Feminisme is al een tijdje in de mode. Waar celebrities tien jaar geleden moeite hadden dat label op zich te plakken, kom je vandaag in de problemen als je je niet uitspreekt voor de goede zaak. Het is ook letterlijk mode: bij de H&M hangen t-shirts met ‘feminist’ erop. Het gaat niet alleen om de vrouwenzaak. Activisme als geheel is ‘in’, zie de mensen die de straat opgingen voor Black Lives Matter en Het Woonprotest. Dat engagement gaat gepaard met gedegen systeemkritiek. En zo was plots anti-kapitalisme in zwang.

Activisme door te consumeren
Op Refinery29, onderdeel van VICE, verscheen deze zomer een stuk van Isabelle Truman waarin ze betoogt dat “dismantling the system” nu een hippe opvatting is. Je kunt natuurlijk Marx lezen, of duiken in de enorme hoeveelheid activistische literatuur. Sneller is je associatie met activisme uiten door te consumeren: bijvoorbeeld met merchandise van de Amerikaanse politica Alexandra Ocasio-Cortez. Zij verkoopt t-shirts met ‘Tax the Rich’ voor slechts $78.

“Anti-capitalism has arguably become packaged up and sold back to us”, schrijft Truman. Dat komt volgens haar omdat we leven in een wereld die nog steeds geobsedeerd is door rijkdom. Geld en consumentarisme zijn de weg naar zelfverwezenlijking – ik zelf had aan die analyse het woord neoliberalisme toegevoegd.

Het is ook moeilijk om daaruit te stappen, dit is nu eenmaal het systeem. Zolang dat niet ontmanteld is, zijn dit de condities waaronder we leven. En dus bestellen mensen bij Amazon terwijl ze tegelijkertijd verkondigen hoe kwaadaardig Jeff Bezos is.

Effectively capitalising off anti-capitalism
Deze trend levert problemen op voor celebrities en influencers. Want waar ze twee jaar geleden nog een luxe lifestyle konden flaunten, worden ze nu geacht zich uit te spreken over politieke en sociale issues. Doe je dat niet, dan krijg je gezeik. Truman:

“It’s always been important to tap into digital trends to remain competitive in the attention economy, but in 2021 that means encouraging followers to get vaccinated and take note of colonialism or class-consciousness, rather than merely a debut of the latest Bottega Veneta pouch (or sometimes, confusingly, it’s both in the same week).”

Het resultaat is dat influencers anti-kapitalistische retoriek gebruiken om volgers te verkrijgen en daaraan vervolgens geld te verdienen, “effectively capitalising off anti-capitalism”.

Boomers
Volgens Truman is niet alle hoop verloren. Zij plaatst haar vertrouwen in de Great Wealth Transfer, de overdracht van al het geld dat boomers hebben verzameld aan hun kinderen. Truman pleit ervoor dat die kinderen dat besteden aan goede doelen die sociale rechtvaardigheid bevorderen. Ik heb daar een hard hoofd in, want waren die boomers niet zelf ook ooit in de ban van anti-kapitalisme als hippe lifestyle?

Gevonden via de nieuwsbrief De Havermelkelite van Jonas Kooyman

Als je vroeger een demonstratie organiseerde, deelde je vooraf flyers uit met de aankondiging en belde je de mensen op je telefoonlijst. Tegenwoordig bestaan er sociale media, en protestbewegingen maken daar gretig gebruik van om hun achterban te mobiliseren. De Utrecht Data School onderzocht de dynamiek tussen platformen en protest [samenvatting, rapport].

De onderzoekers analyseerden demonstraties in Nederland in de periode 1 november 2019 tot en met 1 december 2020 onder de loep, die tenminste een keer in kranten genoemd werden. Ze richten zich op de zes protestthema’s die toen de meeste media-aandacht kregen: Viruswaarheid, Black Lives Matter, boerenprotesten, 5G, Zwarte Piet, en corona in het algemeen. Ze keken naar berichtgeving in kranten, Twitter en Telegram. Dat leverde rijke datasets op met verschillende soorten informatie: afbeeldingen, hyperlinks, tijdsaanduidingen en tekst. Om die te analyseren gebruikten ze diverse methoden, zowel kwalitatief als kwantitatief.

Er is sprake van zogeheten ‘topic communities’, gemeenschappen die elkaar rond bepaalde onderwerpen weten te vinden:

“Er zijn concrete aanwijzingen van pogingen tot samenwerking, zoals oproepen op Telegram om de verschillende belangstellenden van de verscheidene protestthema’s bij elkaar te brengen. De gemene deler blijkt een breed gedragen anti-establishmentsentiment. Dit is vooral terug te zien bij de actiegroepen omtrent boerenprotesten en anticoronamaatregelen. Maar deze groepen kunnen ook uit elkaar gaan, of er ontstaan afsplitsingen binnen een actiegroep. Radicaliseert een deel binnen een actiegroep of ontwikkelt zij een sterk van de oorspronkelijke thema afwijkende agenda, dan komt het regelmatig tot een afsplitsing of afhakende deelnemers” (p. 35-36).

De analyse van de Telegramgroepen laat zien dat oproep tot protest van Farmers Defence Force en QAnon-sympathisanten vaak leiden tot confrontatie met de politie. In deze groepen worden de overheid, pers en wetenschap afgeschilderd als vijanden van het volk. De onderzoekers schrijven daarover:

“We constateren dat hoe meer het wereldbeeld bepaald wordt door complottheorieën en hoe verder verwijderd van de empirische werkelijkheid en de wetenschappelijke consensus, hoe radicaler de topic community wordt in hun uitingen in tekst en beeld” (p. 36).

Een andere bijzondere conclusie is dat demonstraties die tot ongeregeldheden leidden meer aandacht van de media kregen, niet alleen terwijl een protest gaande was maar ook in de dagen daarna. Escalatie leidt dus tot aandacht. Maar berichtgeving gaat dan vaak over ongeregeldheden en niet meer over thema. Het is ook de vraag hoeveel goodwill je kweekt bij het publiek met zulk protest.

De onderzoekers vonden geen aanwijzingen voor filterbubbels: in alle topic communities wordt het meest naar mainstream media gelinkt. Die “geëtableerde media” informeren het debat en bieden een platform aan de demonstranten. Mensen zonder kennis van zaken mogen vrijuit in die mainstream media hun mening verspreiden. De onderzoekers eindigen daarom met de kritische noot:

“Wat door de redacties wellicht wordt begrepen als een gebalanceerde presentatie van verschillende posities, is in wezen het versterken van ongefundeerde meningen (Freedman & Goblot 2018). Er ontstaan hierdoor verbindingen tussen mainstream media en het alternatieve mediaecosysteem van online only media-outlets, die zonder enige journalistieke codex, vaak zonder impressum en zonder verantwoordelijkheid op YouTube, weblogs en social media-kanalen communiceren” (p. 37).

Hoe radicaler een protestgroep, hoe meer kans op media-aandacht dus, zonder dat de media daar kritisch op zijn of verantwoordelijkheid voor nemen. Het zijn nota bene diezelfde media die door exact die protestgroepen gedemoniseerd worden.

Beeld: screenshot van netwerkvisualisatie van verbindingen tussen verschillende Telegram-protestgroepen

De website withuiswerk.nl was een groot succes tijdens de Black Lives Matter-protesten van voorjaar 2020. Vooral jonge mensen wilden (willen) niet alleen demonstreren, maar ook verder lezen en zichzelf informeren. In navolging daarvan, en in overleg met, is er sinds vandaag groenhuiswerk.nl, een website van activisten Oscar en Emma.

Ze willen verandering, en schrijven dat je je daarvoor eerst moet realiseren wat er aan de hand is. Vervolgens moet je begrijpen hoe de maatschappij in elkaar zit, zodat je daarna tot actie kan overgaan. Op de website staan boekentips, links naar artikelen en podcasts, antwoorden op klimaatvragen en andere informatie. Ook worden bezoekers gemotiveerd om zelf iets op te zetten.

Aan de Universiteit van Amsterdam broeit het. We volgen de protesten op de voet en zijn regelmatig aanwezig in het Maagdenhuis. Niet alleen om te observeren hoe dit studentenprotest verloopt, maar ook om deel te nemen aan de debatten. Dit betekent helaas wel dat ons blog even stil ligt.

In februari schreven we hier over het probleem met Facebook en pagina’s. Facebook heeft de algoritmen van de nieuwsfeed zo ingesteld dat het aantal mensen dat een post te zien krijgt danig verkleint (zie ook onze blogpost over het probleem van Facebook en de nieuwsfeed). Bij Diep betekent dit dat onze updates meestal slechts getoond worden aan 22 mensen. Facebook doet dit zo omdat de site hoopt dat je dan posts gaat promoten en dus gaat betalen voor zichtbaarheid. Dat voelt oneerlijk: de mensen die onze Facebookpagina liken zou ik gewoon moeten kunnen bereiken via die Facebookpagina. Volgens Derek Muller, de persoon achter Veritasium, is er meer aan de hand. Facebook zou werken met nep-likes, zo schreven we in onze blogpost.

Het verslechterde bereik van pagina’s begint steeds meer op te vallen. Next Monday’s Hangover is een organisatie die feesten organiseert. Hun pagina heeft 11.836 likes (volgers), maar ze schrijven dat een recente update slechts 271 van hen heeft bereikt – ondanks interactie met de post! Next Monday’s Hangover is voor hun promotie bijna geheel afhankelijk van Facebook. Een drama dus.

Vergelijkbaar las ik op Booooooom dat zij soms maar 400 mensen bereiken van de meer dan 155.000 mensen die hen hebben geliket op Facebook. Dat is minder dan één procent! Bij Diep moeten we dus blij zijn met de zes procent bereik. Jeff van Booooooom voorspelt dat dit het einde zal zijn van Facebook. Daar heb ik mijn twijfels over, maar eerst een meer prangende vraag: waar blijft het protest? Waar blijft de 1-miljard-mensen-tegen-de-nieuwsfeed-petitie?

Om niet afhankelijk te zijn van Facebook en toch niets van Diep te missen, is er sinds kort een wekelijkse nieuwsbrief.

Generaties jongeren worden constant met elkaar vergeleken. Geen enkel onderwerp komt daarbij zo vaak aan bod als idealen en protest. De babyboomers vormden een duidelijk herkenbare generatie, die geroemd wordt om hun engagement op jeugdige leeftijd. Zij vormen hiermee een ijkpunt waartegen latere jongeren steeds worden afgezet. Ze doen het dan steeds slecht. In hoeverre is dit juist? Het NRCV-programma Altijd Wat vroeg zich dit af en sprak onder andere met mij over de aard van jongeren van nu. Ik nuanceer het beeld dat de babyboomers allemaal diepgewortelde idealen hadden en volop in protest waren, net als het beeld dat zogeheten Millennials sociaal en politiek apathisch zijn. Onder beide groepen bestaat er een kleine groep die betrokken is. Het item is hier terug te kijken.

Lees ook dit artikel in Time dat twintigers van nu narcistisch zijn en deze kritiek daarop: narcisme hoort bij twintigers, niet bij deze specifieke generatie.

Een van de eerste dingen waar het internet interessant voor was, was het opzoeken van songteksten. Toen er nog maar weinig te doen was op het web, vulden mensen al pagina’s met zelf uitgeschreven of overgeschreven teksten. Voor die tijd was toegang beperkt. Je kon bladmuziek met teksten kopen en sommige artiesten gaven hun teksten mee met het album. Soms kon je terecht in boeken of muziektijdschriften. Dit waren allemaal officiële uitgaven. Uiteraard kon je ook zelf aan de slag: menig liedje heb ik uitgetypt door te luisteren, te pauzeren, te schrijven, terug te spoelen enzovoorts. In een recent artikel [abstract] verkent Dai Griffiths de transcriptie van de songtekst.

Het zal geen verrassing zijn dat de muziekindustrie niet blij is met deze ontwikkeling. Zij beschouwt de verspreiding van deze teksten als illegaal omdat er soms advertentie-inkomsten zijn die niet bij de artiest of maatschappij terechtkomen. Uit onderzoek weten we dat de waarde van songteksten in 2009 op $100 miljoen lag. Platenmaatschappijen werken daarom aan manieren om ‘legaal’ songteksten bij het publiek te brengen. Een voorbeeld daarvan is Gracenote, dat samenwerkt met onder andere Yahoo om zo advertentie-inkomsten te innen.

Griffiths heeft een vergelijking gemaakt van drie uitgeschreven versies van ‘Midnight Train to Georgia’ van Gladys Knight and the Pips (1973). Een is van hemzelf, een is van een ‘illegale’ amateur en een van MetroLyrics – een legale bron. Hij vindt kleine verschillen in de uitschrijving van letterlijke woorden. Lastiger is het bij wat hij ‘niet-verbale elementen’ noemt, zoals woo en ooh. Ook bij samentrekkingen als gonna go, gotta go, goin’ zijn er verschillen. Dit roept de vraag op: wat is de tekst van dit nummer?

Platenmaatschappijen zien teksten als vaststaand. Er zijn de originele woorden en dat is het. Griffiths daarentegen ziet een songtekst meer flexibel. Degene die transcribeert legt de woorden bloot en dat is vaak niet de auteur. Bovendien zijn er altijd verschillende versies: door dezelfde artiest of door een andere artiest.

Beeld: still uit de YouTube-hit Tuts My Barreh

De oproep om een petitie te tekenen is een bekend verschijnsel in bijna elke tijdslijn op zowel Facebook als Twitter. Terwijl sommigen deze petities als zinloos verketteren en beweren dat het invullen van dit soort ‘global group petitions’ geen enkel effect heeft, zien anderen dit soort campagnes als belangrijk instrument om bepaalde maatschappelijke of politieke issues onder de aandacht te brengen en helpen zij gretig mee de petities te verspreiden.

Opvallend is dat ondanks deze disputen de platformen die petities aanbieden steeds professioneler worden. Een voorbeeld hiervan is Avaaz. Een platform dat zowel online als offline mensen weet te mobiliseren voor internationale politieke doeleinden. Zij zien het internet als kans om snel en efficiënt veel mensen te bereiken en stellen hun netwerk ter beschikking aan verschillende actiegroepen die een international publiek willen bereiken.

Globaal netwerk
Blijft de vraag of deze petities uiteindelijk ook werken? Volgens een recent onderzoek [abstract] doen zij dat wel. De onderzoeker analyseerde het ontstaan en het verloop van vijf verschillende ‘global group petitions’ en kwam tot de conclusie dat deze petities wel degelijk effect hebben. Naast het feit dat deze petities door veel participanten als een zinvol middel worden gezien om politieke betrokkenheid te verhogen dienen deze petities vooral om nieuwe politieke allianties te vormen. Kleinere actiegroepen krijgen de kans om deel te worden van een veel groter globaal netwerk van actievoerders. Dit versterkt ook hun positie in de offlinewereld. Toch waarschuwt de auteur ervoor om deze petities als ‘nieuwe politieke gemeenschappen’ te bestempelen. Daarvoor zijn de onderlinge verbanden van de verschillende netwerken te zwak en fluïde. Ook is er meer onderzoek nodig naar de impact van deze petities op de besluitvorming.

CC Foto: ms.donnalee