Voor de Tweede Wereldoorlog danste men vrijwel uitsluitend in paren van man/vrouw. Dit verandert langzaam, samen met de tijdsgeest. Bij de Lindy Hop en de Jitterbug zaten al momenten dat je even alleen danste. De twist uit de jaren 50 was de eerste dans die je volledig zonder regels en fysiek contact met een partner kon doen. In de jaren 60 ontstaat vervolgens het go-go dansen. Socioloog George Gonos legde dit in 1976 als volgt uit:

“The dancing, accomplished as if in the space allowed by a telephone booth, was most frequently described as either ‘frantic’ or ‘frenzied’ because, despite the lack of horizontal motion, arms and legs were flying, heads bobbing and torsos pumping” (p. 193).

Ontstaan en etymologie
De naam go-go komt oorspronkelijk uit het Frans: à gogo betekent “in overvloed, zoveel men wil, volop, naar believen”. Het raakte geassocieerd met dansen dankzij een roman die daar niets mee te maken heeft. Whisky Galore! is een Brits boek uit 1947 over een schipbreuk waarbij 50.000 vaten whisky vrijkwamen. De Franse titel was Whisky à gogo, een naam die zo aansloeg dat hij ook gekozen werd door een nachtclub in Parijs in 1947.

Er komen meer nachtclubs waar voor het eerst plaatjes gedraaid gaan worden en die daarom discothèques genoemd worden. Het go-go dansen ontstaat begin jaren 60 in een andere Whisky à gogo-discotheek in de Franse Rivièra. Daar dansten de meisjes van het vermaak in korte rokjes met hoge hakken.

De discothèque waait over naar Amerika en in 1958 opent The Whisky-a-Go-Go in Chicago. De bekendste Whisky-a-Go-Go is in Los Angeles, geopend in 1964, wat – gek genoeg – geen echte disco is maar meer een livemuziek-venue. Er waren wel go-go dansers, en de LA Whisky-a-Go-Go was de eerste plek met kooien en daarmee de plek waar het kooidansen is uitgevonden.

Andere wereld
Het doel van de go-go dansers was het publiek aan te moedigen actief te worden. Aanvankelijk waren het zonder uitzondering vrouwen, die dansten ‘alsof niemand keek’, schrijft Gonos. Ze maakten weinig contact met het publiek, het leek alsof ze in hun eigen wereld waren – wat goed past bij kooidansen:

“[The cage] served as protection for the dancer’s activities and thoughts, her individual communion with a posited reality in which she was, by contract, more thoroughly engrossed than ordinary participants. The existence and qualities of this separate reality, represented as ‘organic’ had been internationally established in the creation of the discotheque environment. The go-go dancer’s activities pointed to this other world with which she had apparently achieved a state of resonance, but which remained slightly alien to others. Hence, she served as a mediator between patrons and this other world-a world which was nowhere adequately described, or even openly recognized to exist, but nonetheless always vaguely present for those contained within the disco frame” (199-200).

In de jaren 60 wordt er op de Amerikaanse tv flink ge-go-g0-danst. Hullabaloo was een muziekserie op NBC network met in het laatste segment ‘Hullabaloo A-Go-Go’ model Lada Edmund. Ook de ABC-serie Shindig! had go-go dansers die optraden in plastic kooien. Nancy Sinatra verheerlijkte de go-go-laarzen in ‘These Boots Are Made for Walkin”. Fun fact: The Supremes brachten in 1966 het album Supremes A’ Go Go uit, niet alleen hun allereerste album dat op nummer 1 van de Billboard album charts kwam, maar ook de allereerste nummer 1 voor een vrouwengroep.

Go-go dansen wordt dan niet meer alleen door vrouwen gedaan. Volgens Wikipedia kenden Amerikaanse gay clubs in de periode 1965-1968 het fenomeen go-go boys.

Emancipatie en sekswerk
Volgens muziekwetenschapper Georgina Gregory weerspiegelt go-go dansen de sociale veranderingen van de jaren 60 en de pas gevonden vrijheid voor vrouwen. Een uitzinnige danseres in een kooi lijkt dan op een vogel die vrijheid zoekt. Go-go dansers stonden voor individualisme, maar tegelijk – schrijft Gregory – was het onduidelijk wat vrouwen precies met vrijheid zouden kunnen doen: “the frantic gyration of go-go girls connotes the anxiety of birds, desperate to escape, but unsure how they would survive if they did” (p. 18).

Eind jaren 60 gaat de gekte wat liggen en verplaatst het go-go dansen zich naar bars, waar dansers meer burlesque performers zijn, enigszins vergelijkbaar met strippers. Daar was het de bedoeling dat betaalde go-go dansers drankjes scoorden bij de bargasten. In een oral-history-studie uit 1983 schrijft Phaye Poliakoff daarover:

“To the women who work in go-go bars, dancing is just another job. Their work is similar to other jobs that women find traditionally open to them, such as waitressing or clerical work. The low wages, sexual harassment, lack of mobility, and the service nature of the work are characteristic of all these occupations. Why these women chose go-go dancing is reflective of their own personal backgrounds” (p. 58).

Revival
Go-go dansen verspreidt zich in de jaren 70 over de hele wereld met Thailand en de Filippijnen als belangrijke centra. De stijl raake evenwel uit de mode in hippe clubs. Er is een revival in New Yorkse clubs eind jaren 80 die wordt toegeschreven aan Madonna.

Vandaag de dag is go-go dansen in de VS hoofdzakelijk een mannelijke aangelegenheid: het fenomeen zie je vooral terug in het gay uitgaansleven zoals op circuitfeesten. Daar heten ze nu performance art dancers. In Nederland wordt het ook nog volop gedaan. Bij verschillende bureaus kun je go-go dansers huren en verschillende studio’s bieden cursussen aan die je naast “nieuwe moves” ook meer zelfverzekerdheid beloven.

Hiphop is op dit moment de grootste muziekstroming in Nederland, een die zich vrijwel volledig onttrekt aan het oog van Nederlandse wetenschappers. In de aanloop naar een aflevering over hiphop van Onder Mediadoctoren kwamen we erachter dat er geen enkele onderzoeker binnen geestes- of sociale wetenschap zich met deze jeugdcultuur bezighoudt. Er wordt wel les over gegeven, bij Media & Cultuur en Muziekwetenschap (aan de UvA) bijvoorbeeld, maar er zijn geen promovendi of gepromoveerden mee bezig.

Gelukkig schrijven journalisten er wel over. Gisteren verscheen een stuk van Haro Kraak in de Volkskrant over de moshpit, de danscirkel waarin bezoekers van concerten en festivals losgaan door tegen elkaar aan te springen. Het fenomeen ontstond in de punkscene en is een bekend onderdeel van metal. Kraak schrijft:

“Ja, de moshpit is genadeloos overgenomen door de hiphop, de populairste muziekvorm onder jongeren. Hiphop is tegelijkertijd de nieuwe pop én de nieuwe punk, het genre waar de meeste energie en innovatie samenkomt, waar een do-it-yourselfmentaliteit heerst, en een antiautoritaire houding. Denk: de straat vs. de status quo, en waar voortdurend uit hokjes wordt gebroken. ‘Ik denk dat de hiphop zo ongeveer alles al heeft afgepakt van gasten met een gitaar’, zei Alex Agnew, frontman van de Belgische metalband Diablo Blvd in augustus tegen de Vlaamse krant De Standaard. ‘Dus dit kan er ook wel bij.’”

Kraak benadrukt het broederlijk karakter van de moshpit en omschrijft deelname als een vorm van catharsis. Hij laat Vjèze Fur van De Jeugd Van Tegenwoordig (die zelf onlangs ook een liedje over een moshpit maakten) aan het woord die stelt dat je in de moshpit kunt voelen dat je leeft. De zucht naar dat gevoel hoort natuurlijk bij jongeren – of ze nou van gitaren of beats, of allebei houden.

UPDATE: Via Facebook vernamen we dat er momenteel twee promovendi onderzoek doen naar hiphop: Steven Gilbers naar taal in de context van de hiphopcultuur en -muziek aan de RUG, en Kim Dankoor naar de invloed van rapvideo’s op het zelfbeeld van Afro-Nederlandse jongeren aan de UU.

Bekijk ook deze fotorapportage van 2voor12 over deelnemers aan moshpits op hiphopfestival Woo Hah.

Disco is zowel een plek als een genre. Beiden zijn van groot belang geweest voor de ontwikkeling van nieuwe muzieksoorten en -genres. Disco heeft een twijfelachtige reputatie, en een interessante ontstaansgeschiedenis. In een nieuwe aflevering van Onder Mediadoctoren buigen we ons over de paradoxen van disco. We doen dat met Jaap Kooijman, Universitair Hoofddocent Media & Cultuur aan de UvA en discodeskundige.

In het interview legt muziekjournalist Job de Wit uit hoe disco ontstaan is (zie beneden). In het item vertelt Vincent over zijn ongemak met de dansvloer in zijn jeugd.

Meer informatie hier. U kunt deze podcast ook beluisteren via iTunes of Stitcher of bekijken via YouTube. 

De puberteit is een periode van seksueel leren. Bij volwassen worden hoort immers ook seksueel volwassen worden. Sylvia Holla schreef haar masterscriptie over wat Nederlandse tieners leuk en lekker vinden aan seks en welk seksueel gedrag leidt tot roddel en achterklap. Haar inzichten zijn gepubliceerd [abstract] in een themanummer over seksualiteit van Sociologie.

Taal geeft richting aan onze beleving: de labels die we gebruiken geven ook aan welke seksualiteiten er mogelijk zijn. Holla betoogt dat zulke categoriseringen belangrijk zijn, maar dat je seks uiteindelijk vooral leert door het te doen. Tieners krijgen voortdurend te maken met zaken die ze vooraf niet hadden kunnen bedenken en die hun normatieve kaders op de proef stellen. Daarom is het belangrijk om etnografisch onderzoek te doen: jongeren te observeren en hun gedrag te interpreteren.

Methode
Holla hield diepte-interviews en focusgroepen met 52 tieners tussen de 13 en 16 jaar oud. De jongeren waren gemengd in schooltypen en zaten op twee scholen in provinciesteden. Daarnaast deed Holla participerende observatie op school en in jongerendiscotheek, waar ze werkte als barvrouw. De data werden verzameld in 2009-2010.

Uit het onderzoek blijkt dat taal toch heel belangrijk is. Seks is een gevoelig onderwerp en daarom spraken de respondenten het liefst over ‘anderen’:

Door het bespreken en vergelijken van de seksuele gedragingen, voorkeuren en stijlen van anderen, maakten de tieners inzichtelijk wat zij wel en niet deden of wilden doen, wel of niet wisten, wel of niet goed vonden, en waar ze wel of niet bij hoorden in seksueel opzicht (p. 300).

De toekomst
Seks is iets van nu, maar vooral ook van de toekomst. Tieners denken na over wat ze nu doen, wat ze nu al graag willen doen, wat ze nu nog niet doen en waarmee ze willen wachten. Holla laat bijvoorbeeld 14-jarige meisjes aan het woord die duidelijk vinden dat ze nog te onzeker zijn en bepaalde gevoelens nog niet hebben. Morele normatieve kaders spelen daarbij ook een rol: voor meisjes van hun leeftijd zijn sommige gedragingen (in dit geval verder gaan dan zoenen) niet geaccepteerd.

De tieners die Holla sprak hadden op vier na geen “echte seks”  gehad. Ze waren er wel mee aan het oefenen in de vorm van “dansen, het dragen van korte rokjes met laarzen, zoenen en ‘verder gaan’” (p. 302). De respondenten zagen zulke praktijken wel enigszins als seksueel, maar vooral als “aanloop op het echte werk” (p. 302). De best plek daarvoor is de disco.

Schuren
Holla besteedt veel aandacht aan schuren, een vorm van dansen die zij het nieuwe schuifelen noemt. In de media-aandacht voor het onderzoek (bijvoorbeeld in Het Parool) lag hierop ook de focus. Jongens proberen eerst de aandacht van meisjes te trekken. Meisjes hebben in deze flirtfase een passieve rol. Dat vinden ze vervelend, omdat ze wel graag mee willen doen aan het seksuele spel op de dansvloer, maar niet meer dan subtiele avances kunnen maken om dat te bewerkstelligen. De jongens merken die blikken vaak niet op.

Eenmaal op de dansvloer staat de jongen achter het meisje en maken ze samen draaiende bewegingen. Het meisje duwt haar billen tegen het kruis van de jongen, de jongen heeft zijn handen op haar heupen. Schuren gebeurt in tweetallen, al worden meisjes soms ook van twee kanten geschuurd door twee jongens. Het grote voordeel van schuren is dat het vooral een voorzichtige manier van versieren is: de tieners hoeven elkaar niet aan te kijken en hoeven ook niet met elkaar te praten. Hierdoor blijft een hoop verlegenheid verborgen, zo stelt Holla.

Alle jongeren uit het onderzoek hadden wel eens geschuurd. Op deze manier dansen is voor hen geen aanleiding tot echte seks (het mondt hooguit uit in tongzoenen), maar het is een vorm van seksuele expressie. Het is niet nodig om een relatie te hebben met degene waarmee je schuurt, maar schuren doe je eigenlijk alleen met iemand die je leuk vindt. Zo functioneert het als een uitsluitingsmechanisme: alleen knappe, rondgevormde meisjes worden gevraagd. Meisjes zijn daarbij minder hard in hun afwijzing en schuren ook wel eens uit medelijden met een jongen, bijvoorbeeld omdat ze het zielig vinden als hij publiekelijk wordt afgewezen. De consequentie hiervan is dat er een groep meisjes is die buiten de boot valt en niet de kans krijgt op deze manier seksueel te oefenen.

Sletten om aandacht
Hoewel de respondenten tongzoenen niet echt als seksueel zien, en het is dus makkelijk doen, zijn er verschillende seksueel-stigmatiserende consequenties voor jongens en meisjes. Jongens krijgen ‘props’, terwijl meisjes het risico lopen slet te worden genoemd. Die aanduiding is op deze leeftijd exclusief voor vrouwen. Meisjes gebruiken het woord slet veelvuldig, vooral om hun “eigen deugd en vlekkeloze seksuele status te demonstreren” (p. 307). Seksuele vrijpostigheid van andere meisjes worden snel weggezet als een vorm van pleasen:

Lisa: Weet je, sommige meisjes proberen echt alles voor een beetje aandacht. Ze denken dat het ze cool maakt ofzo. En ze lopen er echt zo mee te koop, zo van, kijk mij eens, ik ben sexy enzo (geciteerd op p. 308).

Seksuele assertiviteit in meisjes wordt dus afgewezen, terwijl het bij jongens juist een gewenste gedraging is. Daarbij vinden de respondenten dat het bij jongens natuurlijk is om zich zo te gedragen. Dit betekent dat jongens die in lichamelijke ontwikkeling achterlopen worden weggezet als nerds en worden uitgesloten van het seksuele oefenen, in ieder geval tot hun lichaam gegroeid is.

Het gaat er bij deze tieners niet in dat meisjes zich seksueel assertief zouden kunnen opstellen op basis van innerlijke drijfveren. Daarom redeneren ze dat zulk gedrag voort moet komen uit een andere, externe motivatie: zoeken goedkeuring en sociale status. Meisjes die slet worden genoemd zijn dan ook bijna allemaal niet populair. De uitzondering zit bij volwassenheid. Als een meisje gezien wordt als volwassener, dan is het wel mogelijk dat ze zich zo gedraagt vanuit een werkelijk verlangen. Meisjes die rijpere lichamen hebben en met oudere tieners omgaan, kunnen zich daarom wel seksueel actief opstellen. Zij worden juist bewonderd.

Conclusie
Holla laat zien dat seksueel oefenen onder tieners hoort bij het opgroeien. Zij reproduceren daarbij traditionele gendernormen van de man als seksuele jager en de vrouw als seksueel afwachtend. Populariteit en het lichaam spelen daar een bemiddelende rol in. Onvolwassen lichamen mogen minder; populaire meisjes mogen meer. Populaire tieners kunnen daardoor volgens Holla meer volwaardig en onbeperkt tot ontwikkeling komen. Een volwassen lichaam is daarbij een bron van macht, omdat een rijper lichaam wordt erkend als een legitieme motivator van seksueel verlangen.

In Extase is een documentaire uit de stal van Pieter van Huystee. Regisseur Ruud Pelgrum onderzocht de relatie tussen dancemuziek en extase. Hij sprak meerdere DJs over de manier waarop zij muziek maken. Sandrien, Joris Voorn, Lucien Foort, Kareem Raïhani, Menno de Jong, Joost van Bellen, DJ Korsakoff en DJ Isis vertellen in hun eigen studio’s hoe ze nummers opbouwen. Vervolgens schakelt het beeld (en geluid!) naar de clubs en feesten, van Trouw tot Sensation, waar deze DJs hun muziek tot het volle recht laten komen. Het resultaat is een bijzondere documentaire die je echt meeneemt naar de dansvloer.

In Extase laat veel bezoekers van dancefeesten zien, maar zij komen niet aan het woord. Zo kan het gebeuren dat in de hele film het woord XTC niet één keer valt. De film lijkt daardoor enigszins een propagandafilm voor Nederlandse dancemuziek – een belangrijk exportproduct. Dat geeft echter niet, want iedere danceliefhebber zal opgaan in de sfeer van feesten die Pelgrum uitstekend heeft weten te vatten.

Het Amsterdam Dance Event vormt een tweede kans om de documentaire op groot scherm te beleven. Er is zijn screenings in de Melkweg op woensdag 16 oktober om 15.00 en vrijdag 18 oktober om 18.00 uur. De Avro zendt In Extase zaterdag 19 oktober in verkorte versie uit om om 21.25 uur op Ned3.

Eerder legden we al het hipsterfenomeen van de fixie uit. Hipsters hebben niet alleen hun eigen kleding en vervoer, maar natuurlijk ook hun eigen muziek en een eigen stijl van dansen. Op Amsterdamse hipsterfeestjes zie je de laatste tijd veel jongens de shuffle doen – een dans die zijn origine vindt een de Melbourne Shuffle [compilatie 1, 2, 3] die al eind jaren ’80 ontstond met de opkomst van house en die zich doorontwikkelde in de rockscene. Deze zomer brak de shuffle door bij het grote publiek met de hit ‘Party Rock Anthem’ van hiphopduo LMFAO.

De manier van dansen combineert elementen van de charleston met de running man (groot geworden door MC Hammer). De dans is niet eenvoudig aan te leren, met name omdat de running man wat oefening vergt. Media spelen een cruciale rol in de verspreiding van de stijlelementen van subculturen. Waar je voor de komst van het internet nog afhankelijk was van reportages in muziekbladen en van clips op MTV, kan je nu eenvoudig op YouTube instructievideo’s vinden. Deze is van de jongens van LMFAO zelf, met deze stap-voor stap-uitleg ga ik het leren en deze laat je duidelijk het voetenwerk zien.

Om de populariteit van de shuffle onder hipsters te verklaren is empirisch onderzoek nodig. Waarschijnlijk zit het in de overdrevenheid van de dans die ook nog eens moeilijk is: hiermee is het eigenlijk een bespotting van dansen, een ironische bedoelde manier van raar doen op de dansvloer, die echter niet voor iedereen is weggelegd – vergelijk het met de bewegingen uit deze video uit 2007 van de Franse electronicaformatie Yelle.