Hiphop is op dit moment de grootste muziekstroming in Nederland, een die zich vrijwel volledig onttrekt aan het oog van Nederlandse wetenschappers. In de aanloop naar een aflevering over hiphop van Onder Mediadoctoren kwamen we erachter dat er geen enkele onderzoeker binnen geestes- of sociale wetenschap zich met deze jeugdcultuur bezighoudt. Er wordt wel les over gegeven, bij Media & Cultuur en Muziekwetenschap (aan de UvA) bijvoorbeeld, maar er zijn geen promovendi of gepromoveerden mee bezig.

Gelukkig schrijven journalisten er wel over. Gisteren verscheen een stuk van Haro Kraak in de Volkskrant over de moshpit, de danscirkel waarin bezoekers van concerten en festivals losgaan door tegen elkaar aan te springen. Het fenomeen ontstond in de punkscene en is een bekend onderdeel van metal. Kraak schrijft:

“Ja, de moshpit is genadeloos overgenomen door de hiphop, de populairste muziekvorm onder jongeren. Hiphop is tegelijkertijd de nieuwe pop én de nieuwe punk, het genre waar de meeste energie en innovatie samenkomt, waar een do-it-yourselfmentaliteit heerst, en een antiautoritaire houding. Denk: de straat vs. de status quo, en waar voortdurend uit hokjes wordt gebroken. ‘Ik denk dat de hiphop zo ongeveer alles al heeft afgepakt van gasten met een gitaar’, zei Alex Agnew, frontman van de Belgische metalband Diablo Blvd in augustus tegen de Vlaamse krant De Standaard. ‘Dus dit kan er ook wel bij.’”

Kraak benadrukt het broederlijk karakter van de moshpit en omschrijft deelname als een vorm van catharsis. Hij laat Vjèze Fur van De Jeugd Van Tegenwoordig (die zelf onlangs ook een liedje over een moshpit maakten) aan het woord die stelt dat je in de moshpit kunt voelen dat je leeft. De zucht naar dat gevoel hoort natuurlijk bij jongeren – of ze nou van gitaren of beats, of allebei houden.

UPDATE: Via Facebook vernamen we dat er momenteel twee promovendi onderzoek doen naar hiphop: Steven Gilbers naar taal in de context van de hiphopcultuur en -muziek aan de RUG, en Kim Dankoor naar de invloed van rapvideo’s op het zelfbeeld van Afro-Nederlandse jongeren aan de UU.

Bekijk ook deze fotorapportage van 2voor12 over deelnemers aan moshpits op hiphopfestival Woo Hah.

Hiphop ontstond in New York als genre van verzet. Met weinig middelen kon je vette beats maken en de teksten gingen vaak over gemarginaliseerd opgroeien. Inmiddels is hiphop doorgedrongen tot de mainstream, maar dit heeft lang geduurd. In deze aflevering van de podcast Onder Mediadoctoren praten we over hiphop als genre van verzet, in het algemeen maar in het bijzonder in Nederland. We doen dat met Wouter Capitain, promovendus bij Muziekwetenschap aan de Universiteit Utrecht.

Er is een item over de Osdorp Posse en een interview met Vincent Patty (aka Jiggy Djé – zie beneden).

Meer informatie hier. U kunt deze podcast ook beluisteren via iTunes of Stitcher of bekijken via YouTube. 

Hiphop en politiek gaan goed samen. Rappers ageren bijvoorbeeld tegen politiegeweld en racisme. Rap is een vaak een uiting van de vervreemding die groepen gemarginaliseerde jongeren voelen, of het nu gaat om Afro-Amerikanen of om Nederlands-Marokkanen.

Hiphop heeft – misschien wel daardoor – een problematische relatie met de mainstream gehad. Onlangs nog was er heftige discussie tussen muziekjournalist Atze de Vrieze en medewerkers van 3FM over het gebrek aan hiphop op de publieke popzender (zie dit stuk van De Vrieze). Eens in de zoveel tijd duiken er weer mediaberichten op over een causale relatie tussen hiphop en criminaliteit (onzin, zie onze debunk). In de naweeën van Charlie Hebdo wordt nu een verband gelegd tussen rappen en terrorisme.

Op AlJazeera laat politicoloog Hisham Aidi zien hoe (met name Franse) rappers ter verantwoording zijn geroepen na de aanslagen, in sommige gevallen zelfs door veiligheidsdiensten. In Nederland bracht Vrij Nederland een interview met rapper Appa, waarin hij zich moest verantwoorden niet ‘Charlie’ te willen zijn. Ook hier wordt impliciet een relatie gelegd tussen muziek en extremisme.

Er wordt al geruime tijd onderzoek gedaan naar verschillende muziekgenres (zoals rap en heavy-metal) en sociale problemen. Het gaat dan bijvoorbeeld om delinquent gedrag en drugsgebruik. Er worden daarbij wel verbanden gevonden, maar de richting van het verband blijft onduidelijk. Muziekonderzoekers vinden het daarbij waarschijnlijker dat muziek dient als uitlaatklep, dan dat muziek de oorzaak is van problematisch gedrag.

Hisham Aidi schrijft daarom terecht dat de Charlie Hebdo-tragedie en aangescherpte veiligheidswetten hiphop zullen beïnvloeden. Rappers zullen politieke kritiek blijven leveren. Voor de mensen die zich zorgen maken dat dat leidt tot radicalisatie: het is eerder omgekeerd. Er is niks mis met de macht bevechten met muziek. Dat de macht daar blijkbaar toch voor vreest, zou voor rappers een aanmoediging moeten zijn.

“Meisje jij bent niet zoals je foto’s zeggen, jongens die geloven je, het is tijd om alles bloot te leggen” zingt rapper Ares in zijn nieuwste single. Het is een aanklacht tegen photoshoppen. Ares heeft het niet voorzien op de mode-industrie die knappe modellen en celebrities met de computer nog mooier maakt, maar hij haalt uit naar ‘gewone’ meisjes die op Facebook foto’s plaatsen die niet geheel overeenkomen met de werkelijkheid. Ze zouden doen alsof ze eruit zien als Katy Perry, terwijl ze in werkelijkheid dikker of lelijker zijn. De jonge rapper vindt dat stom en vindt dat ze daarmee moeten stoppen.

Tegen 3voor12 zegt hij:

“Ik kots op meisjes die rare mooie foto’s op Facebook zetten, maar in het echt helemaal niet zo zijn. De meisjes die precies de goede hoek voor selfies vinden. Ze zijn er in allerlei soorten: domme meisjes die iemand na willen doen, en de meisjes die slim genoeg zijn om een foto te manipuleren.” Wat Ares eigenlijk probeert te zeggen: je bent oké zoals je bent en hoeft je niet anders voor te doen. “Precies. Het is eigenlijk een hele mooie boodschap.”

Wat Ares hier eigenlijk zegt is dat je als meisje fucked bent. Heb je de juiste internetvaardigheden om jezelf digitaal te pimpen zoals fotografen dat met Katy Perry doen, is het nog niet goed. Alleen echt mooie meisjes mogen op zijn Facebook. Uiteraard blijft onduidelijk welke ‘echte’ schoonheid dan wel acceptabel is.

Het is een aanstekelijk liedje dat ongetwijfeld een gevoelige snaar raakt bij heterojongens die het oneerlijk vinden dat meisjes meer middelen ter beschikking hebben om aantrekkelijk voor de dag te komen dan zij: make-up dragen, je haar verven en hakken dragen. Het zijn allemaal dingen waarmee meisjes zich beter kunnen voordoen dan ze zijn, maar die voor jongens onacceptabel zijn. Dat geldt voor selfies maken, filteren en photoshoppen in zekere zin ook: ze zijn grotendeels het domein van meisjes. In die zin is het te makkelijk om kotsen op meisjes af te doen als ouderwetse misogynie. Als we Ares’ lezing volgen is ‘Meisje’ eigenlijk een aanklacht tegen de opgelegde performance van vrouwelijkheid en dichotome genderpatronen in onze maatschappij. Zoals Ares rapt:

Photoshop je billen om ze dik te maken? Om bij een jongen aan zijn pik te knagen? En denk jij dat liegen een klik gaat maken? Je moet jezelf deze shit besparen!

Met dank aan Job de Wit.

Nederhop is populair. Bij De Wereld Draait Door wordt menig nederrapper geknuffeld en de straattaal uit de raps kan zich op warme belangstelling verheugen. Volgens Neerlandica Vivien Waszink geldt dit slechts voor rappers die er ‘iets leuks’ bij doen, zoals een crossover. Wanneer er alleen gerapt wordt, wordt er vooral geklaagd over seksistische teksten en verheerlijking van geweld. Waszink deed onderzoek naar de manier waarop nederhoppers met Nederlands omgaan. In een artikel [PDF] over haar onderzoek in Onze Taal stelt ze dat de rappers fraaie metaforen gebruiken die een aanvulling zijn op het Nederlands.

Waszink licht een aantal thema’s uit met veel leuke voorbeelden. Zo gaan teksten vaak over strijd met andere rappers:

De muziek is “als Bassie en Adriaan, want de beat zit vol met kattenkwaad en de tekst is de acrobaat” [Brainpower].

Een ander terugkerend thema is het opscheppen over seksuele prestaties:

“Ze neemt me vaker in de mond dan een lidwoord” [Extince].

‘De straat’, het straatleven en de zoektocht naar geld en roem is een derde thema. Over de verschillende manieren waarop steden en wijken worden gerepresenteerd (benamingen als Damsko, het gebruik van 1103, de postcode van de Bijlmer, en 020 als netnummer) schrijft Waszink geheel in stijl:

“Ook nederhoppers bellen, hoe straat ze ook zijn, dus met de vaste lijn”.

Nederhop is volgens Waszink een “stoer taalspel”. Dat komt tot uiting op verschillende manieren. Zo spelen Nederhoppers met verschillende betekenissen van woorden:

Willie Wartaals ‘rijms’ zijn “zo ziek”, die “zitten in de WAO” – waarin dus ook de basisbetekenis van ziek meeklinkt.

Er wordt veel geleend uit het Engels. Engelse werkwoorden worden tot Nederlands gemaakt en moeiteloos gecombineerd met Nederlandse woorden, zoals hier to spit met spugen:

“En, in mijn spitfirma vind je geen spuugmuggen. Ik spuug voor m’n ruggen (…). Ik heb m’n spitbewijs plus m’n spitcertificaat”[Opgezwolle].

Daarnaast worden er woorden en benamingen verzonnen en gemaakt op basis van andere woorden, zoals creatyfuslijers [Osdorp Posse] en De Neger des Heils [De Jeugd van Tegenwoordig]. Waszink roemt de creatieve metaforen en stelt dat Nederhoppers uitermate behendig zijn met taal.

CC foto: Opgezwolle door Francis Bijl.

Door de geplande bezuinigingen van dit kabinet staat de klassieke muziek behoorlijk onder druk. Sommige spreken zelfs van een alarmfase rood, nu een groot aantal ensembles en orkesten minder subsidie krijgt en met opheffing wordt bedreigd . Het aantrekken van nieuw en vooral jong publiek is dan ook voor veel van deze ensembles en orkesten van groot belang om financieel te kunnen overleven. Dit is an sich niet nieuw, al langer wordt geprobeerd jongeren aan de klassieke muziek te krijgen door bijvoorbeeld het repertoire op een luchtige manier te interpreteren of  domweg te stellen dat klassieke muziek jongeren gewoon slimmer maakt. Een andere manier om nieuw publiek aan te trekken is het spelen van popmuziek op een klassieke manier. Ook niet nieuw maar wel verfrissend, vooral als het gaat om klassieke interpretaties van oude housemuziek. Een geweldig voorbeeld hiervan is Francesco Tristano:

Ook de poging om breakdance en klassieke muziek te vermengen is niet nieuw, maar de dansgroep Flying Steps doet dit wel op een heel indrukwekkende manier:

In hoeverre deze pogingen succesvol zijn om een nieuw publiek te binden is moeilijk te zeggen. Mooi aan te horen en aan te zien zijn ze allemaal.

In de nieuwe realityserie Holland in da Hood worden acht zelfbenoemde Nederlandse rappers uit de polder klaargestoomd voor de echte ‘deal’. De serie volgt deze jongeren naar Los Angeles, waar volgens RTL hun ‘ware roots’ liggen. Hier worden zij opgeleid en begeleid door ‘echte’ Westcoast-hiphoppers, die hun de hiphop-lifestyle moeten aanleren. Door middel van verschillende opdrachten kunnen de jongens ‘bling bling’ prijzen winnen en maakt de beste Nederlandse hiphopper vervolgens kans op een platencontract bij een Amerikaans label.

De nodige hilariteit wordt in de serie gecreëerd door het veelvoudige gebruik van clichés en stereotypen en de uitvergroting van tegenstellingen. Zo staan de deelnemers bij hun introductie op een polder met op de achtergrond koeien of windmolens. Ook moeten de jongens vooral leren om stoer te zijn, een kenmerk dat volgens de serie een belangrijk onderdeel is van de ‘echte’ hiphop-lifestyle.

Dat het gebruik van deze stereotypen en clichés niet ongevaarlijk is, beweert Toby S. Jenkins haar recent onderzoek over intellectualiteit in de hiphop-cultuur [abstract]. De aanhoudende focus op deze, vooral raciaal geïnformeerde stereotypen doet geen recht aan de vele hiphoppers die vooral opvallen door hun kritische en scherpe teksten en het blootleggen van sociale ongelijkheden in de maatschappij. Het wordt dan volgens de onderzoeker ook eens tijd om hiphop op een andere manier te gaan benaderen, namelijk door achter de eendimensionale nep-identiteiten van hiphoppers te gaan kijken die ons in de media gepresenteerd worden en kritischer te worden in onze benadering van het genre. In de representatie van en discussie over hiphop moet veel meer gekeken worden naar de kritische intelligentie, die in vele teksten naar voren komt en minder nadruk komen te liggen op afgezaagde stereotypen.

CC foto: aleksey.const