Waar een paar jaar geleden trends op TikTok allemaal het woord ‘esthetic’ meekregen, is het woord van 2026 ‘maxxing’. Looksmaxxing, fibermaxxing, social maxxing. Een variant daarop is Chinamaxxing. NRC-journalisten Laura Hoogenraad en Rosa Juffer schreven een stuk over westerse jongeren die hun Chinese era uitroepen, warm water drinken, Gua Sha-rollers omarmen en zichzelf online ‘Chinese baddies’ noemen.

Sinoloog Manya Koetse legt uit hoe deze begon toen in de VS een TikTok-verbod dreigde en honderdduizenden gebruikers uitweken naar de Chinese app Xiaohongshu. Dat leverde een culturele kruisbestuiving op, waarna lifestyle-influencers ermee aan de haal gingen. Nederlandse influencers met een Chinese achtergrond Jaimee Tang en Lily Tjon ervaren dat dubbel: enerzijds is er eindelijk aandacht en status voor Chinese cultuur, anderzijds worden eeuwenoude tradities gereduceerd tot een speeltje door dezelfde groep die hen tijdens corona nog met racistisch commentaar bestookte.

Softpower
Hoogenraad en Juffer plaatsen de trend ook in een geopolitieke context: Chinamaxxing past naadloos in Beijing’s softpower-strategie. Via populaire cultuur, apps, mode en gadgets verschuift de aantrekkingskracht van China, terwijl de VS volgens de Global Soft Power Index terrein verliest. Onderzoekers zien dat intensieve TikTok-gebruikers positiever over China denken – door een Amerikaans instituut zelfs omschreven als “succesvolle indoctrinatie”. Koetse waarschuwt daarom om Chinamaxxing niet alleen als oppervlakkige esthetiek te zien: voor een deel van Generatie Z, vooral in de VS, is de American Dream beschadigd en fungeert een geromantiseerd beeld van China als nieuw alternatief.

Jongeren zijn altijd op zoek naar ‘echtheid’, ‘authenticiteit’ en culturele gelaagdheid, en dit is niet de eerste keer dat ze daarvoor leentjebuur spelen bij andere culturen. Denk bijvoorbeeld aan straattaal, waarin Surinaamse en Marokkaanse woorden, ritmes en uitdrukkingen zijn opgenomen.

Het nieuwe cool
Bij Chinamaxxing gaat het om het direct toe-eigenen van cultuuruitingen. In 2019 schreef ik voor The Hmm een essay over een meer fundamentele, mogelijke cultuurverandering dankzij China’s/TikToks groeiende populariteit: een verschuiving van hoe we naar ‘cool’ kijken waarbij het niet langer gaat om wie deed het eerst, maar om wie doet het het best.

Vroeger was kennis van populaire cultuur een vorm van kapitaal: je kon indruk maken met The Simpsons-referenties of je kennis van metalgenres. Nu alles opzoekbaar is verliest dit aan onderscheidende kracht. TikTok, zo betoog ik, introduceerde een ander soort kapitaal: weten welke meme je hoe moet remixen, in een omgeving die is doordesemd met een Chinese logica van kopiëren, variëren en opnieuw uitvinden.

Chinamaxxing is in die zin een combinatie van klassieke tendensen binnen jeugdcultuur en, in de vorm van het optimaliseren, het nieuwe copycat-cool.

Beeld gegenereerd met Canva. 

Het internet is een aantrekkelijke plek voor extremisten. Het is gedecentraliseerd en daardoor moeilijk te reguleren, en iedereen heeft er toegang toe. De decentrale aard maakt het ook bijzonder geschikt voor netwerken van losse groeperingen en de mogelijkheid anoniem te zijn is aantrekkelijk voor extreme denkers. Extreemrechts maakt daarom gretig gebruik van allerlei online ruimtes, en TikTok is daarop geen uitzondering. In een recent artikel [abstract] in het journal Studies in Conflict & Terrorism is onderzocht hoe extreemrechts TikTok inzet.

Achtergrond
Veiligheidsdiensten waarschuwen voor extreemrechts terrorisme. Daders zijn meestal niet verbonden aan een gevestigde groep, waardoor opsporing lastiger is. Volgens de auteurs is de groeiende aanwezigheid van extremistische groeperingen in cyberspace te danken aan twee ontwikkelingen: de democratisering van communicatie, aangedreven door user-generated content, en het groeiende besef van het potentieel van het internet voor extremistische doeleinden.

Terroristen gebruiken internet om psychologische campagnes te lanceren; vrijwilligers te rekruteren en aan te sturen; geld in te zamelen; geweld aan te wakkeren; training te geven; aanvallen te plannen; en netwerken te creëren en te coördineren.

Methode
De onderzoekers identificeerden eerst TikTok-accounts van bekende extreemrechtse groeperingen. Vervolgens verzamelden ze berichten op TikTok met hashtags die geassocieerd worden met extreemrechtse bewegingen, zoals “red-pilled” of “based” en die verwijzingen bevatten naar gekende extreemrechtse groeperingen. Daarna onderzochten ze deze accounts en de accounts die hen liketen of volgden. Extreemrechtse gebruikers werden geïdentificeerd door hun avatars en profielfoto’s te onderzoeken, evenals hun gebruikersnamen. Deze data werden verzameld over de periode februari-mei 2020. Ze vonden in totaal 196 posts. Daarop werd een systematische inhoudsanalyse toegepast.

Meer informatie over de methode geven de onderzoekers helaas niet. Dat maakt het moeilijk in te schatten hoe representatief en betrouwbaar dit onderzoek is. Gaat het alleen om Engelstalige accounts? Of misschien alleen uit de VS? Mij klinkt 196 posts in drie maanden als vrij weinig in de oren. En wat voor inhoudsanalyse is er precies uitgevoerd?

Resultaten
Het merendeel van de extreemrechtse posts gaan over antisemitisme, zie de tabel. Vaak wordt haat gecombineerd, zoals “no gays, no women, no jews. It’s so fucking simple like bing bing boom”. De onderzoekers vonden 29 accounts met gebruikersnamen gerelateerd aan Hitler en verschillende accounts gerelateerd aan terroristen/highschoolshooters als Anders Breivik en Dylann and Eric Harris. Dertien accounts verwezen naar de Klu Klux Klan. In de profielfoto’s keerden vaak extreemrechtse symboliek terug, zoals de SS-schichten en swastika’s.

Onderwerp en aantal posts

Een van de trends die de onderzoekers signaleren is het aanzetten tot geweld:

“One video encourages its viewers to “fight back…they’ve taken your future…revolt against the modern world”, in the same video the sonnenrad and SS bolts can be seen. Another video also encouraging it’s viewers to fight, uses a similar font to Atomwaffen Division videos and behind the image of a sonnenrad, it says “no country for Islam”, this video uses bright colors and the song from the popular film, The Hunger Games, thus trying to appeal and seduce children and teenagers” (p. 759).

Extreemrechtse TikTok’ers maken gebruik van affordances als filters, achtergronden en effecten:

“In one posting, a user opens an oven, with the text “me kosher baking” and applies the “big nose filter” to himself to represent “everyone next in line at Auschwitz”. This post received 181 likes and 2441 views, with comments such as “they get what they deserve” and “alright it might have happened…but 6 million?”” (p. 759).

TikTok heeft bepaalde hashtags aan banden gelegd. Als je zoekt op “Hitler” of “KKK” vind je niets. Maar gebruikers mogen deze hashtags wel ingeven. Daarnaast zijn er veel extreemrechtse hashtags die niet gecensureerd zijn, zoals “heil******”. De meerderheid (66 procent) van de onderzochte postings was vrij van zulke hashtags, wellicht om opsporing te voorkomen. Een andere tactiek om onder de radar te blijven zijn posts vermomd als Koreaanse of Japanse muziekvideo’s, waarbij de oorspronkelijke lyrics vervangen zijn door haatteksten.

Tot slot stellen de onderzoekers vast dat na het kijken van extreemrechts materiaal, de ‘For You’-pagina van TikTok meer en meer video’s toonde met zulke content. De onderzoekers hadden alleen gekeken naar en niet geïnteracteerd met deze accounts. Het algoritme zorgt er dus voor dat mensen die per ongeluk op zulke content stuitten, meer van deze video’s te zien krijgen.

Conclusie
De auteurs concluderen dat extremisten misbruik maken van het jonge publiek en de lakse beveiliging van het platform om kwetsbare personen lastig te vallen. Volgens hen heeft TikTok unieke kenmerken die het platform problematischer maken dan andere sociale netwerken. De gebruikers zijn veelal jonge kinderen, die – in woorden van de auteurs – “naïever en goedgeloviger zijn als het gaat om kwaadaardige inhoud”. Bovendien loopt TikTok achter op zijn rivalen in het beschermen van gebruikers. De bevindingen laten zien dat TikTok zich niet houdt (of niet slaagt in het zich houden) aan de zelfopgelegde richtlijnen. De auteurs stellen juridische stappen voor om TikTok te dwingen tot beter toezicht zodat extreemrechtse extremisten dit platform niet langer kunnen gebruiken.

Hoewel de resultaten zeler verontrustend zijn, gaan de conclusies te ver. Hoe goedgelovig jonge kinderen zijn is bijvoorbeeld helemaal niet onderzocht. Sowieso ontbreken gebruikers in het onderzoek: wie bekijkt deze content en waarom? Wie zijn de makers? Hoewel deze groepen lastig te bereiken is zulk onderzoek broodnodig.

Sinds Kamala Harris het campagnestokje overnam van Joe Biden verschijnen er constant jubelberichten over hoe zij sociale media ‘wint’ (zoals hier, hier en hier). Ze wil daar met name jonge kiezers bereiken. Een onderzoek van Pew Research Center laat zien dat dit een goede keuze is: vooral jongvolwassenen gebruiken TikTok om op de hoogte te blijven van politiek of om nieuws te zien.

De survey werd afgenomen in maart, dus nog voor de kandidaaatswissel. In totaal werden 10.287 volwassen internetgebruikers in Amerika ondervraagd. Dit onderzoek zoomt in op de TikTok-gebruikers. Zij werden gevraagd naar de redenen waarom ze TikTok en andere sociale mediaplatforms gebruiken.

In de resultaten valt op dat  jongvolwassenen TikTok vaker gebruiken om op de hoogte te blijven van politiek en nieuws, zie de figuur. Zij zien ook vaker politieke inhoud. Bij 6 procent is dit het enige of het meeste wat ze zien. Het merendeel van de mensen ziet op het platform humoristische filmpjes, maar 69 procent van de jongvolwassenen ziet ook breaking news – onder ouderen is dat slechts 30 procent. Het aantal mensen dat politieke berichten plaatst ligt veel lager, zoals we steeds zien met sociale media. Ongeveer één op de tien jongvolwassen gebruikers plaatst soms iets politieks – dat is nog steeds veel vergeleken met de 2 procent van de oudere TikTok-gebruikers. Het merendeel van de gebruikers (63%) plaatst trouwens helemaal niets.

In de VS woedt een discussie over de impact van TikTok op het politieke klimaat in de Verenigde Staten en PEW stelde daar daarom een vraag over – zie de grafiek. De resultaten laten zien dat jongeren daar positiever over zijn dan oudere gebruikers. Het grootste deel van de gebruikers (49%) denkt dat TikTok geen impact heeft op de democratie.

Tot slot: PEW geeft aan dat uit dit onderzoek slechts kleine verschillen komen tussen voorkeur voor politieke partijen en opvattingen over de impact op de democratie. Ander onderzoek van PEW heeft wel aangetoond dat de opvattingen over een verbod op het platform sterk verdeeld zijn langs politieke lijnen onder het grote publiek.

Beeld gegenereerd met AI (Leonardo). 

“De oorlog is content geworden”, schreef Kyle Chayka vorige week in The New Yorker, content die van platform naar platform stroomt. De eerste TikTok-oorlog wordt de oorlog in Oekraïne ook wel genoemd, de Russische invasie wordt gevat in filmpjes met typische TikTok-esthetiek: ogenschijnlijk onsamenhangend, zonder context en met pophitjes als achtergrondmuziek.

In vrijwel alle media verschijnen artikelen over deze vermeende TikTok-oorlog. Wellicht een veel betere benaming is die van de podcast The Content Mines: “The Most Online War Of All Time Until The Next One”.

Nabije slachtoffers
‘WarTok’ is aansprekend. Sowieso schrijven media nou eenmaal graag over media. TikTok is ook nog eens relatief nieuw en relatief onbekend onder volwassenen. Dat maakt dat er wat uit te leggen valt, meer dan wanneer je schrijft over de rol van Twitter of Facebook in deze oorlog.

Daarnaast springt de alledaagsheid van de filmpjes in het oog, ook al is oorlog zo onalledaags. De tieners die filmen zijn geen ‘verre slachtoffers’ die lijden in een ver-van-ons-bed-nieuwsshow, maar voelen nabij. Dat komt door huidskleur, maar ook door de aard van de filmpjes. Volkskrant-columnist Lisa Bouyeure schreef daarover:

“Hun wereld is totaal op zijn kop gezet, maar het stramien van TikTok lijkt enig houvast te bieden. Er zijn altijd nog de liedjes, de dansjes en de trends. Deze generatie gebruikte ironie en memes al om de vreselijkste dingen aan te kaarten, dus waarom stoppen op het dieptepunt? De afgelopen week zag ik een meisje in badjas vrolijk dansen op Who’s That Chick, met als bijschrift: ‘Als je om 5 uur wakker bent geworden van explosies en trillingen en beseft dat Rusland ons de oorlog heeft verklaard’. De populaire Oekraïense TikTokker Mashukovsky stond op het luchtalarm te viben alsof hij een lekker nummertje hoorde, kopje koffie in de hand.”

Verschil met nieuws
TikTok is nog geen journalistiek platform, maar dat betekent niet dat er geen nieuws op kan staan of dat gebruikers geen burgerjournalisten kunnen zijn. Niet alle filmpjes zijn echt, waarschuwt NRC. In de media-aandacht voor WarTok gaat het daarom vaak om nepinformatie en het belang van factchecking – bijvoorbeeld over de onterechte (Russische) claim dat de oorlog een hoax zou zijn.

Het is uiteraard belangrijk om daarop te blijven wijzen, maar we mogen TikTok toch ook prijzen. Chayka wijst er in het artikel in The New Yorker op dat sociale media een “imperfect chronicler of wartime” is, maar soms de meest betrouwbare bron die we hebben. Nieuwsmedia halen om veiligheidsredenen journalisten weg uit de regio, waardoor er soms niet anders is dan deze filmpjes. Dat blijkt ook: we zien ze regelmatig terug in gevestigde media, helder herkenbaar aan het TikTok-watermerk.

Geen TikTok-oorlog
Het is evenwel onzin om deze oorlog een TikTok-oorlog te noemen, net zoals de Arabische Lente geen Twitter-revolutie was. The revolution was – toch, voornamelijk, alsnog – televised. TikTok lijkt vooral geschikt om de strijd en de gevolgen daarvan nabij te brengen, op een heel persoonlijke manier waarin traditionele media niet goed zijn vanwege de waarde die zij hechten aan afstandelijkheid en objectiviteit. TikTok heeft zo bijgedragen aan het bewustzijn, aan het genereren van publiciteit. Het is afwachten welke rol het kan spelen in de volgende fases van dit conflict.

TikTok is populair onder jongeren, Facebook is dat niet. Meta – de nieuwe naam waaraan ik net zo slecht kan wennen als Grogu – gaat de strijd vol aan met Reels, waarmee je net als op TikTok korte filmpjes kunt maken en delen. De feature is nu beschikbaar in 150 landen waaronder Nederland. Daarnaast is Reels op meerdere plekken zichtbaar in de Facebook app.

Een van de manieren om te concurreren met TikTok is de verschillende manieren om geld te verdienen. Een giftsysteem is in de maak, vergelijkbaar met de gifts op TikTok, maar makers kunnen ook geld verdienen met banner- en stickeradvertenties. Het is maar de vraag of dat voldoende gaat zijn. Engadget stelt dat Instagram al last had van TikTok-video’s die simpelweg opnieuw gepost werden en dat zal voor Facebook niet anders zijn. Bovendien heb je in TikTok veel meer creatieve editing-tools. Dat netwerk staat ook niet stil: het kondigde aan de lengte van video’s te verlengen van drie naar tien minuten, waarmee TikTok op haar beurt dus de strijd aangaat met YouTube.

Influencers op TikTok verdienen geld aan hun faam. Ze worden bijvoorbeeld ingehuurd door bedrijven om spullen te promoten in hun filmpjes of voor schnabbels bij evenementen. Ook de verkoop van merchandise kan een inkomstenbron zijn. Direct geld verdienen kan in de vorm van giften die je volgers je geven met speciale TikTok coins.

Coins zijn zogeheten ‘virtuele valuta’. Je kunt ze kopen – hoe meer tegelijk hoe goedkoper – om er vervolgens cadeautjes mee te kopen. ‘Regenboog Kots’ kost bijvoorbeeld honderd munten, zo’n €1,50 afhankelijk van hoe je coins koopt. Alleen TikTokkers met meer dan 1000 volgers kunnen cadeaus accepteren. Dit kan alleen in een livestream. Zij moeten vervolgens die cadeaus omzetten in diamanten, die vervolgens weer teruggebracht kunnen worden naar echt geld. TikTokkers roepen daarom in livestreams hun kijkers op cadeautjes te geven. Dit wordt gift-baiting genoemd. De BBC wees al in 2019 op dit fenomeen.

Inmiddels is TikTok alleen maar gegroeid. In een recente blogpost Bureau Jeugd en Media waarschuwt ouders voor zulke gift-baiting in . Ze merken op ouderavonden dat kinderen veel geld uitgeven aan virtuele cadeaus. Je moet weliswaar minimaal 13 jaar zijn voor TikTok en 18 jaar om coins te mogen kopen, maar een valse geboortedatum is zo ingegeven. Je hebt geen creditcard nodig om coins te kopen, dat gaat via het telefoonabonnement.

Kinderen (en jongeren) willen graag aandacht van hun idolen, die vervolgens om gifts vragen om die aandacht te geven:

“Tiktokkers beloven hun volgers gouden bergen, bijvoorbeeld dat zij samen een duet opnemen of dat ze hun telefoonnummer delen met de volger die het duurste cadeautje stuurt. Tijdens de livestream worden de volgers die gifts doneren met hun accountnaam genoemd en bedankt, maar soms ook belachelijke gemaakt en opgejut: “Pietje stuurt een gift van 1 coin, bedankt, maar als je een echte fan bent stuur je meer, toch? Wie laat zien dat hij wel een echte fan is?” En ja hoor, dan gaan kinderen tegen elkaar opbieden, om te laten zien dat zij echte fans zijn.”

Naast voor torenhoge rekeningen waarschuwt Bureau Jeugd en Media dat kinderen elkaar nare berichten kunnen sturen in zulke gift-battles. Het bureau adviseert ouders duidelijke afspraken te maken over het kopen van coins en vooral met kinderen te bespreken hoe gift-baiting werkt en wie eraan verdient. Daar zou ik aan toe willen voegen dat influencers zelf ook aangesproken moeten worden op het bedelen om geld bij kinderen.

Kijk ook naar deze aflevering van Kassa over streamers en donaties. 

TikTok groeit snel. Deze week werd bekend dat het platform meer dan 1 miljard maandelijkse gebruikers heeft. Daarmee zit het nog steeds onder Facebook, dat 2,9 miljard maandelijkse gebruikers rapporteert, maar Facebook voelt de concurrent in de nek hijgen. Dochter Instagram heeft daarom al besloten zich niet meer te profileren als app om foto’s te delen, maar zet nu sterk in op Reels – korte video’s met ‘fun’ content die je makkelijk kunt editen. Een kloon van TikTok dus.

TikTok-gebruikers zijn jong en dat brengt – uiteraard – privacyzorgen met zich mee. Bureau Jeugd & Media legt in deze blogpost wat er precies mis is. Dat gaat vooral over een gebrek aan transparantie: het is onduidelijk welke gegevens TikTok verzamelt en wat het platform ermee doet. Kinderen worden onder Europese wetgeving extra beschermd, maar een bedrijf moet wel aan de wet gehouden worden. Dat gebeurt nu niet. Er wordt daarom actie gevoerd tegen TikTok, waar wij ook al eerder over rapporteerden.

Nu TikTok steeds meer aan massa wint, worden deze zorgen prangender. Techgiganten houden zich slecht aan de regels en bovendien voelen gebruikers zich vaak genoodzaakt deze diensten te gebruiken, simpelweg omdat iedereen dat doet. Overheidsingrijpen is dus gewenst.

Netwerk Mediawijsheid en Bureau Jeugd & Media organiseren op 7 oktober 2021 een netwerksessie over de privacyproblematiek rondom apps als TikTok voor professionals mediaopvoeding. 

Er binnenkort een vacature-feature op TikTok, schrijft de de Amerikaanse nieuwssite Axios. Het platform zou al aan het testen zijn met grote merken. Het gaat om een pilot waarbij TikTok fungeert als matchmaker tussen werkzoekende en bedrijf. De geadverteerde banen zouden vooral op instapniveau zijn.

Gebruikers kunnen solliciteren met een video: “The idea is for users to give an elevator pitch or work experience summary via the video in a unique way.” Uiteraard kunnen ze die filmpjes ook op hun profiel plaatsen, om zo zichzelf en deze dienst verder te promoten.

Axios meldt geen uitroldatum. Ze linken nog wel naar een eveneens interessant stuk in de Washington Post, over werk zoeken en carrière-advies krijgen via TikTok.