Plezier beleven we allemaal, maar op verschillende manieren en we nemen het zelden serieus. In plaats daarvan moet alles nuttig zijn. Sporten doen we om fit worden, festivals zijn netwerkmomenten en se­ries kijken we om mee te kunnen praten op kantoor. Plezier om het plezier is verdacht of gaat gepaard met schuldgevoel. In dit boek zoek ik uit hoe plezier werkt aan de hand van zeven principes waarmee je onbekommerd en optimaal plezier kan hebben.

Leuk! is overal te koop, bijvoorbeeld online bij je lokale boekhandel. Ik ben ook beschikbaar voor lezingen en workshops over plezier, zie mijn website.

Er is veel media-aandacht geweest voor het boek, bijvoorbeeld dit grote interview in Trouw; dit mooie gesprek over plezier en verzet bij de Damn Honey podcast; een nachtelijk persoonlijk gesprek bij Nooit Meer Slapen (Radio 1) en op televisie bij VPRO Boeken.

Plezier is vluchtig. Het is lastig te definiëren, maar je weet wat het is als je het hebt. Plezier beleven we allemaal, maar we doen dat op verschillende manieren – manieren die soms omstreden zijn. Plezier is namelijk verre van allemansvriend. Vanuit diverse hoeken klinken bezwaren. Voorbeelden zijn religieuze ideeën over zonde, culturele waarden zoals zelfdiscipline, psychologische zorgen over excessen en verslaving, of politiek-economische belangen die arbeid en productiviteit vooropstellen. Daarom worden plezierige ervaringen gereguleerd, veroordeeld en zelfs gepathologiseerd. Plezier gaat dan ook vaak gepaard met schuldgevoel, zie de bekende Engelse term guilty pleasure.

Het plezierige is dus politiek. Dat werd zichtbaar in de manier waarop plezier werd ingeperkt tijdens ‘corona’, maar de overheid heeft een veel langere traditie van het reguleren van plezier (denk drugs, seks). De Latijnse frase ‘brood & spelen’ wees al zowel op het belang als de lage waardering van plezier.

In een nieuw boek laat ik zien hoe plezier ons als samenleving voedt, verbindt maar ook verdeelt. Het onderzoekt het belang van plezier in een tijd waarin nut vaak voorop staan, en legt bloot waarom plezier meer is dan triviale luxe. Ik sprak met dertig uiteenlopende ‘plezierkundigen’, zoals een sekswerker, een sterrenchef en een scenarioschrijver. Op basis van hun inzichten formuleer ik de principes van plezier.

Schrijven kost tijd, tijd is geld. Steun de crowdfunding en help dit pleidooi voor plezier het licht te zien: https://www.voordekunst.nl/projecten/18850-meer-genieten-van-plezier-steun-leuk-1?utm_source=rss&utm_medium=rss

Zorgen over ontlezing bestaan al zeker sinds mijn kindertijd en de concurrentie van schermen heeft die zorgen alleen maar vergroot. Er worden dan ook allerlei voorstellen gedaan om die ontlezing te stoppen, liefst hippig in combinatie met andere media zoals via een game. Doorgaans halen zulke top-down initiatieven weinig uit, maar deze week schrijft Het Parool dat het TikTok-sterren lukt hun volgers aan het lezen te krijgen.

Effect op boekverkoop
Via #BookTok delen influencers boekentips: wat te lezen en waarom. Dit slaat aan, en blijkbaar ook in Nederland. In Het Parool komen verkopers van de Engelstalige Amsterdamse boekhandels American Book Center en Waterstone’s aan het woord die een daadwerkelijke stijging zien:

“Jonge mensen komen vaak langs met een lijstje boek­titels op hun telefoon. Meestal gaan ze dan ook weg met een stapeltje boeken. Dagelijks verkopen we vijf à tien van deze ‘TikTokboeken’. Dan gaat het om titels als They Both Die at the End, The Song of Achilles en Red, White and Navy Blue. Laatst hebben we in twee dagen zo’n zestig exem­plaren van The Midnight Library van Matt Haig verkocht. Dat zijn voor ons aantallen die we nog nooit hebben meegemaakt, misschien alleen toen de Harry Potter-boeken uitkwamen. Het gaat zo hard.”

Er is ook een Nederlandstalige hashtag op TikTok, #BoekTok, aangevoerd door Soraya Riem die bij uitgeverij Lebowski blijkt te werken. Ze bedenkt acties samen met de CPNB – het is dus geen kwestie van influencers die ‘spontaan’ beginnen met het lezen van boeken en dat delen. Het is ook de vraag hoe blijvend een dergelijke trend is: pikken jongeren op deze manier echt een liefde voor lezen op?

BookTube
Het is ook niet de eerste keer dat zulke berichten verschijnen. In 2018 kopte The New York Times ‘Meet the YouTube Stars Turning Viewers Into Readers’. Daar ging het dus over YouTube en heette de gemeenschap BookTube. Ook toen was het idee dat kijkers die geen grote lezers waren dankzij het platform geïnspireerd werden dat wel te worden. Ook toen werd effect gerapporteerd:

“viewer engagement is substantial; many subscribers comment that they were convinced to buy the book being promoted. According to YouTube, the community as a whole has gotten over 200 million views and, compared to this time last year, engagement with them is up 40 percent.”

Maar BookTube heeft geen einde gebracht aan ontlezing. Dat is ook een veel te hoge verwachting van een platform met zo’n uiteenlopend aanbod. YouTube en TikTok zijn grote platforms, maar ze zijn ook exemplarisch voor de fragmentatie van het medialandschap: iedereen kijkt iets anders. Creëren deze influencers echt een vraag, of weten kijkers die lezen toch al wel een beetje leuk vonden deze kanalen te vinden?

Leesbevordering
Lezen via een game of #BookTok zijn voorbeelden van wat ‘leesbevordering’ wordt genoemd. Het effect van zulke initiatieven is twijfelachtig, stelt onderwijskundige Helge Bonset [abstract]. Sowieso is het discutabel hoe effect te operationaliseren. Als toename van lezen in de vrije tijd? Maar we “meten het succes van natuuronderwijs ook niet alleen af aan de mate waarin leerlingen
in hun vrije tijd de natuur ingaan” schrijft Bonset. Alle beetjes helpen en er is wel degelijk een verband tussen lezen in de vrije tijd en taalvaardigheid, maar we verwachten te veel. Bonset eindigt:

“De waarde van leesbevordering is buiten kijf. Maar helaas, behalve het lichtpuntje uit het onderzoek van Nielen (2016), wijst op dit moment weinig erop dat leesbevordering de ontlezing, de afname van het lezen in de vrije tijd, onder jongeren zal kunnen stoppen. De meest voor de hand liggende reden hiervoor komt naar voren uit het onderzoek van Huysmans (2013): met het toenemen van de leeftijd dringen mobiele en digitale mediavormen (televisiekijken, muziek luisteren, computeren, internetten, gamen, mobiel bellen en social media bijhouden) het lezen van boeken steeds meer terug. Leerlingen kunnen hun vrije tijd helaas maar één keer besteden” (p. 35).

Amusing Ourselves To Death is een bekende kritiek op entertainmentmedia uit 1985. In het voorwoord schrijft auteur Neil Postman: “This book is about the possibility that Huxley, not Orwell, was right”. Orwells 1984 is een dystopische wereld vol censuur en controle, terwijl de Brave New World van Huxley een hedonistisch paradijs lijkt, vol vrije seks en drugs. Postman stelt: “What Orwell feared were those who would ban books. What Huxley feared was that there would be no reason to ban a book, for there would be no one who wanted to read one.”

Postman is niet alleen in het samen noemen van de twee scifi-boeken, reden voor de geeks van Geeky Dingen om er een tweeluik over te maken. Die over 1984 was al eerder te luisteren, de aflevering over Brave New World verscheen dit weekend. Wederom is mediawetenschapper Dan Hassler-Forest te gast. Ze bespreken het racisme en seksisme van het boek, de vraag of het wel een dystopie is en uiteraard de overeenkomsten met 1984.

Deze podcast is te vinden in je favoriete podcastapp. Zie voor meer informatie de website. 

Gisteren verscheen mijn nieuwste boek. AUP heeft de sekscolumns die ik voor Folia schrijf gebundeld, onder de pakkende titel Seks op z’n Duits. De columns zijn op thema geordend (zoals Beginnen, Behouden, Vergelijken) en zijn voorzien van illustraties van Gemma Pauwels. Ze gaan over seksuele ervaring. Over wat mensen doen in bed, maar ook over de weg daarnaartoe en het gedoe eromheen, over hulpmiddelen en handigheden, over liefde en lichaamsdelen. Wanneer telt iets eigenlijk als seks en wanneer mag je ‘ik hou van jou’ zeggen? Moeten we vrezen voor de komst van seksrobots? En kun je op basis van wetenschappelijk onderzoek je seksleven verbeteren?

Anderen vonden de bundel alvast tof: 

“Van Aseksueel tot Zelfbediening: Duits behandelt zo’n beetje elk aspect van de menselijke seksualiteit, op een goed onderbouwde, grappige en onweerstaanbaar begrijpelijke manier.”
– Aafke Romeijn, muzikant, schrijfster en journaliste

“Seks op z’n Duits is een crazy interessant boek over seks als maatschappelijk fenomeen. Ik heb er heel veel van geleerd en heel veel om gelachen!”
– Tim den Besten, presentator en programmamaker

Bestellen kan bijvoorbeeld bij Libris en bol.com. Er is ook een boekpresentatie op 17 mei, met Glenn Helberg en Milou Deelen onder leiding van Bob van Toor. Meer info en aanmelden hier.

De Dokter Corrie Show is het meest fantastische tv-programma over seks, zo betoogde ik elders. Helaas moet dat veranderd worden in was, want het voorlichtingsprogramma is gestopt en keert voorlopig niet terug. Dat is ontzettend jammer, want elk jaar komt er weer een nieuwe lichting pubers bij die vragen over seks heeft. Voor hen is er nu gelukkig het boek Dokter Corrie Geeft Antwoord, geschreven door Niki Padidar. Ondertitel: over puberteit, ssss sssseks ssseksualiteit en relaties.

Het boek zit bomvol informatie, waarbij geen onderwerp geschuwd wordt. Er is uitleg over hoe je verkering vraagt, hoe het is om transgender te zijn en hoe zelfbevrediging werkt. Er is uitgebreide informatie over anatomie en er is zelfs een olijke uitklappiemel. Alles is kleurrijk geïllustreerd met foto’s en tekeningen. Ook het puberpanel uit het televisieprogramma is present. Voor ouders is er een speciale bijlage met gouden tips. Tamelijk briljant is het omslag: je kunt de kaft omvouwen en dan lijkt het alsof je een wiskundeboek leest – zodat ouders lekker niks door hebben.

Dokter Corrie Geeft Antwoord is open en inlevend, feitelijk en grappig. De tips zijn bedoeld voor pubers, maar ook volwassenen kunnen er veel van leren. Ideaal als cadeautje dus, voor je neefje of nichtje of jezelf.

Een boekhandel in Texas vond dat jongeren te weinig klassiekers lazen en wilde graag op hun niveau komen. Daarom huurden ze een reclamebureau in. Dat had dé oplossing om die moeilijke millennials te bereiken: verleid ze met clickbait. Eigenlijk gebruikt niemand meer de typische clickbait-koppen, maar vertel dat maar eens aan een Texaanse boekhandel. Desalniettemin zijn sommige resultaten best verrassend en grappig. Als je voor het aas valt, kan je online gratis het hele boek lezen (ook al zo’n onbegrijpelijke actie voor een boekhandel).

New synthetic drug is turning Londoners into violent maniacs.

The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde van Robert Louis Stevenson.

British guy dies after selfie gone wrong.

The Picture of Dorian Gray van Oscar Wilde.

When it’s OKAY to slut shame single mothers.

The Scarlet Letter van Nathaniel Hawthorne.

Wetenschappers van MIT hebben een camera ontwikkeld die de tekst van een boek kan lezen zonder dat het boek open hoeft. Ze doen dat met terahertz-straling, die het midden houdt tussen microgolven en infraroodlicht. Chemicaliën  brengen een bepaalde frequentie voort als ze reageren op terahertz-frequenties. Die frequentie kan worden gemeten waardoor de onderzoekers het verschil kunnen zien tussen inkt en wit papier. Vervolgens moet dat vertaald worden naar letters. Tussen de bladzijden van een boek zit ruimte, waardoor het duidelijk wordt welke pagina gelezen wordt. Vooralsnog kunnen de eerste negen pagina’s gelezen worden.

Okay het kan, maar waarom zou je het willen? De toepassing is vooral goed voor antieke boeken die te kwetsbaar zijn om te openen.

Uitleg in dit filmpje:

De zomerstop op dit blog gaat dit jaar wat eerder in. Ik heb een boekdeal getekend bij Amsterdam University Press en op 10 september moet het manuscript klaar zijn. Dat betekent dat alle tijd naast het betaalde werk opgaat aan schrijven. In het voorjaar ligt mijn frisse factcheck van het feminisme in de winkel: Dolle Mythes.

Goedkope romannetjes, zoals de bouquetreeks, worden geschreven voor en door vrouwen. Het genre wordt alleen daarom al gezien als gendered. Daarnaast is er veel kritiek uit feministische hoek dat vrouwen er stereotiep in worden verbeeld. In academische literatuur is er ook beperkte aandacht voor de stereotiepe representatie van mannen in zulke boeken, maar alleen vanuit vrouwelijk perspectief. In een recent artikel [abstract] in het Journal of Men’s Studies vraagt genderonderzoeker Jonathan A. Allan zich af wat het traditionele manbeeld uit romance novels betekent in termen van mannelijkheid. Hij bespreekt boeken uit de Engelstalige series van Harlequin en Silhouette.

De representatie van mannen in de bouquetreeks is meermaals omschreven als spectaculaire mannelijkheid: het gaat om een normatief ideaal van traditionele, dominante mannelijkheid. Deze mannen zijn ongetrouwd (soms weduwnaar), rijk (soms van arm naar rijk), jong, heteroseksueel, viriel en goed in sport. Allan geeft een goed voorbeeld van hoe zo’n man wordt neergezet:

“He was a hot property in the acting world, and had been for the last fifteen years. He was constantly working, his acting superb. . . . He looked totally the dominant male tonight, dressed completely in black from head to foot, the black silk shirt clinging to his powerful shoulders and chest, the trousers fitted snugly to his hips and thighs. It was obvious that most of the women here were attracted to his magnetism, and Helen supposed he could be called very attractive with his over-long sun-bleached blond hair, piercing tawnycoloured eyes set over a hawk-like nose, firm mouth with a full sensuous lower lip, the lines of experience beside nose and mouth that added, not detracted, to his looks, and the lithe masculinity of his tall powerful body” (Carole Mortimer, 1980: 14 geciteerd op p. 9-10).

Deze man moet aantrekkelijk gevonden worden, vanwege zijn uiterlijk en zijn economische waarde. Dat beeld komt overeen met de hedendaagse culturele constructie van wat hegemonische mannelijkheid wordt genoemd. De vrouwen die hun geld verdienen met het schrijven van zulke boeken dragen dus actief bij aan deze constructie.

“The romance novel, thus, while celebrating the male body (perhaps a feminist appropriation of the male gaze), is also a commentary on and commitment to hegemonic masculinity made possible by the structure of hetero-patriarchal-capitalism. Put simply, capitalism, hegemonic masculinity, and patriarchy are written on and through the hero’s body, through the “purity of his maleness”” (p. 6).

Hier ligt de kritische interventie van Allan. Zulke romannetjes zetten een specifiek, geïdealiseerd manbeeld neer, waardoor ze bijdragen aan de constructie van een bepaald soort mannelijkheid. Deze boeken doen het voorkomen alsof deze vorm van mannelijkheid bereikbaar is, terwijl dat voor het overgrote merendeel van de mannen niet zo is. Wat betekent het voor mannen dat miljoenen vrouwen dromen van dit onhaalbare ideaal?

Hierop geeft Allan geen antwoord. Zijn essay is bedoeld als startsein van een discussie – een discussie die te veel te lang op zich laat wachten.

Lees ook: Fantaseren over de erecties van Arabieren en Grieken in de bouquetreeks

Als kind las ik alles. Alle lectuur die bij ons thuis rondslingerde, van de Libelle tot het parochieblaadje, en alle boeken in de bibliotheek. Boeken van dezelfde auteur waren fijn. Zo verslond ik alles van Agatha Christie en Jackie Collins. Dat was geen hoogstaande literatuur, maar voor een elf-jarige doet dat er niet toe. Christie en Collins hebben veel titels op hun naam staan en het oeuvre doorspitten kostte dus veel tijd. Ik kon niet ophouden met lezen. Als het het tijdperk van nieuwe media was geweest, had men gezegd dat ik verslaafd was. Maar lezen – en zeker het lezen van boeken – is geaccepteerd. Het wordt dan ook niet gepathologiseerd, zoals dat wel gebeurt met gamen of porno kijken.

Termen als leesverslaving of binge lezen (naar binge watching) ben ik nog niet tegengekomen, tot deze week. Op de site Lithub, gesteund door een groot aantal uitgevers, verscheen een stuk getiteld The Rise of The Binge Read. Wat ik in mijn jeugd deed, signaleren ze nu als nieuw fenomeen. Ze zien daarbij wortels in televisieseries kijken, in plaats van dat het serie kijken wortels heeft in het marathon-lezen:

“Just as cable innovators like The Wire’s David Simon and The Sopranos’ David Chase remade television as a medium for character-driven drama, literary innovators like Emily Mandel and Jonathan Lethem, who has borrowed liberally from the detective and superhero genres in his books, are remaking literary fiction as a medium of narrative-rich novels of ideas. The current vogue for post-apocalyptic tales will surely pass, but as a new generation of novelists masters the art of blending elements of other genres into their work, the literary novel, given up for dead so many times, is poised to renew itself yet again for a new age.”

Het stuk zegt hierdoor niet zoveel over de ontwikkeling van het lezen, zoals het stuk claimt, maar veel meer over de nieuwe, hogere status die televisie aan het verkrijgen is.

We kennen sprookjes vooral uit de versies van Grimm en Disney-films. Dit zijn gekuiste versies van verhalen die generaties lang doorverteld werden, bij de haard in de winter en buiten op het erf in de zomer. De Vlaamse antropoloog Marita de Sterck publiceerde onlangs Vuil Vel, een boek met veertig sprookjes in ongecensureerde vorm. Dat betekent bloederiger en vunziger: ouders die hun eigen kinderen met de blote hand vermoorden en Roodkapje die naakt naast de wolf in bed gaat liggen.

Volksverhalenonderzoeker Theo Meder hield een voordracht bij de boekpresentatie. Hij stelt:

“Als het merendeel van het publiek uit volwassenen en pubers bestond, dan konden het kruidige verhalen zijn – verhalen voor volwassenen onder elkaar. Mochten er kinderen bij zitten, dan luisterden ze mee, en hoorden ze mee met de seksueel getinte verhalen over meiden en vrijers, lachten ze om de domme streken van de seizoensarbeiders, huiverden ze mee met de akelige verhalen over weerwolven en witte wieven, over demonen van het type Kludde en reuzen van het type Lange Wapper, verhalen over de organen etende stiefmoeder van Sneeuwwitje, of de vrouwenmoordenaar Blauwbaard. Waarna de kleinsten niet meer konden slapen van de opwinding, de spanning en de angst.”

Gender
De kuising van sprookjes heeft te maken met pedagogie. Journalist en antropoloog Cathérine Ongenae schreef voor Knack een artikel over de achtergronden van Vuil Vel. Ze laat sprookjesdeskundige Harlinda Lox aan het woord. Het censureren gebeurde vooral door onderwijzers en priesters toen de sprookjes werden opgeschreven, legt Lox uit. Zo waren dwergen uit Sneeuwwitje oorspronkelijk kannibalen.

Gender speelde daarbij een belangrijke rol. De gebroeders Grimm verzamelden 200 verhalen, maar we kennen er maar zo’n vijftien. De rest voldeed niet aan het toenmalige vrouwbeeld: de vrouwen waren daarin niet netjes of geduldig genoeg. Als er een feministisch tintje aan zat werden sprookjes herschreven: eigenzinnige vrouwen belandden dan op de brandstapel.

Vervreemding
Sprookjes zijn vooral geduid vanuit de psychoanalyse. Het zou gaan om taboe, schuld en schaamte. In het artikel van Ongenae komt ook klinisch psycholoog Myriam Maes aan het woord, bij wie sprookjes een rol spelen in haar therapieën:

“Rauwe sprookjes zijn een antigif tegen het moraliseren van volwassenen. Mensen duwen wreedheid weg uit angst, maar je moet ze toelaten als je ermee wilt leren omgaan. Door negatieve gevoelens te verbieden, loochenen we onze fantasieën en vervreemden we van onszelf. Rauwe sprookjes moraliseren niet, ze gaan voorbij goed en kwaad. Je betreedt een andere wereld waar andere dingen mogen. Sprookjes leren je vrij te denken, gaan in tegen taboes, overschrijden grenzen. Door ze te vertellen, doorbreek je sociale dammen zoals schuld, schaamte en walging. In die zin staan rauwe sprookjes lijnrecht tegenover onze manier van opvoeden, waarin kinderen braaf en gehoorzaam moeten zijn, en alles moeten overnemen zonder vragen te stellen.”

Erfgoed
Het zijn dus volwassenen die kinderen onschuldig willen houden. Hiermee bezweren zijn hun eigen angst, stelt Maes. Het het risico is dat de ongecensureerde vertellingen verloren gaan. Theo Meder besluit zijn voordracht daarom met een pleidooi voor behoud:

“[H]et is ook niet de bedoeling dat omwille van de tere kinderziel, de volwassen vertelling zou moeten verdwijnen. Ook dit is cultureel erfgoed en ik hoop van harte dat Marita doorgaat met het uitgeven van onverbloemde sprookjesversies. En ik mag zelfs hopen dat deze sprookjesversies weer op het repertoire komen te staan van volwassen vertellers.”

Luister ook dit item van Onder Mediadoctoren over sprookjes toen en nu.