Mensen zijn goed in het toeschrijven van menselijke eigenschappen aan dieren en objecten, of dat nou een kat, een knuffelbeer of een roomba is. Bewegende gezichtsuitdrukkingen maken dat makkelijker – daarom worden katten zo makkelijk geantropomorfiseerd. In de ontwikkeling van gezelschapsrobots is het kunnen herkennen van gezichtsuitdrukkingen daarom een belangrijke stap.

Japanse onderzoekers maakten een android die met zijn gezicht zes basisemoties kan tonen: woede, afkeer, angst, blijheid, verdriet en verrassing. Vervolgens onderzochten ze [abstract] hoe goed mensen die emoties konden herkenden op foto’s. Dat bleek het beste te gaan met blij, verdrietig en verbaasd. Dat komt volgens de onderzoekers omdat de intensiteit van de emoties van de android laag was – hij kan niet zo goed fronsen.

Een robots die emoties toont klinkt wellicht ongemakkelijk, maar de toepassingen zijn bedoeld om mensen te helpen. De onderzoekers denken dat als robots emoties laten zien dit goed is voor het welzijn van mensen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de zorg voor ouderen, onderwijs, informatiestands, klantenservice en entertainment. Het is dan vooral de wisseling van emoties die ertoe doet: dus als de robots die je nu ziet opduiken in restaurants niet alleen blij kijken als ze borden naar de keuken terugrijden, maar ook verbaast als je ze bedankt voor het brengen van je drankje.

In april blogden we over waarom robothuishoudsters nog jaren op zich laten wachten: een robot die meerdere taken kan verrichten is complex en duur, evenals hem veilig maken voor een gezinssituatie. Toch komt Amazon nu met een huisrobot. ‘Astro’ ziet eruit als een iPad die op een stofzuiger is geplaatst. Hij bliept en bloept en doet in die zin denken aan Star Wars droids BB8 eb R2D2, schrijft TechCrunch. Qua diensten is het een mobiele Alexa: je kunt Astro wat laten brengen, maar verder doet hij weinig meer dan wat Alexa al kan: lampen en muziek aansturen bijvoorbeeld.

Amazon baas Charlie Tritschler:

“As we think long term, as we think of consumer robotics, of course we want to have all different kinds of price ranges and capabilities, and have a more directed mainstream product as part of that. But we think Astro is a good place to start to reaffirm all of the work we’ve done to create value from day one and ensure that what we’ve done actually makes sense for the consumer. We’re going to be interested in getting that feedback when we start shipping the product later in the year.”

Ondertussen wordt er ook gewerkt aan robots voor in de zorg. Daar zien we eveneens dat de machines maar weinig fysieke taken kunnen uitvoeren. De mensachtige robot Grace van Hanson Robotics is het zusje van Sophia, de robot die als eerste burgerschap verkreeg. Grace kan pols en temperatuur opnemen met een inwendige warmtecamera, maar ze is vooral bedoeld om mensen gezelschap te houden.

Vroeger keek ik graag naar The Jetsons, een kerngezin uit de toekomst dat een leven leidde dat opmerkelijk veel op dat van kerngezinnen uit de jaren 80 leek. Het grote verschil: ze hadden een huishoudrobot Rosie. Net als de vliegende auto’s die me toen beloofd zijn, zijn die huishoudrobots sciencefiction gebleven. Volgens The Washington Post komt dat omdat thuisrobots goed zijn in het doen van één ding. Rosie was, zoals iedere huishoudster, echt een ondergewaardeerde multitasker.

De WaPo schrijft: “companies are having a hard time commercializing anything more complex than a Roomba — which has been vacuuming houses for 20 years”. Er is een robot die kleding op kan rapen en een robot die burgers kan flippen, maar geen die beiden kan. Veiligheid is daarvoor de voornaamste reden. Dat is waar het misgaat in fabrieken, en een robot veilig maken voor een gezinssituatie is een stuk complexer, en duurder.

Ondertussen is mensenarbeid goedkoop. Zolang het voordeliger is een mens in te huren om te doen wat je wilt dat Rosie doet, gaan bedrijven geen geld steken in de ontwikkeling.

Schermen hadden al een slechte naam en corona heeft daar verder aan afbreuk gedaan. We zijn er noodgedwongen meer tijd achter gaan doorbrengen. Dat verklaart wellicht het succes van de app Clubhouse: hoewel je een scherm nodig hebt om daar in te komen, kan je vervolgens je telefoon naast je neer leggen en ‘gewoon’ praten. In dat licht moeten we ook de toegenomen populariteit zien van voice games en audio games.

Spraakherkenning in games
Een voice game is een game waarbij de voornaamste input van spelers de stem is. De speler interacteert dus met de game via zijn stem. Ze vallen onder het bredere genre audio games: games waarbij de voornaamste output geluid is in plaats van graphics. Soms is de input alleen via stem (dan is het dus een voice game), soms wordt er een traditionele controller gebruikt. Deze definities komen uit deze scriptie van Kiiski Teemu.

De technologie steunt op spraakherkenning, wat pas sinds de late jaren 90 in games toegepast wordt. Teemu noemt dat je in 1998 bijvoorbeeld in de Nintendo game Hey You, Pikachu! commando’s kon geven met je stem, zoals “Pikachu, come here!”. Daartoe was wel een speciale unit met microfoon nodig, die overigens zo was afgesteld dat hij hoge kinderstemmen goed kon opvangen. In de jaren 00 werden karaokegames populair, die niet hadden kunnen bestaan zonder spraakherkenning. In dat decennium komen er ook meer spraakcommando’s in shooters en sportspelletjes.

In de jaren 10 komen de spraakassistenten op, zoals Alexa van Amazon en Siri van Apple. Dankzij hen kan je spelletjes spelen terwijl je je met iets anders bezighoudt. De app Drivetime is daar een voorbeeld van. Ze bevat spelletjes zoals Jeopardy!, die je kunt spelen tijdens het autorijden.

Corona
Voice games doen het goed in de pandemie. MITs Technology Review signaleert een grote stijging van het aantal downloads van dit soort spellen. Gezinnen zien ze als een gezond alternatief voor schermen. Een voordeel is dat je ze asynchroon en op verschillende plekken kunt spelen: je hoeft dus niet tegelijkertijd samen te zijn. Grootouders kunnen op afstand spelen met hun kleinkinderen. Daarnaast prijzen ouders dat dit soort games de creativiteit meer stimuleren dan visuele games.

Je hebt inderdaad meer verbeelding nodig als er geen beeld bij zit, dit soort argumenten doet direct denken aan waarom lezen beter zou zijn dan televisie kijken. Over de juistheid daarvan valt te twisten, zeker als het gaat om games. Die vragen vanwege de interactieve aard sowieso veel meer van gebruikers dan ‘passief’ iets kijken – of lezen for that matter. Bovendien blijft het de vraag, net als met Clubhouse, hoe interessant deze games nog zijn als we straks weer fysiek samen mogen komen.

Op zoek naar voorbeelden? Hier is een lijstje met “7 Voice Games Worth Playing From 2020”.

Virtuele spraakassistenten voor thuis zijn populair. De bekendsten zijn wellicht Alexa van Amazon en Home van Google. Naar onze omgang met zulke bots wordt inmiddels ook onderzoek gedaan. Dat richt zich vooral op leeropbrengsten, bijvoorbeeld op de vraag of kinderen zo beter leren omgaan met technologie. Een positief effect is bijvoorbeeld dat kinderen die nog niet kunnen lezen, nu wel online informatie kunnen zoeken. Een negatief effect is dat (vooral jongere) kinderen moeite hebben zich verstaanbaar te maken. Dat leidt tot frustratie.

Maatschappelijk leven vooral zorgen. Met wie denkt het kind te communiceren? Dat is heel duidelijk een robot, maar kinderen vinden dat een robot ook gevoel kan hebben. Vergelijk dit met een teddybeer: het maakt niet uit dat die geen mens is, kinderen schrijven hun knuffels emoties toe en hechten zich eraan. Ze vinden dit soort robots vriendelijk en eerlijk, en dat zou goed zijn om kinderen sociale vaardigheden te leren. Kinderen testen ze ook uit: wat kunnen ze allemaal? Hebben ze een identiteit? Zo vragen ze bijvoorbeeld wat Alexa’s lievelingskleur is. Je kunt dit ook zien als een vorm van spel.

Er bestaan terechte zorgen over privacy. Mensen hebben onvoldoende door dat ze afgeluisterd worden. Amazon slaat opnames op de vragen die aan Alexa worden gesteld. De politie kan hier toegang toe krijgen. De data worden getranscribeerd door laagbetaalde arbeiders, wat het risico op lekken vergroot. Je kunt zelf data verwijderen, maar het is onduidelijk of het dan ook echt uit de cloud is. Het is sowieso verstandig om bij de instellingen te kiezen voor opt-out van dataverzameling. Een goede vuistregel is: als een apparaat data kan versturen, is het waarschijnlijk data aan het verzamelen. Daarbij zit het risico vooral in de combinatie van data: Alexa samen met je slimme stofzuiger, zodat buitenstaanders exact kunnen weten hoe je huis in elkaar zit.

Wat doet het met een gezin dat er een bot in huis is? Onderzoek laat zien dat Alexa onderdeel wordt van het gezin, ze wordt bijvoorbeeld betrokken bij gesprekken tijdens het eten. Eigenlijk een beetje alsof er een nieuw huisdier is. Zo heeft ze een positieve invloed: samen Alexa gebruiken leidt tot samen lachen, plagen, gekke bekken trekken om Alexa na te doen. Familieleden helpen elkaar in het gebruik van de spraakassistenten. Soms is er ook ruzie over zo’n apparaat, maar dat is normaal in een huishouden.

Het meest geruststellende uit onderzoek is dat de interesse snel afneemt. Uit een studie bleek dat na twaalf weken niemand in het gezin meer omkeek naar Alexa. Ze verwachtten menselijkheid, emoties, een relatie, een fysieke vorm, en dat heeft Alexa allemaal niet.

Bronnen/verder lezen: 

• Britse studie naar gebruik spraakassistenten in gezinnen;
• Amerikaanse studie naar begrip van kinderen;
• MIT Technology Review over opgroeien met Alexa;
• Koreaans onderzoek naar het vergeten van spraakassistenten;
• Aflevering van Onder Mediadoctoren over praten met computers;
• Amerikaans onderzoek naar de rol van gender;
• Eerdere blogpost op Diep over opgroeien met Alexa.

Bekijk ook het gesprek dat ik in december in Felix Merites had over dit onderwerp.

Alexa is de virtuele assistent van Amazon die van alles voor je kan afspelen en opzoeken. Dat is handig, ook voor kinderen. Alexa reageert immers op spraakopdrachten. Op Technology Review verscheen een achtergrondartikel waarin de invloed van Alexa op opgroeiende kinderen wordt besproken. Worden ze er lui van, omdat zulke virtuele assistenten van alles voor je kunnen doen, of misschien wel gemeen, omdat je de technologie bevelen geeft? Auteur Rachel Metz is optimistisch: ze prijst vooral de voordelen op het gebied van leren, spelen en communicatie.

Vorig jaar voerden onderzoekers van MIT een studie [volledige toegang] uit met 26 kinderen tussen de 3 en 10 jaar naar hun omgang met Alexa, Google Home, een speelgoedrobot en een chatbot. Daaruit kwamen vier thema’s naar voren: vermeende intelligentie, toeschrijven van identiteit, speelsheid en begrip. De kinderen testten van alles uit: ze stelden bijvoorbeeld verschillende Alexa’s dezelfde vraag. Opvallend was verder dat ze geen duidelijk gender aan de assistenten toeschreven.

Metz sprak met een van de onderzoekers. Zij stelt dat kinderen dankzij de omgang met Alexa beter leren communiceren, niet alleen met robots maar ook met andere mensen:

“She sees a huge opportunity for virtual assistants like Alexa, Google Home, and others to be designed in ways that push us to treat others the way we want to be treated.”

Dat is nogal een uitspraak. In de studie zelf zijn de onderzoekers voorzichtiger. De conclusie gaat vooral over verbeteringen aan virtuele assistenten, zoals uitleggen waarom ze een opdracht niet kunnen uitvoeren (‘ik snap je niet’ versus ‘ik heb deze informatie niet’). De andere kant komt ook aan bod. Metz citeert een ontwikkelingspsycholoog die zich zorgen maakt dat ‘digitale butlers’ het vermogen van het kind om zelf dingen te doen zal verminderen. Zulke zorgen bestonden ook bij de uitvinding van het schrift (‘de jeugd van tegenwoordig hoeft dan niets meer uit het hoofd te leren!’) en het is onwaarschijnlijk dat ze gelijk zal krijgen. Virtuele assistenten zullen een plek vinden in het alledaagse leven, zonder grote of radicale effecten op dat alledaags leven.

Wat opmerkelijk is, is dat er niet gekeken wordt naar de effecten van bestaande assistenten bij de opvoeding, zoals nannies nu of gouvernantes vroeger. Die zijn immers een goede voorspeller. Bij niet-virtuele assistenten ligt de zorg vooral bij de vervanging van contact met de ouders. Het is dan ook raar dat deze vraag in dit onderzoek en het artikel niet gesteld zijn.

In de toekomst zou ik graag een elektrische butler hebben die me bier komt brengen, maar verder voorzie ik weinig nut van bots in huis. Met de praatpalen van Google en Amazon kunnen bots in sprekende vorm je woonkamer binnenkomen en bedrijven onderzoeken momenteel hoe ze daar gebruik van kunnen maken. Zo heeft KLM bedacht dat het handig is als hun blauwe bot BB mensen helpt met het inpakken van de tas.

Het levert vooralsnog weinig zinnigs op. De app raadt je aan om je paspoort en tandenborstel in te pakken. Daarnaast koppelt BB de bestemming aan het juiste weerbericht, en kan ze daarom bijvoorbeeld een regenjas aanbevelen. BB is een vorm van kunstmatige intelligentie die voorlopig niet verder komt dan common sense.

Hoe zou de bot op Schiphol trouwens reageren als je antwoordt dat niet jijzelf, maar BB je tas heeft ingepakt?

De robots gaan komen, en ze nemen alles over. Wat betekent dit voor de seksindustrie? In deze nieuwe aflevering verwonderen de mediadoctoren zich over seksrobots. Hoe zijn de intieme relaties tussen mens en machine verbeeld in populaire cultuur en kunnen we daar lessen uittrekken voor onze echte toekomst? Te gast is mediawetenschapper Dan Hassler-Forest. In het interview horen we Tom Ederveen over de huidige stand van zaken qua robotica en zorg. Het item – zie beneden – gaat in op recente mogelijkheden die seksrobots bieden.

Meer informatie hier. U kunt deze podcast ook beluisteren via iTunes of Stitcher of bekijken via YouTube. 

Het lijkt een vreemde reclamestunt: Saoedi-Arabië heeft een robot burgerschap verleent. Op een techconferentie in Riyadh presenteerde een bedrijf uit Hong Kong hun robot Sophia. Saoedi-Arabië wil graag leidend zijn in de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en liet de moderator van de sessie aankondigen dat Sophia zich voortaan burger van het koninkrijk mag noemen – zie de clip. Met de actie slaagde Saoedi-Arabië erin veel media-aandacht te genereren. Uiteraard was er daarbij veel kritiek: Saoedi-Arabië is immers een land dat vrouwen en migranten geen volledige burgerrechten geeft.

Sophia is gemaakt door Hanson Robotics uit Hong Kong. De vormgeving en naam zijn gendered: Sophia is een vrouwenrobot. Op de site van Hanson Robotics staat dat ze gemodelleerd is naar Audrey Hepburn:

“Sophia embodies Hepburn’s classic beauty: porcelain skin, a slender nose, high cheekbones, an intriguing smile, and deeply expressive eyes that seem to change color with the light. If ever there were a robot with a simple elegance people can’t help but appreciate, it would be Sophia.”

Ze was al beroemd voordat ze burgerrechten kreeg: zo was ze te zien bij Jimmy Fallon waar ze grapte de mensheid te gaan domineren. Misschien kan ze beginnen met het bevorderen van vrouwenrechten in het Midden-Oosten om vervolgens in het westen de genderorde omver te schoppen door te betogen dat het onzin is alles te willen genderen.

Real Humans [Äkta Människor] is een van de beste sciencefictionseries van de laatste jaren. De Zweedse serie toont op realistische en vreemd herkenbare wijze een wereld waarin robots heel normaal zijn, als huishoudelijke hulp, als bejaardenverzorger, als personal trainer. Deze robots zijn androids: ze lijken echt op mensen. Daarom heten ze ook hubots. Uiteraard zijn er ook hubots voor seksueel plezier. Met jailbreak, want in de fictieve Zweedse samenleving bestaat er een taboe op seks met je hubot.

Natuurlijk zijn er al producenten bezig met het ontwikkelen van sekspoppen die niet alleen zo echt mogelijk lijken, maar waarmee de gebruiken ook kan interacteren. Op PSFK staat een interview met Matt McMullen, de baas van Abyss Creations. Ze maken nu levensechte siliconenpoppen. Daar komt de Realbotix bij, kunstmatige intelligentie. Je krijgt het in de vorm van een animatronic hoofd dat je zet op een bestaande pop, een pop die alleen bestaat in een app en een versie van de pop in virtual reality. In de toekomst moeten de Realbotix echte maatjes worden. Als je van golf houdt, zal je pop daar met je een gesprek over kunnen voeren.

“The idea is to create a fun entertaining illusion that a person is actually able to carry on conversations with their doll, and that the AI will be able to learn from those interactions.”

Het gaat dus om meer dan een pop:

“We really look at this as much more than being just a sex doll. We’re looking at all the ways this could be used as a companion. The intimacy part of it is obviously very interesting, and a lot of people gravitate toward it. But the implications of what it could do is so much bigger.

Een dildo met een persoonlijkheid? Wie zit daar op te wachten? Nou, volgens de directeur eenzame mensen. Of mensen die net uit een relatie komen. In die zin kan de Realbotix erg therapeutisch zijn.

“For some of our customers, just having the dolls in their house makes them feel not as lonely as they did before. There are people out there that have dolls that they choose to make a permanent part of their being. They don’t want a real relationship with all the responsibility that comes along with it. Usually, for those kinds of people, it’s just an act of time. They’re going through a loss of a loved one or a divorce, and this is a diversion for them to take the edge off of the loneliness. Our hope is that it can be a device to help people get through some of those times.”

Deze sekspop bestaat dus ook in virtual reality, waar je haar kunt optimaliseren:

“The idea is that you can interact with the AI that we’ve created through your tablet, phone or your computer, or you could connect it through the doll and the doll would become a peripheral format experience or through the VR. … You could put on VR headsets and surround sound and be in an environment that you’re not actually in, and talk to the AI that you’ve created. You’d be able to tailor-make that personality as well as the appearance of the virtual doll in that space. The core of it all is creating this personality that you enjoy interacting with, and then the different options for how you interact with her.”

Het gaat dus om het zoveel mogelijk personaliseren van je sekspop naar je wensen. Wat de psychologische consequenties daarvan zijn, zegt de maker niet.

(Dat idee is al eens uitgewerkt in een aflevering van Buffy The Vampire Slayer, waarin robot Amy haar maker teleurstelt. Kijk vooral ook naar deze aflevering van Black Mirror, de BBC-serie die ons een spiegel voorhoudt op de consequenties van televisie.)

Tot slot: de pop kan veel meer dan seks. Je kunt haar ook vast vragen de verwarming aan te doen bijvoorbeeld! In die zin is het meer een robot waar je toevallig ook seks mee kunt hebben.

“We’re trying to create the simulation of a caring, intelligent being that can look out for you and even work in the sense of a personal assistant like Siri. It can remind you of things, it can connect to home automation features. So you can tell your doll to turn on the heat when you get home, and she would respond in a more lifelike way.”

Het bedrijf hoopt in 2017 het product op de markt te brengen. Eerst in vrouwenversie, maar een mannenversie zal volgen. De bestaande siliconenpoppen beginnen vanaf $5000 dus het zal niet goedkoop zijn.

Met alle paniek over robots die het van mensen over gaan nemen, is het reuze slim om een robot te bouwen die echt door mensen bediend wordt. De Nobot (vat je ’em: no-bot) adverteert met “als een mens in een robotpak”. De Nobot ziet er uiterst vriendelijk uit: een kruising tussen Wall-E en R2D2. De Nobot is echter niet autonoom, maar moet expliciet bestuurd worden.

Er zijn speciale operators die de Nobot taken kunnen laten uitvoeren, zoals het gras maaien, het huis schoonmaken of een bejaarde gezelschap houden. Deze bestuurder draagt een Occulus Rift virtual-reality-helm. De Nobot heeft een camera, microfoon en speakers. Je kunt dus echt iemand door de Nobot laten praten.

Enerzijds is het een geruststellende gedachte: van de Nobot hoeven we niet snel te vrezen dat hij zelfbewust. Anderzijds komt het toch behoorlijk eng over als je huisslaaf/vriendje door derden op afstand bestuurd kan worden. Hoe zit het met privacy? Vooralsnog staat het nog niet eens in de kinderschoenen: de makers zijn net hun crowdfundingcampagne gestart.

Gevonden via PSFK.

In Star Wars hebben robots agency. C3PO en R2D2 doen wel wat hen wordt opgedragen, maar ze hebben ook een eigen wil. Ze zijn geantropomorfiseerd: we kennen ze menselijke kwaliteiten toe. In het universum van Star Wars is dat heel normaal. Klonen en droids opereren er autonoom. In de Terminator-franchise worden we gewaarschuwd voor technologie die zelfbewust wordt. Ook daarin zijn de machines zelfstandig handelend. Mensen zijn niet meer nodig.

Apparaten en robots in onze tijd zijn dat niet. Toch worden drones op eenzelfde manier voorgesteld. We maken een onderscheid tussen de drone en de mens die hem bedient. Zo hoeft die mens geen verantwoordelijkheid te nemen voor wat hij de drone laat doen. In het ergste geval, bij het Amerikaanse leger, is dat mensen vermoorden.

Socioloog Nathan Jurgenson hekelt de scheiding tussen echt en virtueel. Hij noemt dit digitaal dualisme: cyberspace wordt voorgesteld als een fundamenteel andere wereld dan de ‘echte’. Hij bekritiseert dit idee, omdat volgens hem het web geworteld is in bestaande lichamen, ruimtes en politiek. Vergelijkbaar schrijft hij nu over drones. Met drones maken we een verdere scheiding tussen het digitale en het vleselijke, waarbij we makkelijk kunnen doen alsof de drone niet bestuurd wordt, alsof de ‘acties’ van de drone niet de verantwoordelijkheid zijn van menselijke beleidsmakers.

“Too stuck in the idea that agentic intentionality is frozen in time and space, we often anthropomorphize the drone simply because the pilot’s physical body isn’t inside of it. We sometimes hear reports that a drone fired missiles in a way that we don’t describe a fighter jet firing its own missiles. The drone and fighter pilots are equally near the trigger and equally “near” that which is being shot. Indeed, the many hours of intimate video surveillance that the drone pilots watch might bring them even closer to the battlefield than the fighter pilots who scream past at Mach-whatever. This everyday drone fiction–the “autonomous” and “unmanned” deceits–are obscurant of the reality for those at either end of the drone’s sights.” (bron)

De drone en de straaljager lijken meer op elkaar dan dat ze verschillend zijn. Ze hebben beiden een bestuurder. Jurgenson legt het nader uit aan de hand van de Curiosity, de rover op Mars. Daarover werd zelfs gezegd dat hij selfies nam. Bij de Curiosity is dat allemaal leuk en aardig, maar de drones op aarde doen toch echt andere dingen. Het is daarom beter om niet langer te spreken over ‘onbemande’ drones, maar duidelijk te maken dat mensen erachter zitten en aansprakelijk zijn en blijven.