In de aflevering ‘Be Right Back’ (S2E1, 2013) van de scifi-serie Black Mirror biedt technologie rouwende mensen de mogelijkheid te blijven communiceren met hun overleden geliefden. De aflevering laat ons nadenken over de wenselijkheid daarvan, en stelt de vraag of de overledene zich dan geïdealiseerd moet gedragen of dat ook de slechte eigenschappen van iemand ‘behouden’ moeten worden.

We moeten dit niet willen, is het standpunt dat de serie ons voorkauwt. Maar Black Mirror heeft een westers perspectief, wij hebben geen traditie van spreken met doden. China heeft dat wel. AI-gegenereerde avatars van overleden geliefden zijn daar volgens Technology Review een opkomende trend.

Culturele context
Silicon Intelligence loopt volgens redacteur Zeyi Yang voorop. Het bedrijf biedt digitale replica’s aan die eenvoudige gesprekken kunnen voeren. Hoewel vroege versies beperkt en wat robotachtig waren, is de technologie sindsdien verbeterd waardoor avatars levensechter en interactiever zijn geworden. De technologie is dankzij kostendaling toegankelijker geworden voor een breder publiek. Bovendien hebben influencers gezorgd voor bekendheid en acceptatie. Kansen worden gezien op het terrein van rouwverwerking en herdenking.

Yang benadrukt de culturele context van China. Historisch gezien vinden Chinese mensen troost in het spreken met overleden familieleden via portretten en herdenkingsrituelen. AI-gegenereerde avatars worden gezien als een moderne uitbreiding van deze praktijken. Hierdoor is de markt voor deze digitale onsterfelijkheidsdiensten uitgebreid, met verschillende bedrijven die vergelijkbare technologieën aanbieden.

Toestemming
Er zijn nog wel technologische uitdagingen. AI-modellen hebben uitgebreide en hoogwaardige data nodig om nauwkeurige avatars te genereren. Dit is vooral uitdagend voor postume replicaties, die afhankelijk zijn van bestaande foto’s en video’s. Bovendien zijn dialecten moeilijk.

Uiteraard kleven hier ook ethische en juridische aspecten aan. Zoals over toestemming, want overleden personen kunnen hun digitale gelijkenis niet goedkeuren. Bedrijven zoeken nu toestemming van directe familieleden, wat tot conflicten kan leiden. Er zijn ook zorgen over de mogelijkheid dat digitale avatars ongepaste of onnauwkeurige reacties genereren, wat vragen oproept over verantwoordelijkheid.

Beeld gegenereerd met AI (Lexica). 

De supporters van Obama worden door andere politici afgunstig bewonderd. Vooral in de campagne van 2008 toonden zij een enorm vertrouwen in wat zij hoopten dat de toekomstig leider van de Verenigde Staten zou worden, een vertrouwen dat uitbundig geuit werd in grote stadions waar Obama werd toegejuicht en bewonderd. Dit gedrag in zulke locaties kennen we uit een ander mediadomein: de populaire cultuur. De aanhangers van Obama zijn dan te bezien als fans. Dit perspectief wordt toegepast door fan-onderzoeker Cornel Sandvoss in een recent onderzoek [abstract] naar de aanhang van Obama in de VS en de Liberal Democrats in het VK.

Wat is een fan?

Sandvoss definieert fandom als “the regular, emotionally involved consumption of a given popular narrative or text” (p. 70). Hij onttrekt zich hiermee aan zelfclassificatie – belangrijk omdat het woord ‘fan’ voor veel mensen een negatieve bijsmaak heeft. Hij onderstreept dat fandom draait om liefhebben.

Net als andere fans van andere genres, nemen politieke fans veel media tot zich. Ze gebruiken meerdere mediateksten (interviews, campagnespotjes, nieuwsberichten) en creëren daaruit een beeld van hun idool. Met hun eigen communicatie (bijvoorbeeld op sociale media) brengen ze zelf ook teksten voort. Er is derhalve sprake van fan-productie.

Affectieve band

Sandvoss benadrukt dus de liefhebbende band tussen fans en het onderwerp van hun fandom. Het gaat hierbij om de relatie tussen het ik (de fan), het object (Obama) en de wereld. Fans projecteren de beste kanten van zichzelf op hun fanobject. Ze voelen zich ook deels eigenaar van dit object (‘Star Trek is mijn ding’). Het object kan zelfs gezien worden als verlenging van het ik.

Deze benadering is bruikbaar bij het analyseren van de affectieve kant van politieke participatie. Veel politiek activisten hebben het over een diep gevoel van ‘belonging’, er wordt campagne gevoerd op thema’s als Heimat en thuis, en de manier waarop fans spreken over hun fanobject verraadt dat dit object sterk verweven is met de eigen identiteit.

Van vertrouwen naar teleurstelling

Politieke aanhangers lezen/zien/horen mediateksten en bouwen op basis daarvan een band op met een politicus of partij. Daarbij horen ook verwachtingen. De boodschap van politieke campagnes is vaak ‘neutrosemisch’: hij kan op veel verschillende manieren geïnterpreteerd worden. Een gedeelde betekenis ontbreekt, iedereen kan erin lezen wat hij wil. De politieke tegenstander probeert vaak een draai aan die boodschap te geven door hem negatief uit te leggen. Fans lezen echter selectief en zijn daarmee niet (zo) vatbaar voor die anticampagnes. In plaats daarvan ligt het gevaar bij de hooggespannen verwachtingen. Als een politieke boodschap multi-interpretabel is, betekent dit dat er altijd mensen teleurgesteld gaan zijn: zij hadden immers iets anders verwacht.

Sandvoss beargumenteert dat dit bij zowel Obama als de Liberal Democrats het geval was. Na het succes van de verkiezingen waren veel aanhangers teleurgesteld. De boodschap werd niet waargemaakt. Dat kon ook niet omdat de boodschap op heel veel manieren uit te leggen was om zo veel mogelijk mensen aan te spreken. Een ‘veelzeggende’ boodschap heeft dus ook nadelen.

Aanbevelingen

Wanneer fandom maar tijdelijk is, is vertrouwen wankel. Het is daarom essentieel om een langdurige band op te bouwen met fans en dus met politieke aanhangers. Binnen fanstudies (de subdiscipline van de media- en communicatiewetenschap die zich bezig houdt met fans) bestaan classificaties van fans die bruikbaar zijn voor politiek analisten. Vergelijkbaar met de manier waarop fans van sportteams en televisieprogramma’s managers en producenten zien, zien politieke fans hun fanobjecten als strategische bondgenoten. Dit zijn hele kieskeurige fans.

Algemeen wordt erkend dat het vertrouwen in politieke communicatie en het democratisch proces afneemt. Er wordt dan soms optimistisch gekeken naar ‘participatie-media’ zoals sociale netwerksites. Daar zijn de fans goed te horen, met al hun liefhebbende politieke uitingen en engagement. Sandvoss waarschuwt hiervoor. Politieke instituties (‘the structures of democratic representation’) zijn essentieel voor het behoud van vertrouwen in politiek en politici. De link tussen uitingen van politiek fandom in de media enerzijds, en het bestuurlijke en wetgevende proces anderzijds is namelijk beperkt.

CC foto: Bigger Picture Images.