Een jaar geleden schreef ik hier over het einde van het tijdperk van sociale media. Verschillende commentaroren riepen dat toen uit. Zo’n vaart zal waarschijnlijk het niet lopen, schreef ik wijselijk. Ik grapte daarbij dat het me niet zou verbazen als er op Facebook een revival kwam van hippe tieners die nostalgie voelen naar de early tens. Van een heropleving is (nog) geen sprake, maar ik stuitte vandaag wel op een opmerkelijk bericht: Vice signaleert dat jongeren zich tot Facebook wenden uit eenzaamheid. Ze plaatsen daar vriendschapsoproepen, friendship applications. Redacteur Katie Baskerville schrijft:

“something rather cute is happening on, arguably, the most boring social media platform of all: Facebook. Enter, the “friendship application”, a new genre of posting that is putting a spin on the lonely hearts columns of old.”

Jongeren hebben te kampen met eenzaamheid (zie een ander stuk op Vice) en verminderde sociale vaardigheden dankzij lockdowns tijdens hun formatieve jaren. Friendship applications werden al eerder gespot op TikTok, maar blijkbaar vinden jongeren Facebook er geschikter voor. Het gaat vooral om vrouwen. Ze zetten zichzelf in de etalage als mogelijke nieuwe BFF door te vertellen wat hun likes & dislikes zijn.

Wat juist Facebook zo geschikt maakt zijn de groepen die bestaan rond bepaalde gemeenschappen of andere interesses. Datingapps kunnen ook ingesteld worden op zoeken naar vrienden, maar dat voelt niet goed, zegt een van de geïnterviewden in het stuk:

“”I just don’t feel super comfortable swiping left or right on a potential friend based on a few photos!” Having made the move from Australia to the UK, she’d found it difficult to find new mates, which left her feeling lonely and disconnected. Not wanting to rely solely on her boyfriend for company, she made her friendship application after seeing others do the same.”

Beeld gegenereerd met AI (Lexica), prompt: ‘a photograph of a lonely girl behind her laptop posting something on facebook, showing both the girl and the screen’

TikTok is populair onder jongeren, Facebook is dat niet. Meta – de nieuwe naam waaraan ik net zo slecht kan wennen als Grogu – gaat de strijd vol aan met Reels, waarmee je net als op TikTok korte filmpjes kunt maken en delen. De feature is nu beschikbaar in 150 landen waaronder Nederland. Daarnaast is Reels op meerdere plekken zichtbaar in de Facebook app.

Een van de manieren om te concurreren met TikTok is de verschillende manieren om geld te verdienen. Een giftsysteem is in de maak, vergelijkbaar met de gifts op TikTok, maar makers kunnen ook geld verdienen met banner- en stickeradvertenties. Het is maar de vraag of dat voldoende gaat zijn. Engadget stelt dat Instagram al last had van TikTok-video’s die simpelweg opnieuw gepost werden en dat zal voor Facebook niet anders zijn. Bovendien heb je in TikTok veel meer creatieve editing-tools. Dat netwerk staat ook niet stil: het kondigde aan de lengte van video’s te verlengen van drie naar tien minuten, waarmee TikTok op haar beurt dus de strijd aangaat met YouTube.

The Wall Street Journal heeft inzage gekregen in interne documenten van Facebook. Eerder blogde ik over onthullingen dat Facebook bewust informatie achterhoudt over speciale behandeling van vips (deel 1) en over onderzoek naar de schadelijke effecten van Instagram (deel 2). De serie van de WJS laat nog meer zien.

Zo pakte de beslissing van het netwerk in 2018 om het algoritme meer te laten sturen op “betekenisvolle interacties tussen vrienden en familie” verkeerd uit. In plaats van gezonder werd het platform nog vijandiger. Naar medewerkers die waarschuwen voor mensenhandelaren en drugsdealers wordt niet geluisterd. En toen Mark Zuckerberg wilde helpen met de Amerikaanse vaccinatiecampagne bleek dat hij geen controle meer heeft over het netwerk: anti-vaxxers gebruikten de site om desinformatie te verspreiden. Het oordeel van de WSJ: “Even when he set a goal, the chief executive couldn’t steer the platform as he wanted”.

Van een journalist kreeg ik vorige week de vraag wat we met al die informatie uit de Facebook Files moeten. Het publiek weet toch al lang dat Facebook niet deugt?

Dat klopt, en veel mensen zijn inmiddels ook van Facebook af. Dat geldt minder voor Instagram, dat ook van Facebook is, en al helemaal niet voor WhatsApp, dat eveneens eigendom van Facebook is. Het probleem daarbij is: zoveel mensen gebruiken het, dat je bijna niet anders kan. Zelf heb ik duidelijk op mijn WhatsApp-profiel staan dat ik de dienst liever niet gebruik, maar er zijn nauwelijks mensen die dat respecteren.

Het is ook niet aan gebruikers om te zorgen dat een bedrijf zich fatsoenlijk gedraagt. Daar hebben we wetgeving voor. De Facebook Files tonen dat het netwerk een ongeleid projectiel is, te groot om te falen en te druk met uitbreiden om ervoor te zorgen dat schadelijke inhoud verwijderd wordt. Niemand lijkt vat te hebben op de algoritmes en de bedrijfsstructuur zit zo in elkaar dat aan de bel trekken geen effect sorteert. Facebook liegt tegen publiek en politiek, en komt daar steeds mee weg. Daar helpt maar één ding tegen: ingrijpen. Het is aan overheden deze misstanden aan te pakken. En dat moet snel gebeuren, want de invloed van de platformen van Facebook op ons dagelijks leven en het functioneren van onze democratieën is onmiskenbaar groot en gevaarlijk.

The Wall Street Journal heeft inzage gekregen in interne documenten van Facebook. In deel 2: uit eigen onderzoek weet Facebook dat Instagram schadelijke effecten op meisjes, maar naar de buitenwereld bagatelliseert het bedrijf dit. Dit eigen onderzoek is nooit publiek gemaakt en onderzoekers en wetgevers die erom vroegen, kregen nul op het rekest.

De afgelopen drie jaar heeft Facebook onderzoek gedaan naar de effecten van Instagram op jonge gebruikers. Het gaat onder andere om focusgroepen, surveys en dagboekstudies. De WSJ heeft interne presentaties gezien waarin de inzichten uit die onderzoeken gedeeld worden. Voorbeelden van de slides:

“Comparisons on Instagram can change how young women view and describe themselves.”

“We make body image issues worse for one in three teen girls.”

“Teens blame Instagram for increases in the rate of anxiety and depression. This reaction was unprompted and consistent across all groups.”

De interne onderzoeken stellen bovendien dat negatieve effecten op zelfbeeld en gezondheid sterker zijn voor Instagram dan voor andere platformen, omdat het op Instagram draait om het perfecte plaatje.

Liegen
Onderzoekers van Facebook verklaren dat ze moeite hadden collega’s te laten luisteren naar hun bevindingen: “We’re standing directly between people and their bonuses”. Voorstellen om bijvoorbeeld in plaats van beauty-filters meer grappige filters te introduceren werden niet overgenomen.

De onderzoeksresultaten zijn niet alleen nooit naar buiten gebracht, topmensen in het bedrijf beweerden publiekelijk het tegenovergestelde:

“The research that we’ve seen is that using social apps to connect with other people can have positive mental-health benefits,” CEO Mark Zuckerberg said at a congressional hearing in March 2021 when asked about children and mental health. In May, Instagram head Adam Mosseri told reporters that research he had seen suggests the app’s effects on teen well-being is likely “quite small.”

Oftewel: Facebook is niet te beroerd om zelfs tegen de Amerikaanse wetgever te liegen.

Lees ook deel 1: Alle Facebookgebruikers zijn gelijk, maar sommige gebruikers zijn meer gelijk dan anderen.

The Wall Street Journal heeft inzage gekregen in interne documenten van Facebook waaruit blijkt dat het bedrijf weet dat platformen als Facebook en Instagram schadelijk zijn – in de woorden van de krant “riddled with flaws that cause harm, often in ways only the company fully understands”. Het gaat onder andere om onderzoeksrapporten, interne communicatie en presentaties. De WSJ heeft de inzichten in een serie naar buiten gebracht. In deel 1: er zijn ‘elite’-gebruikers waarvoor de standaard regels niet gelden.

Cross Check (ook wel XCheck) is een speciaal onderdeel voor beroemdheden, politici en andere hoogvliegers. Wie onder Cross Check valt is niet onderworpen aan de normale regels die de platformen hanteren. Deze gebruikers kunnen daardoor content als naaktfoto’s en nepnieuws posten, terwijl dit bij anderen direct wordt verwijderd.

PR-brandjes voorkomen
Werknemers zeggen in de documenten dat XCheck bedoeld is om “PR-brandjes te minimaliseren”: negatieve media-aandacht voor de vips tot een minimum beperken.

“Facebook recognized years ago that the enforcement exemptions granted by its XCheck system were unacceptable, with protections sometimes granted to what it called abusive accounts and persistent violators of the rules, the documents show. Nevertheless, the program expanded over time, with tens of thousands of accounts added just last year.”

“Why would they spend so much time and money setting up the Oversight Board, then lie to it? …  This is going to completely undercut it.”

Toen op 27 juni de Britse Daily Mail op Facebook een video plaatste waarbij zwarte burgers woordenwisselingen hadden met bijvoorbeeld de politie, kregen de gebruikers van het platform een wel zeer aparte boodschap te lezen. Ze kregen namelijk de vraag of ze interesse hadden in “keep seeing videos about Primates”.

Voor alle duidelijkheid, er was geen enkele primaat te zien in de video, maar de artificiële intelligentie maakte weinig onderscheid. De tool die deze fout maakte, is ondertussen uitgezet en in The New York Times verontschuldigt het bedrijf zich:

“As we have said, while we have made improvements to our A.I., we know it’s not perfect, and we have more progress to make. We apologize to anyone who may have seen these offensive recommendations.”

Het is het zoveelste voorbeeld van foute en vaak racistische biases in artificiële software. The New York Times geeft in het artikel een overzicht van toepassingen van onder andere Google Photos. Zelf moest ik spontaan ook terugdenken aan de bot van Microsoft die op een korte tijd zeer racistisch werd.

Het is een belangrijke waarschuwing nu we steeds meer AI in onderwijs (willen) gebruiken.

Dit stuk verscheen eerder op Pedro’s blog X, Y of Einstein. 

Facebook heeft altijd een vriendelijk gezicht. Als er zorgen zijn over de voorkant van het sociale netwerk, dan is Facebook altijd bereid daarnaar te luisteren. Zo bestaat er in de samenleving ongerustheid over wat de jacht op likes met jongeren doet. Het idee is dat zij competitiedrang voelen over kwantificatie: steeds maar meer likes willen hebben. Deze zorgen bestaan ook onder gebruikers zelf: zo gaven Britten in een survey van de Royal Society for Public Health aan dat zij de ‘like’ de meest giftige functie van sociale media vinden.

Facebook gaat daar nu iets aan doen. Er komt een test in Australië waarbij het aantal likes alleen nog maar zichtbaar is voor degene die het bericht heeft gepost. Ook op Instagram worden soortgelijke proeven gehouden.

Deskundigen zijn blij, maar het voelt als afleiding voor de bühne. Want waar Facebook zich aan de voorkant verantwoordelijk opstelt, is het aan de achterkant een heel ander verhaal.

Op Bits of Freedom verscheen vorige week een blogpost van Esther Crabbendam over de intieme kennis die Facebook van je heeft. Facebook heeft al veel informatie over je vrienden en de vrienden van je vrienden. Die informatie gaat het gebruiken om een nieuwe datingapp uit te rollen. Maar de techgigant kijkt dankzij gegevens van menstruatie-apps ook mee in je broekje en in bed. Uit onderzoek van de Britse waakhond Privacy International is gebleken dat deze apps informatie direct doorsturen aan Facebook.

Crabbendam schrijft:

“Maar in plaats van slechts een kalender met een herinneringsfunctie, hebben veel van dit soort apps ook een dagboekfunctie. Hierin vraagt de app dagelijks naar informatie over je gezondheid, humeur en seksleven, met de belofte jouw cyclus beter bij te kunnen houden of preciezer je vruchtbaarheid te voorspellen.”

Dankzij combinatie van data van andere gebruikers, kan het zijn dat Facebook eerder weet dan jij dat je zwanger bent. Die informatie is geld waard:

“[A]ls het om vrouwen gaat is dit de meest waardevolle data die Facebook kan verzamelen. Voor marketeers zijn (aanstaande) moeders een goudmijn. Uit onderzoek blijkt dat data van een gemiddeld persoon zo’n 10 cent waard is, die van een zwangere vrouw 1,50 dollar.”

De focus op de voorkant leidt af van de problemen aan de achterkant, problemen waar we minstens zo bezorgd om zouden moeten zijn. Helaas is de achterkant niet alleen bijna volledig onzichtbaar, en is het alleen dankzij waakhonden als Privacy International dat we dit überhaupt weten, maar de achterkant is ook nog eens saai en minder mediageniek. Gebruikers vinden het vaak niet erg wat er met hun gegevens gebeurt, omdat ze niet overzien wat de consequenties zijn.

Psychologische gevolgen zijn onderdeel van common sense-zorgen over sociale media (ik krijg bijna wekelijks aanvragen van scholieren die hun profielwerkstuk schrijven over de invloed van influencers), de maatschappelijke gevolgen van ongebreidelde dataverzameling zijn vooralsnog vooral een aangelegenheid van privacyorganisaties als Bits of Freedom. Dat is niet alleen jammer, het is ook gevaarlijk.

Deel je de zorgen over de achterkant van Facebook? Steun dan Bits of Freedom met een donatie. 

Van Facebook mag je op het platform niet meer over seks praten. Dat schrijft Evelyn Austin van Bits of Freedom in een blogpost. Facebook gaat daarin heel ver: zelfs suggestieve vragen als ‘zin in een gezellig avondje?’ vallen onder de nieuwe regels, die zijn ingevoerd zonder de gebruikers daarover te informeren.

In de VS is de nieuwe wet FOSTA/SESTA van kracht, die onder het mom van het tegengaan van mensenhandel het sekswerkers belemmert online hun diensten aan te bieden. De ‘opschoning’ van Tumblr, waar we twee weken geleden over schreven, is ook aan deze wet toe te schrijven.

Austin maakt zich – terecht – zorgen wat dit betekent voor de rechten van sekswerkers in Nederland:

In Nederland wordt elke dag gevochten voor het behoud van een samenleving waarin er openlijk gesproken kan worden over seksualiteit. Er wordt hard gewerkt om de rechten en bescherming van sekswerkers beter in de wet te verankeren. Het beleid van Facebook staat haaks op deze inzet. Het is onacceptabel dat wetgeving uit een ander land nu al kwetsbare groepen in onze samenleving verder onder druk zet. Wie beschermt onze verworven vrijheden?

De afgelopen maanden verschenen verschillende berichten (zie bijvoorbeeld hier, hier en hier) van medewerkers die grote mediabedrijven als Google en Facebook verlaten omdat ze het niet eens zijn met de manier waarop deze bedrijven te werk gaan.

Een voorbeeld van iemand die zijn werkgever verliet is Tristan Harris, Harris werkte als technicus en ethicus bij Google maar verliet de werkgever met ernstige zorgen over de invloed van Google. In een Ted talk en in het NRC betoogt Harris dat Google er alles aan doet om gebruikers zo lang mogelijk op haar platformen te houden, aangezien het verdienmodel door middel van advertenties hiervan afhankelijk is. Er zijn velen programmeurs en vele algoritmen die er voor zorgen dat de gebruiker zolang mogelijk op een medium blijft plakken. Een voorbeeld van hoe dit gebeurt is dat er met name content aan gebruikers wordt aangeboden waarvan wordt verwacht dat de gebruiker deze interessant vindt of welke vergelijkbaar is aan eerder bekeken content. Dit heeft volgens Harris dus niet alleen tot gevolg dat mensen zo veel mogelijk tijd doorbrengen op de platformen maar ook dat mensen alleen nog maar omringt worden met geluiden waar zij het al mee eens zijn.

Harris bespreekt vier dingen die er moeten gebeuren om de invloed van techgiganten te verminderen:

“Ten eerste moeten mensen zich veel beter bewust zijn van de manipulatie door techbedrijven. Ten tweede moeten overheden er beter in worden om deze bedrijven tot de orde te roepen. Ten derde moeten we beïnvloeden hoe medewerkers van deze bedrijven zich voelen over hun keuzes: zij kunnen hun bedrijf dwingen tot het maken van andere beslissingen. En ten vierde moeten we laten zien dat er alternatieve verdienmodellen bestaan voor puur het oogsten van aandacht. Technologie kan ook worden ontworpen op een menselijke manier die góed voor ons is. Ik ben ook niet tegen technologie of sociale media, maar wel tegen het verdienmodel dat nu dominant is.”

Facebook wil heel graag je telefoonnummer. Een van de manieren waarop het sociale netwerk je dat probeert te ontfutselen is de 2-stapsverificatie. Onder het mom van jouw veiligheid, vraagt Facebook je nummer. Die extra veiligheidslaag moet je account beschermen tegen derden die proberen toegang te krijgen. Facebook gebruikt dat nummer echter ook voor andere doeleinden.

Gizmodo rapporteert dat adverteerders die je nummer al hebben, jou kunnen targeten via dat nummer, ook al heb je dat alleen aan Facebook gegeven voor de 2-stapsverificatie. Dat targeten werkt als volgt: sommige bedrijven willen een advertentie richten op iemands wiens nummer of e-mailadres ze hebben, bijvoorbeeld omdat ze eerder iets bij hen gekocht hebben. Facebook heeft veel meer informatie over haar gebruikers dan zij weten. Via het adresboek van je vrienden bijvoorbeeld, of dus verkregen op deze doortrapte manier. Een bedrijf kan je dus ‘vinden’ op basis van je nummer of dat ene e-mailadres dat je nooit voor Facebook hebt gebruikt.

Gizmodo baseert zich op onderzoek waarin deze targeting-methodes zijn getest met een grote dataset. Over de onderzoekers en hun studie:

“They found that when a user gives Facebook a phone number for two-factor authentication or in order to receive alerts about new log-ins to a user’s account, that phone number became targetable by an advertiser within a couple of weeks. So users who want their accounts to be more secure are forced to make a privacy trade-off and allow advertisers to more easily find them on the social network. When asked about this, a Facebook spokesperson said that “we use the information people provide to offer a more personalized experience, including showing more relevant ads.” She said users bothered by this can set up two-factor authentication without using their phone numbers; Facebook stopped making a phone number mandatory for two-factor authentication four months ago.”

Extra frustrerend is dat het voor jou als gebruiker niet mogelijk is te achterhalen welke ‘schaduwinformatie’ Facebook allemaal van jou heeft. Ook voor mensen die hun Facebook weg hebben gedaan is dit onderzoek van belang: diensten als Twitter, Pinterest en Google werken op een zelfde manier.

Techblog Monday Note maakt een serie over het gevecht tegen desinformatie. In deel 2 besprak redacteur Frederic Filloux waarom het Facebook niet gaat lukken om fake news en andere vormen van hun netwerk te weren. Dat ligt niet aan de techniek, maar aan de waarden van de organisatie.

Facebook heeft de kenmerken van een autoritair regime. Het bedrijf predikt absolute transparantie, behalve voor de eigen leiders. Zuckerberg is de belichaming van gecentraliseerde macht en probeert een cult rond zijn persoon te creëren.

Daarnaast is Facebook eerder bereid om schadevergoedingen te betalen dan een aanpassing aan hun product te maken. Filloux maakt de vergelijking met een auto van Ford waarvan de tank kon exploderen bij een botsing. In plaats van die wagens van de markt te halen, wachtte Ford gewoon de rechtszaken af.

Samengevat:

“Facebook’s DNA is based on the unchallenged power of an exceptional but morally flawed — or at least dangerously immature — leader who sees the world as a gigantic monetization playground. In Mark Zuckerberg’s world, the farther from home, the more leeway he feels to experiment with whatever comes to his prolific mind. Yielding on the Ford Pinto syndrome, he feels little incentive to correct the misuse of the tools he created. And he managed to have no one standing against him.”

CC beeld: DonkeyHotey

Na het Cambridge Analytica-schandaal was voor veel mensen de maat vol. Het bekend worden van het datalek was het laatste duwtje dat ze nodig hadden om met Facebook te stoppen, al dan niet aangemoedigd – in Nederland – door Arjen Lubach. Ik was zelf net op reis en zag juist vooral de waarde van Facebook weer: contact met reisvrienden.

Techjournalist Sarah Jeong schreef voor The Verge een essay over waarom het zo moeilijk is om te stoppen met Facebook. Als je een automerk slecht vindt, kies je een ander. Voor Facebook is geen alternatief. Dat komt omdat het zo onduidelijk is wat Facebook nu precies is: het is een adressenboek, een verjaardagskalender, een blog en een televisiezender en tegelijkertijd is het al die dingen net niet. Facebook heeft ons werk uit handen genomen waarvan we niet wilden toegeven dat het werk was:

“It’s hard to pin down what Facebook is because the platform replaces labor that was previously invisible. We have a hard time figuring out what Facebook actually is because we have a hard time admitting that at least part of what it supplanted is emotional labor — hard and valuable work that no one wants to admit was work to begin with.”

‘Emotionele arbeid’ is een term die binnen genderstudies wordt gebruikt. Het verwijst naar het onthouden van verjaardagen, naar het informeren naar een sollicitatiegesprek, naar het kusje na een ellendig incident. Dit is werk dat vaak niet als formele arbeid erkend wordt en dat doorgaans door vrouwen wordt gedaan. Jeong schrijft:

“Facebook lets me be lazy the way a man in a stereotypical 1950s office can be lazy. Facebook is the digital equivalent of my secretary, or perhaps my wife, yelling at me not to forget to wish someone a happy birthday, or to inform me I have a social engagement this evening. If someone is on Facebook, I have a direct line to them right away — as though a switchboard operator has already put them on Line 1 for me. Facebook is one step away from buying my kids their Christmas presents because I’m too busy to choose them.”

Het sociale netwerk heeft van zulke noodzakelijke arbeid een verdienmodel weten te maken.

Het missen van events is een vaak gehoorde reden waarom mensen niet van Facebook afgaan of wat ze missen als ze dat wel hebben gedaan. Dit is ook een element dat Jeong noemt als ze haar ervaringen van een jaar zonder Facebook deelt. Vooral bij feestjes is dat irritant: wie van mijn vrienden zit er ook alweer niet op Facebook en moet ik mailen? En wat ga ik doen met mijn vakantiefoto’s? Drie dia-avonden organiseren? Linkjes naar een picasa-webalbum rondmailen aan mijn nieuw gemaakte reismaatjes?

Ik was al volwassen voor het Facebooktijdperk, ik heb adressenboekjes gehad. Het is mogelijk om dat weer te gaan doen, om al het emotionele werk weer ‘met de hand’ te gaan doen, al dan niet gesteund door een verschillende digitale tools. Jeong betoogt overtuigend dat dit het grote obstakel is. Bovendien, zo maakt ze duidelijk in een aanvullende tweet, is stoppen met Facebook een gendered issue: hoeveel van de stoppers zijn nog steeds bereikbaar via Facebook via hun vrouwelijke partners?