les daarvan te hebben geleerd. Intern heet het Superlite, en het subbedrijf dat het op de markt gaat brengen heet Vaunt, schrijft The Verge.

Via bluetooth maakt de Superlite verbinding met een smartphone. De bril is een projectiescherm, waarop met een laser informatie wordt geprojecteerd. Er zit geen camera in, wat prettig is voor de andere mensen die zich in dezelfde ruimte als de drager bevinden. Het idee is sowieso dat het niet moet opvallen dat je een slimme bril op hebt. Je kunt heel subtiel met je hoofd bewegen om een bericht weg te swipen. Het allerbelangrijkste misschien: de bril ziet er normaal uit.

Het is nog onbekend wanneer de bril op de markt komt. Het wordt sowieso geen makkelijk consumptiegoed, want hij moet speciaal op je ogen worden afgesteld – net als een echte bril.

(Gevonden via Pedro de Bruyckere.) 

Anatomie kan je leren uit een boek of van een pop, maar het is natuurlijk veel leuker om het bij een mens te doen. Virtuali-Tee is een t-shirt dat die illusie geeft. Op het shirt staat een QR-code. Zodra de bijbehorende app die scant, verschijnt op je telefoon een animatie van hart, longen en aderen. Het lijkt dus een klein beetje of je echt in iemands lichaam kijkt. Deze combinatie van kleding met augmented reality is, zoals het filmpje laat zien, vooral geinig en educatief voor kinderen. Het t-shirt is in kinder- en volwassen maten en kost €28,21.

YouTube staat vol met filmpjes die je iets leren: make-up tutorials, gitaarles, Premiere Pro-instructies. Het is superhandig dat je niet meer iemand persoonlijk hoeft te kennen om iets van hem te leren. Het lastige van die video’s is het nadoen: spiegelen vanaf een beeldscherm is lastig. Bovendien krijg je het niet te horen als je een fout maakt. Augmented Reality (AR) kan dat beter. Er wordt een laagje op de werkelijkheid voor je neus gelegd. Met een speciale AR-bril (denk aan wat Google Glass wilde zijn) heb je je handen vrij en kun je instructies bekijken.

Deze technologie is nu nog heel prijzig. De mogelijkheden worden dan vooral gezien voor goed betaalde beroepen, zoals de chirurgie. Maar als ik wil zien hoe ik olie ververs, blijf ik afhankelijk van YouTube op een schermpje. Dat komt, zo stelt New Scientist, omdat het maken van zulke content lastig en vooral duur is. Een Duitse start-up wil daar verandering in brengen.

Het bedrijf IOXP heeft kunstmatige intelligentie ontwikkelt die een gewone video van iemand die een taak uitvoert kan omzetten in een AR tutorial. Je filmt dus een persoon en:

“Then a host of computer-vision algorithms are set loose on the video to separate it into comprehensible chunks: detecting a person’s hands and what they are doing, recognising different objects, and so on. From this, the system generates a step-by-step electronic manual detailing how to do the task. Finally, that’s converted into an AR version” (n.p.).

De instructie start meteen als de headset aanstaat en de taak voor je neus herkent. Als een monteur dus basisonderhoud aan een machine uitvoert, gaat de instructie automatisch van start als de machine herkend is. Vervolgens zie je de handen van een expert die precies voordoen wat je moet doen. Maak je een fout, dan worden de handen rood en wordt de instructie opnieuw afgespeeld.

Het Duitse Bosch heeft al interesse getoond. Deze manier van instructie is handig en goedkoop voor het doorgeven van  kennis. Een ervaren monteur hoeft niet afzonderlijk uitleg te geven en bij te sturen, één video is voldoende. Volgens New Scientist duurt het niet lang voordat bedrijven zulke video’s gaan inzetten voor consumenten. Ikea is daar een voor de hand liggend voorbeeld: een bed in elkaar zetten is veel makkelijker met AR. Dat gaat het beste met een speciale bril, maar het kan ook via de mobiele telefoon – al is het me onduidelijk met welke handen je dan de schroeven plaatst.

Beeld: promotionele foto van IOXP. 

Een van de redenen waarom Snapchat zo populair is de mogelijkheid filters te gebruiken. Niet alleen kan ik mezelf zien als hond of schattig konijn, ik krijg er ook gratis een make-up makeover bij. Je wimpers zijn ineens vol en je wangen hebben een fris blosje. Snapchat combineert hiervoor gezichtsherkenning met augmented reality. Hartstikke leuk, maar ook commercieel interessant.

Smashbox is een Amerikaans cosmeticamerk dat een zelfde soort feature aanbiedt. Je kiest voor een bepaalde kleur lippenstift of oogschaduw en ziet direct hoe het je staat. Superhandig. Smashbox buit de feature echter verder uit. De camera legt namelijk vast waar je naar kijkt op het scherm. Eye-tracking dus. Het bedrijf weet zo waar je ogen op blijven hangen en gaat ervan uit dat je extra geïnteresseerd bent in het product waarnaar je langer kijkt. De gebruiker krijgt dan een uitnodiging om meer details van dat product te bekijken.

Volgens Contagious Magazine heeft Smashbox zo een veel hogere conversierate weten te halen: maar liefst 27 procent meer mensen klikten door.

Gebruikers moeten – gelukkig – toestemming geven voor de eyetracking feature. Het is een goed voorbeeld van hoe personalisatie tegelijkertijd nuttig en een beetje creepy is. Er liggen hier veel kansen voor bedrijven, waardoor consumenten extra alert moeten blijven voor ongewenste tracking.

Luister ook de podcast van Onder Mediadoctoren over persoonstargeting. 

Lumo is een interactieve projector. Het apparaat straalt beeld op de grond, en gebruikers kunnen daarmee interacteren door op het beeld te staan (of juist niet) en met hun lichaam te bewegen. Zo kan je over lava heen springen, of samen Greedy Gators spelen. De projector reageert ook op objecten: zo kan je dus met een echte plastic hengel visjes van het scherm hengelen. Het is allemaal reuze interactief en fysiek. Er is zelfs de mogelijkheid zelf nieuwe spellen te ontwerpen.

Het bedrijf is momenteel fondsen aan het verwerven via IndieGogo. Je kunt er eentje bestellen voor $499. Daarvoor krijg je een projector, honderd spelletjes en natuurlijk het mechanisme om het aan de muur te bevestigen. Het ziet er fantastisch uit. We zijn weer een stapje dichterbij de holodecks uit Star Trek gekomen!

Google Cardbox is een toegankelijk, draagbaar virtualreality-apparaat. Omdat je niet met snoeren verbonden bent aan een computer, kan je ermee naar buiten. Dat zorgt voor leuke mogelijkheden. De website OutdoorVR verzamelt toepassingen van Google Cardbox-toepassingen die geschikt zijn voor de buitenlucht. Een voorbeeld is Cyborg Dating, een project van futuroloog Sander Veenhof. Op het Utrechtse Impakt Festival konden bezoekers op een date gaan waarbij één iemand de VR-bril op had en zich door een virtueel bos bewoog, en de ander hem door de stad heen gidste zonder tegen fietsers of paaltjes aan te lopen.

Met augmented reality kan je meer dan Wikipedia ‘live’ op je telefoon roepen als je bij een monument staat. Je kunt bijvoorbeeld een augmented reality manicure nemen, waardoor je je selfies kunt opglitteren met dansende kittens. Jazeker, dansende kittens. Het in China en Australië gevestigde bedrijf Metaverse Makeovers biedt plaknagels aan. Als je die door hun app bekijkt zie je allemaal kekke 3D-effecten. Als je dan een selfie neemt kun je je 3D-bling tonen.

De app is er voor Android en iPhone. Check vooral het filmpje voor een extra Chinese jeugdcultuur-feel.

Gevonden via The Marysue.