Judas Priestess is een Judas Priest tributeband, bestaand uit alleen vrouwen met een zwarte leadzangeres, Militia Vox. Toen sociologen Julian Schaap en Pauwke Berkes een foto van de groep voorlegden aan respondenten kregen ze reacties als “I think this could be a soul-lady who was in some kind of a metal-period”. Het illustreert hoe metalmuziek nog steeds wordt gezien als domein van witte mannen. In een recent gepubliceerde studie [open access] bespreken Schaap en Berkes de rol van gender en kleur in de manieren waarop metalfans artiesten classificeren.

Classificatiestijlen zijn “terugkerende classificatiepatronen gebaseerd op gedeelde ideeën over wat gezien wordt als ‘goede’ culturele inhoud” (p. 601). De vraag naar de ‘goedheid’ van iets hangt samen met genre. En muziekgenres hangen deels samen met ras en etniciteit: bepaalde genres zijn onder bepaalde groepen populair en hebben vaak artiesten afkomstig uit die groep. Rock is van oorsprong een zwart genre, maar Elvis heeft de muzieksoort in de jaren 50 ‘verwit’ en nu geldt het als een overwegend wit genre. Daarnaast wordt het door mannen gedomineerd.

Methode
De onderzoekers maakten gebruik van Q methodology om de classificatiestijlen van de respondenten te achterhalen. Respondenten krijgen bij deze methode een pak (ook wel concours genoemd) voorgelegd met 30-60 beelden die horen bij een bepaald framework – in dit geval 40 beelden van rockmuzikanten. Vervolgens moeten ze deze beelden op volgorde leggen, hier: hoe ‘rock’ vind je deze artiest? Tijdens het sorteren worden ze gevraagd hardop na te denken over waarom ze deze indeling maken. Na het sorteren volgen diepte-interviews.

De beelden uit dit onderzoek waren gekozen op basis van verschillende criteria: wit/niet-wit, man/vrouw; tijdsperiode; bekendheid/obscuriteit; en positionering in het beeld (tijdens een live-performance). Alle beelden zijn desaturated en op dezelfde manier bijgesneden.

De respondenten waren 27 mensen die regelmatig rockconcerten bezoeken in Rotterdam en Atlanta (VS). Ze werden geworven tijdens rockconcerten, waarbij gezocht werd naar variatie in wit/niet-wit, gender en opleidingsniveau.

Resultaten
Uit analyse van het materiaal spraken vier classificatiestijlen. De eerste, diversiteit doen, laat zien dat deze respondenten zich bewust zijn van gender en etnische diversiteit, en dit ook bespreken. Ze hebben een feministische blik en zijn niet kleurenblind. Ze zijn ook historisch bewust en geven de voorkeur aan Chuck Berry en Big Mama Thornton boven Elvis Presley en Wanda Jackson.

Hoewel er nog steeds veel naar geluisterd wordt, was heavy metal in de jaren 80 op het hoogtepunt van populariteit. Naast een muziekstroming is het ook duidelijk een subcultuur: specifieke kleding en eigen normen en waarden. Vroeger richtte veel onderzoek zich op de schadelijke effecten van metal, maar je kunt ook onderzoeken welke positieve aspecten er zitten/zaten aan het behoren tot deze groep. Dat deden de Amerikaanse psychologen Tasha Howe en Howard Friedman [abstract].

Heavy metal wordt geassocieerd met drugsgebruik, wilde seks en psychische problemen. Het verband is niet causaal en het zou ook de andere kant op kunnen wijzen: jongeren met problemen vinden in dit genre juist een uitlaatklep. Het genre werd en wordt gedomineerd door mannen, voor vrouwen was er minder plek.

Meisjes kleedden zich soms net als de jongens, of maakten zichzelf tot seksuele objecten, de welbekende groupies. Zij droegen korte rokjes, netkousen, veel make-up en groots haar. Deze hyperseksualisering kan je ook zien als losbreken van traditionele gendernormen en seksuele onderdrukking, als een vorm van empowerment dus. Groupies waren belangrijk voor de scene: niet alleen zouden er veel minder albums zijn verkocht zonder de meiden, groupies boden ook inzichten in popcultuur, een netwerk en emotionele steun bij het touren.

Methode
De onderzoekers vonden via Facebook en de sneeuwbal-methode 144 respondenten, waarvan 64 procent vrouwen. Ze waren vroeger vooral verbonden aan de Los Angeles/Hollywood 1980s metal scene. Hun gemiddelde leeftijd was 43,6 jaar. De onderzoekers maken een onderscheid tussen groupies (iemand die “followed bands with such enthusiasm that I would do almost anything to see them, meet them, or be with them, including having sexual relations with them and/or their entourage”), bandleden (“I regularly got paid to play my music”) en fans (“I loved hard rock/heavy metal”).

Ze kregen een survey voorgelegd met vragen over hun jeugd, misbruik en levens- en seksuele ervaringen. Daarnaast waren er open vragen over hoe het was in de jaren 80. Er waren aparte extra vragen voor bandleden en groupies.

Problemen
Groupies hadden slechtere ervaringen in hun jeugd dan de andere groepen. Ze werden ook vaker verwaarloosd door hun moeder. De fans hadden het vaakst seksueel misbruik meegemaakt. Er waren geen significante verschillen in zelfmoordpogingen, leeftijd van eerste seksuele ervaring (gemiddeld 16), alcoholproblemen of mate van geluk toen en nu. Wel waren er verschillen in inkomen: bandleden verdienden meer. Bandleden rapporteerden gemiddeld meer dan 300 partners, waar de veertig van de groupies schril tegen afsteken. Ook nu hebben bandleden nog de meeste seks.

De helft van de groupies had in haar jeugd problemen met drugs. Ze gebruikten seks als middel om te krijgen wat ze wilden, zoals backstage-toegang, drugs of werk. Een kwart van hen maakte seksueel geweld mee in de jaren 80, tegenover 15 procent van de bandleden en 11 procent van de fans.

Seks en gebruikt worden
Meer dan de helft van de groupies had een langdurige relatie met een rockster. Bekende genoemde namen waren trouwens Jon Bon Jovi, Billy Idol en Nikki Sixx van Motley Crue. Die relaties duurden gemiddeld 4,9 jaar en er werd veel vreemdgegaan. Omgang met rocksterren voelde niet als eenzijdig gebruikt worden:

“Everyone kind of used each other…everyone was young, having fun…I never felt used or even disrespected.”

“I can honestly say I was attracted to all of them and enjoyed just being part of their world.”

“They were there for the same thing I was…they wanted sex as much, if not more, than we did; I did not feel used…none of the girls I was with did either.”

De respondenten hielden van heavy metal om meerdere redenen, zoals de zware gitaren, de herrie, de sexy muzikanten, de rebellie en de identiteit. Ongeveer de helft heeft no regrets at all over die tijd, als er wel spijt is gaat om te veel drugs gebruiken, gevaarlijke situaties en overleden vrienden. Pluspunten waren de vrienden, de seks, de concerten en het gevoel onderdeel te zijn van een bijzondere periode in de geschiedenis. Daarbij was cocaïne de belangrijkste drug, naast alcohol, heroïne en meth.

Hoe het nu met ze is
Deze metalheads zijn nu van middelbare leeftijd. Ze behoren tot de middenklasse, zijn relatief goed opgeleid en kijken met plezier terug op hun jeugd. Het gaat goed met ze: hun non-metal peers zoeken vaker psychologische hulp en hadden een minder gelukkige jeugd. Meer hierover in een blogpost later deze week.

Nergens wordt zoveel over smaak getwist als in de popmuziek. Ideeën over wat goed is, wat mooi, wat de moeite waard, hangen samen met de labels die aan de muziek wordt toegekend. ‘Underground’, ‘alternatief’ en – in het Engels – ‘progressive’ zijn waardeoordelen. Ze gaan niet zozeer over het soort muziek, zoals traditionele indelingen als pop en rock, maar ze zeggen meer iets over de relatie van de artiest tot zijn muziek en tot de industrie. Sociologen definiëren muziekgenres daarom anders dan musicologen dat doen. Een voorbeeld van een sociologische definitie van genres is “systems of orientations, expectations, and conventions that bind together an industry, performers, critics, and fans in making what they identify as a distinctive sort of music” (Lena and Peterson 2008, p. 698). Het gaat dus om verwachtingen die ontstaan uit interactie tussen industrie en luisteraars. In een recent artikel in Popular Music & Society [abstract] onderzoekt Jarl A. Ahlkvist de manier waarop fans definiëren wat progressieve rockmuziek is.

Progressieve rock [wiki] ontstond in de jaren ’70 als label voor bands als Yes, Genesis en Emerson, Lake & Palmer. De aanduiding ging toen over “a style of rock music most notable for its incorporation of sensibilities, forms, and sounds from Western classical music” (p. 640). Inmiddels is het genre ‘gegroeid’ en wordt er bijvoorbeeld ook neo-prog en symfonisch onderscheiden. Ahlkvist onderzocht 213 albumrecensies van fans, omdat deze goed inzicht bieden in de verwachtingen van fans.

Zijn analyse laat zien dat fans in hun recensies de progressieve kwalificaties evalueren: hoe verhoudt de muziek zich tot de klassiekers, komt de essentie van progressief wel terug, hoe origineel is de muziek etc. Daarnaast bevatten de recensies uitspraken over hoe goed de muzikant en zijn uitvoering is. Tot slot worden de complexiteit van de muziek en ‘het concept’ meegenomen. Het is daarbij opvallend dat  dergelijke recensies meestal geen aandacht besteden aan de betekenis van de muziek of de teksten, maar dat recensenten juist letten op de stemming en de emotionaliteit van albums.

Het onderzoek laat zien hoe complex genreverwachtingen zijn en hoe genredefinities (‘wat mag progressief heten’) het terrein zijn van strijd. Deze studie maakt daarmee duidelijk dat genre-indelingen niet zozeer gaan om het type muziek, maar juist (ook) informatie bevatten over de luisteraar die zich met een bepaald genre wil associëren.