Tien jaar geleden schreef ik hier een blogpost over waarom Apple Watch het wel wordt, en Google Glass niet. Het is altijd leuk om gelijk gekregen te hebben, althans: vooralsnog. We zien misschien geen glassholes in de publieke ruimte, maar plannen voor slimme brillen zijn nooit verdwenen. Deze week kondigde Meta’s CEO Mark Zuckerberg een reeks nieuwe producten aan, allemaal bedoeld om de kloof tussen de fysieke en virtuele wereld te overbruggen.

De divisie van Meta die zich hiermee bezighoudt heet Reality Labs, en Meta heeft daar al bijna $50 miljard aan gespendeerd, zo schrijft The New York Times. Meta zet nog steeds dik in op de metaverse, al hoor je daar de laatste tijd nauwelijks meer over.

Reality Labs werkt vooral aan hardware: VR headsets en slimme brillen. Voor die laatsten werkt Meta samen met EssilorLuxottica, marktleider in brillenland. Project Orion is de naam van de bril met een klassiek dik zwart montuur, waarbij technologie in de glazen gebouwd zit.

De bril kan live vertalen en audiobeschrijvingen geven van wat je om heen ziet. Zuckerman hoopt dat zulke brillen uiteindelijk de smartphone gaan vervangen.

“In his telling, Orion will allow people to use apps and features they would otherwise be using on a smartphone, but without staring down at a different device. The glasses will be controlled via voice, touch or in an experimental “wrist-based neural interface” that relies on a hardware bracelet and a flick of a user’s wrist.”

“For now, I think the way to look at these glasses is as a time machine. They are a glimpse of a future that I think is going to be pretty exciting.”

Okay Mark, ik spreek je over tien jaar weer!

Hybride werken is sinds de coronapandemie gemeengoed geworden. Videobellen is niet prettig, maar online vergaderen is in sommige gevallen gewoon efficiënter, zeker als de gewenste deelnemers zich in verschillende landen bevinden. Microsoft en Meta zien daarom grote kansen voor bedrijven in hun metaverse. In de virtuele wereld kunnen werknemers elkaar ontmoeten op een meer ‘immersieve’ manier.

Het ‘mixed’-reality platform van Microsoft heet Mesh. Je kunt daar jezelf als hologram laten verschijnen, waardoor interactie echt voelt alsof je er bent, belooft de website. Die van Meta heet Horizon Workrooms en daar word je onder andere spatial audio beloofd, wat inhoudt dat je hoort uit welke richting iemand praat. Voor beide platforms geldt dat ze toegankelijk zijn via een gewone computer, maar dat je voor de volledige VR-ervaring wel een VR-bril nodig hebt.

Mesh

Dat laatste is niet nodig voor SoWork, een online omgeving waar mensen hun avatars kunnen laten samenwerken. De wereld ziet er heel game-achtig uit, wat niet ontoevallig is omdat de bedenkers elkaar kennen uit World of Warcraft. In die game werken spelers natuurlijk ook samen. SoWork ziet zichzelf als een “massively multiplayer, social, online workplace ..  to power the new world of work”. Ze leggen sterk de nadruk op goed werken op afstand is voor het milieu. Handig: teams van minder dan tien mensen mogen gratis.

SoWork

Ook in de fysieke wereld zijn er innovaties. Tonari maakt een soort deuren tussen kantoren: grote interactieve schermen die tegen een muur staan. Daardoor lijkt het alsof de mensen op het scherm, die je op ware grote ziet, bij jou in de kamer zijn. Het ziet er heel tof uit, check vooral ook de website.

Tonari

Als je deze bedrijven moet geloven wordt het geweldig leuk om te werken in de metaverse. Maar zitten mensen daar ook echt op te wachten? Op The Verge verscheen onlangs een artikel over het gebrek aan animo onder werknemers van – of all places – Meta. Iemand lekte memo’s aan The Verge waaruit zou blijken dat zelfs het team dat Horizon aan het bouwen is, de virtuele wereld niet gebruikt. Uit de memo’s:

“Everyone in this organization should make it their mission to fall in love with Horizon Worlds. You can’t do that without using it. Get in there. Organize times to do it with your colleagues or friends, in both internal builds but also the public build so you can interact with our community”.

Managers worden nu verplicht hun teams minimaal eens per week te laten samenkomen in Horizon.

In januari lanceerde Twitter de mogelijkheid om een NFT als profielfoto te plaatsen. Een NFT is een non-fungible token, een digitaal eigendomsbewijs van een digitaal product, bijvoorbeeld van een digitaal kunstwerk. Met zo’n NFT profile picture – beter bekend als PFP – kan je dus het door jou gekochte kunstwerk showen in de digitale wereld, nu op Twitter en straks in de metaverse. Bekijk deze handige visuele gids voor uitleg hoe zulke PFPs tot stand zijn gekomen.

Bekende en gewilde NFTs zitten bijvoorbeeld in de collectie van Bored Ape Yacht Club. Er zijn er 10.000 in totaal en aanschaf geeft ook toegang tot exclusieve digitale ruimtes. Justin Bieber kocht er onlangs een voor $1,29 miljoen. Zulke NFTs zijn ook interessant voor de modewereld, want daar draait het bij uitstek om schaarste en het tonen van smaak – twee dingen die natuurlijk met elkaar verbonden zijn.

Een voorbeeld is de samenwerking van Adidas (een merk dat sowieso goed is in kunstmatig schaarste creëren) met Bored Ape Yacht Club. Adidas maakte in december een nieuwe strategie voor de metaverse bekend en lanceerde een NFT-collectie met zowel fysieke als digitale producten, waaronder een Bored Ape PFP met een cool groen Adidas-jack.

Op dit moment hebben eigenaren van PFPs geen zeggenschap over hoe hun ava eruit ziet of die gekleed is. Dit gaat – uiteraard – veranderen, want er liggen grote kansen bij personalisering. Sportmeren nemen hierin het voortouw, naast Adidas zijn ook Nike en Champion hier mee bezig. Vogue Business schrijft:

“Champion Athleticwear unveiled digital apparel and accessories items that were gifted to 888 holders of the Non-Fungible People NFT series, selected at random. Recipients have the option to “upgrade” their PFP by dressing it in the new Champion items. While not explicitly modelled after a physical product, the upgrade would create a new NFT, now wearing Champion.”

De kansen voor merken liggen vooral bij samenwerkingen met NFT-influencers voor wie profielfoto’s heel erg belangrijk zijn. Een voorbeeld dat gegeven wordt is Eminem met een Bored Ape-PFP die een Balenciaga-pet draagt.  Zo’n beeld kan iconisch worden en viraal gaan.

Bedrijven rekenen er dus op dat mensen net als in de dagen van Hyves en MySpace veel tijd willen en gaan investeren in het persoonlijk maken van hun metaverse-avatars, en zetten vast in op strategieën om daar zoveel mogelijk geld aan te gaan verdienen. Het blijft daarbij, net als bij NFTs in het algemeen, de vraag of dit hype is of echt gaat aanslaan.

Beeld: voorbeelden van Bored Ape Yacht Club NFTs op een NFT-marktplaats

Web1 was het eerste internet (1989-2005), een gedecentraliseerd netwerk van computers waar gebruikers zelf weinig content produceerden. Web2 is het tijdperk van de gecentraliseerde platforms oftewel de sociale netwerken. Daarin zitten we nog steeds, maar er wordt gesproken over een volgende versie: Web3. Dat is niet de metaverse, maar een gedecentraliseerd rijk web waarbij de achterkant draait op een block chain-systeem.

Volgens het Financieel Dagblad hoor je ineens zoveel over Web3 omdat er in 2021 veel geld in is gestoken. De voordelen zijn vooral privacy, omdat data versleuteld en gefragmenteerd worden, en snelheid. Betalingen kunnen directer geschieden, zonder tussenpartijen.

Het is nog vroeg en hypes worden zelden bewaarheid. Hoe serieus moeten we dit nemen? Wat gaat het brengen? Cryptograaf en oprichter van berichtendienst Signal schreef er een genuanceerde blogpost over.

“Looking at it through the lens of these small projects, though, I can easily see why so many people find the web3 ecosystem so neat. I don’t think it’s on a trajectory to deliver us from centralized platforms, I don’t think it will fundamentally change our relationship to technology, and I think the privacy story is already below par for the internet (which is a pretty low bar!), but I also understand why nerds like me are excited to build for it.

It is, at the very least, something new on the nerd level – and that creates a space for creativity/exploration that is somewhat reminiscent of early internet days. Ironically, part of that creativity probably springs from the constraints that make web3 so clunky. I’m hopeful that the creativity and exploration we’re seeing will have positive outcomes, but I’m not sure if it’s enough to prevent all the same dynamics of the internet from unfolding again.”

Uiteindelijk merkt de gebruiker volgens de bedenker van Web3 Gavin Wood weinig van de veranderingen:

“From a user’s point of view, Web 3.0 will look barely different from Web 2.0, at least initially. We’ll see the same display technologies: HTML5, CSS, and so on. … We’ll use web browsers, but they might be called “wallets” or “key stores.” Browsers (and components like hardware wallets) will represent a person’s assets and identity online, allowing us to pay for something, or prove who we are, without needing to appeal to a bank or identity service.”

Met de komst van ieder nieuw medium zijn er hopes & concerns, mensen die er verlossing in zien en mensen die het als het einde der beschaving beschouwen. Al even voorspelbaar maar een stuk minder onterecht zijn discussies over privacy en de (on)veiligheid van kinderen. Zo trekt de Britse privacywaakhond al aan de bel voordat er een metaverse is waarin we virtueel kunnen rondlopen.

Volgens het Information Commissioner’s Office schendt Meta, de nieuwe naam van Facebook, de kinderregelgeving met de VR-headsets die nodig zijn om de metaverse te kunnen betreden. De bril heeft geen parental controls en ouders kunnen niet zien wat hun kind allemaal doet. Een van de opstellers van de kinderregelgeving in het VK zegt tegen The Guardian:

“Kids using VR headsets like Oculus can access chatrooms and other features known to carry risk, by simply ticking a box declaring they meet the minimum age requirements. This is an insufficient barrier to underage use of services known to harbour child abuse, harassment, racism and pornography.”

Het is belangrijk dat makers van hard- en software een werkwijze aannemen die bekend staat als ‘safety by design’ of ‘safe by design’. Al vanaf het begin zou in de ontwikkeling veiligheid meegenomen moeten worden, samen met kwaliteit, programma en kosten. Geen maatregelen achteraf dus, maar risico’s direct voorkomen. Facebooks geschiedenis laat zien dat we van de techgigant op dat vlak weinig hoeven te verwachten.

Tot dusver lijkt de metaverse me helemaal niets. Het virtuele universum waar techbedrijven van dromen (zie deze blogpost) lijkt me voor gebruikers weinig aantrekkelijk. Ik hoef helemaal niet nog gemakkelijker mijn boodschappen te bestellen (met mijn telefoon gaat het al razendsnel) of muziek in een virtuele omgeving te luisteren (ik doe dat liever in een club). De metaverse lijkt me een toepassing die geen enkel gebruikersprobleem oplost.

Deze week kreeg ik reclame in mijn virtuele brievenbus van Planet Theta, een platform van VR-ontwikkelingsstudio Fireflare Games. Ze willen ‘s werelds eerste virtual dating platform zijn, omdat zij denken dat dit een reden is voor mensen om daadwerkelijk de metaverse te willen bezoeken. “The metaverse needs Planet Theta to succeed”, schrijven ze in de mail.

VR daten, en dat net na meerdere lockdowns tijdens een pandemie. Er is geen slechter moment denkbaar. Mensen hebben genoeg van communicatie via schermen, corona heeft ons laten zien hoe groot de behoefte aan lichamelijk contact daadwerkelijk is. Dan heeft er toch niemand zin om in een virtuele ruimte rond te lopen en mensen te ontmoeten?

Aarons bar, een publieke ruimte op Planet Theta

De graphics komen erg jaren 90 op me over, net als de promopraat over online daten. Toen ik in de jaren 90 mijn eerste stapjes op het internet zette, had ik penvrienden in Amerika. Op eentje werd ik daadwerkelijk verliefd en het was toen geweldig geweest als we in een virtuele kroeg hadden kunnen zitten kletsen, in plaats van nachten aan de telefoon (met torenhoge rekeningen als gevolg). Maar daten doe je toch het liefst met iemand die een beetje in de buurt woont – dat is waar alle hedendaagse datingapps met locatieservices op inzetten.

Virtueel daten in de metaverse lijkt op meerdere vlakken drie stappen terug: enerzijds naar de cyberwereld van de jaren 90, anderzijds naar het gevoel van de lockdowns toen je niet met een date een biertje kon gaan drinken. Planet Theta probeert toekomstige gebruikers te verleiden met een virtueel betoverd woud waar je met een date doorheen kan wandelen. Het leek me niet mogelijk, maar nu ben ik nog minder enthousiast over de metaverse.

In 2013 werd Google Glass groots aangekondigd: een AR-bril waarmee je foto’s en filmpjes kon maken en toegang had tot andere diensten van Google. Maar mensen vonden het idee te opdringerig, met name omdat je ongemerkt gefilmd kon worden. De term glasshole was de doodsteek. Sindsdien zijn er andere pogingen geweest, zoals deze uit 2018, maar zonder succes. Zo’n ‘slimme’ bril is wel nodig voor de metaverse waarover we vorige week schreven. Nieuwe versies kunnen dus niet uitblijven, zoals de recent verschenen Ray-Ban Stories, een samenwerking tussen Ray-Ban en Facebook.

Het grote voordeel is natuurlijk de samenwerking met Ray-Ban. De bril ziet eruit als een klassieke Ray-Ban zonnebril, en die is al decennialang onverminderd cool. Echt handig aan de bril is dat je kunt filmen zonder een camera of telefoon in je handen te hebben. Een wit lampje geeft aan dat de bril aan het opnemen is. Het is overigens geen AR-bril en er wordt dus geen informatie voor je oog geprojecteerd.

De Ray-Ban Stories is wel een slimme bril, wat hier wil zeggen dat je de bril kunt commanderen door bijvoorbeeld te zeggen ‘hey Facebook, take a video’. Dat betekent ook dat Facebook meeluistert. Het grote nadeel lijkt me de samenwerking met dat totaal niet coole bedrijf.

Hypes over cyberspace komen zelden uit. Ik weet nog goed hoe banken plots meenden dat ze aanwezig moesten zijn in Second Life, een virtuele wereld waar je met je avatar rond kon lopen om andere mensen te ontmoeten, te seksen of virtuele spullen te kopen. Second Life bestaat nog steeds, maar heeft alle verwachtingen nooit waar kunnen maken. Toch is het een mijlpaal geweest in de ontwikkeling van het internet. Zo danken online gedeelde gamewerelden als World of Warcraft en Fortnite veel aan Second Life.

Ondertussen heeft de technologie zich verder ontwikkeld. Virtual en augmented reality-toepassingen zijn veel verder en brengen het idee van een gedeelde virtuele ruimte dichterbij. De metaverse is de naam die gegeven is aan dat concept, een “volgende generatie of versie van het internet, waarin alle bestaande, gedeelde, en 3D virtuele ruimten aan elkaar verbonden zijn in een alles omvattend virtueel universum” zegt Wikipedia.

Wat is het precies? 
De metaverse moet – net als Second Life – een spiegelwereld zijn. Het moet een fijnere en meer natuurlijke manier zijn om online te gaan, dus niet via de standaard monitorschermen maar via beelden die voor je ogen worden geprojecteerd dankzij VR of AR. Daartoe zijn speciale brillen nodig.

Deze video geeft een idee van hoe de metaverse eruit kan zien:

Wat kan je er doen? 
De toepassingen zijn eindeloos, maar voor bedrijven is het natuurlijk het meest interessant als je er geld gaat uitgeven. Dat kan aan spullen voor je avatar – die wil misschien ook een kekke outfit – maar ook spullen voor jezelf in de fysieke wereld. Het idee is dat je er makkelijk kunt shoppen: terwijl je in de fysieke wereld naar huis loopt, stel je in de metaverse een boodschappenlijstje op. Wanneer je thuis bent, worden de boodschappen bezorgd. Daarnaast kan je denken aan in-world games en entertainment.

Wanneer komt de metaverse? 
Zo’n universum vraagt om verregaande standaardisatie en dus samenwerking tussen techgiganten die daar doorgaans geen zin in hebben (hallo USB-C telefoonopladers!). Er is op dit moment geen metaverse en er is ook geen lanceerdatum bekend. Bedrijven als Facebook en Microsoft investeren wel miljarden dollars in hun metaverses. Volgens The Washington Post is het twijfelachtig of de metaverse er ooit gaat komen, vooral omdat VR-brillen echt maar door een klein percentage mensen wordt gebruikt.

NRC Handelsblad heeft ook twijfels: we zijn al heel kritisch op ons telefoongebruik:

“Een technologie die nog opdringeriger is dan een trillende telefoon – omdat de metaverse je omringt en nog meer dan het huidige internet verbonden wil zijn met je dagelijkse leven – kan voor veel mensen voelen als een meta-stap te ver.”

Beeld: still uit de film Ready Player One, die volgens velen een metaverse representeert.