In oktober verscheen Meisjes Kijken: Meisjescultuur in de Spiegel van Pedro de Brucykere en mij. Meisjes staan volop in de aandacht van de media, maar bijna altijd op een negatieve manier. Van breezersletjes tot bangalijsten en de Facebookmoord: meisjes worden gedacht extra kwetsbaar en beïnvloedbaar te zijn. Dit beeld keert ook terug in populaire cultuur. In films en series wordt de wereld van meisjes neergezet als een hel. Ondertussen groeien generaties meisjes gewoon op tot zelfstandige volwassenen waarmee niks mis is. In Meisjes Kijken scheiden we feit van fictie. Aan de hand van wetenschappelijk onderzoek laten we zien hoe de wereld van meisjes eruit ziet. Het boek verscheen in Vlaanderen bij Lannoo Campus en in Nederland bij Van Duuren Pyschologie. Meer informatie hier. Hier de cover:

Een open deur in het nieuws vandaag: jongeren kijken graag naar porno. EenVandaag ondervroeg haar jongerenpanel hoe vaak ze porno kijken en waarom. De uitkomsten van het onderzoek laten zich lastig interpreteren. Zo loopt de leeftijd van de ondervraagde jongeren (te) sterk uiteen: van 12 tot 24 jaar. De actualiteitenrubriek publiceert alleen een paar uitkomsten van het onderzoek en niet het rapport, waardoor we niet weten hoe de jongeren precies zijn ondervraagd. Zegt bijvoorbeeld een kwart van de jongeren uit zichzelf dat zij porno leerzaam vinden, of beantwoorden ze slechts de vraag ‘vind je porno leerzaam?’ met ja? Gelukkig wordt er ook wetenschappelijk onderzoek naar jongeren en hun pornogebruik gedaan. Wat laat dat onderzoek [PDF] zien?

Methode

Tussen mei 2006 en mei 2007 werden 1052 Nederlandse pubers tussen de 13 en 20 drie keer ondervraagd over hun pornogebruik. Dat meten op verschillende tijdstippen betekent dat je ontwikkeling kunt meten: voor pubers is dat heel belangrijk. Door ervaringen kom je anders in het leven te staan en bij pubers gaan die ontwikkelingen snel. Er werden vier dingen gemeten: blootstelling aan seksueel expliciet materiaal op het internet, seksuele tevredenheid, seksuele ervaring en vermeende peernormen (wat jongeren denken dat hun leeftijdsgenoten normaal vinden).

Resultaten

Hoe meer jongeren naar online porno kijken, hoe minder ze seksueel tevreden zijn. Maar: dit effect wordt afgezwakt door andere variabelen. Hoe meer seksuele ervaring pubers hebben, hoe zwakker het effect. Ook de rol van vrienden is belangrijk: als iemand vrienden heeft met weinig seksuele ervaring, is iemand meer vatbaar voor de slechte gevolgen van porno. Bovendien bleek dat jongeren die ontevreden waren over hun seksleven, meer naar porno kijken. De onderzoekers vonden geen sekseverschillen op deze effecten.

Uit deze resultaten kun je dus opmaken dat de porno vooral slecht is voor jongeren met weinig seksuele ervaring én met vrienden met weinig seksuele ervaring. Zodra jongeren zelf aan de slag gaan, gaan ze dus anders naar porno kijken.

Het wordt gezegd dat negen van de tien Amerikaanse seriemoordenaars Catcher In The Rye in de kast had staan. Voorkeur voor dit boek zou daarmee een goede voorspeller zijn voor psychopathisch gedrag. Het lijkt dan alsof je van het boek zou gaan moorden. Dat is natuurlijk onzin. Gisteren kwam er een onderzoek in de media dat stelde dat muziekvoorkeur een voorspeller voor crimineel gedrag is. Tom ter Bogt, Loes Keijsers en Wim Meeus publiceerden in het gerenommeerde journal Pediatrics [abstract] en hun Universiteit Utrecht bracht daarover een persbericht.

Theorie

De onderzoekers mengen zich met dit onderzoek in een lange traditie van het direct koppelen van probleemgedrag aan muziekvoorkeur. Dit is vooral een Amerikaanse onderzoekstraditie, voortgekomen uit conservatieve, maatschappelijke zorgen. In zulke studies is steeds sprake van een verband vastgesteld op één tijdstip. Ter Bogt et al. zijn kritisch op zulke studies en wilden kijken naar ontwikkeling. Ze stelden een theoretisch stappenplan op dat ze Music Marker Theory noemen. Deze theorie veronderstelt:

1. Jonge pubers hebben weinig bewegingsruimte en dus ook weinig mogelijkheden om regels te breken.
2. In hun slaapkamer kunnen ze dat een beetje, door te luisteren naar mainstream- of naar afwijkende muziek.
3. Oudere pubers staan onder minder toezicht van hun ouders en brengen meer tijd door met vrienden, waardoor er meer mogelijkheid is voor grensoverschrijdend gedrag.
4. Pubers die op jonge leeftijd al graag naar afwijkende muziek luisteren, zullen vrienden opzoeken die ook van die muziek houden.
5. Dit werkt besmettelijk: groepjes nemen elkaars gedrag over. Dit gebeurt sterker dan bij groepjes met een mainstream-muzieksmaak.
6. Systematische blootstelling aan afwijkende media beïnvloedt afwijkend gedrag.
7. Vroege muziekvoorkeuren voorspellen zo later probleemgedrag.

Methode

Om iets te kunnen zeggen over ontwikkeling, zijn pubers op vier momenten ondervraagd, met 12, 14, 15 en 16 jaar. Aan het onderzoek, uitgevoerd tussen 2001-2005, deden 309 pubers mee. De respondenten zijn steeds ondervraagd over hun muziekvoorkeur en over probleemgedrag, zoals winkeldiefstal en vandalisme. Daarnaast werd er gevraagd naar schoolprestaties, binding met school en persoonlijkheidskenmerken. In de analyse is vervolgens gekeken naar samenhang door de tijd heen. Er werd gecorrigeerd voor geslacht, schoolbetrokkenheid, opleidingsniveau en persoonlijkheidstype.

Resultaten

Muzieksmaak verandert in de loop der jaren. Voorkeur voor top 40-muziek neemt af, en in latere jaren ontstaat er een voorkeur techno/hardhouse en klassieke muziek die in de vroege puberteit niet zichtbaar was. De muziekvoorkeur van meisjes (pop, R&B en jazz) verandert nauwelijks door de jaren heen, jongens gaan minder van rock en gothic houden.

Twaalfjarigen met een sterke voorkeur voor hiphop, metal, gothic, punk, trance, techno/hardhouse en rock scoorden relatief hoger op afwijkend gedrag en dat verband was er nog steeds op hun zestiende. Het verband tussen muziekvoorkeur op 12 jaar en delinquent gedrag op 16 jaar was sterker dan het verband tussen muziekvoorkeur op 12 en delinquent gedrag op 12, of muziekvoorkeur op 16 en delinquent gedrag op 16. Afwijkend gedrag op 12 was geen goede voorspeller van muziekvoorkeur. Bovendien is het verband tussen muziekvoorkeur op 12 en delinquent gedrag op 16 sterker dan het verband tussen delinquent gedrag op 12 en delinquent gedrag op 16.

Hieruit maken de onderzoekers op dat vroege muziekvoorkeur later afwijkend gedrag voorspelt, in plaats van dat afwijkend gedrag muziekvoorkeur voorspelt. Zij zien hierin bevestiging voor hun Music Marker Theory. Andere voorspellers voor afwijkend gedrag waren binding met school (als die laag is op 12 jaar, is de kans op afwijkend gedrag op 16 jaar groter) en geslacht (jongens).

Onderzoeksconclusie

De belangrijkste conclusie van het onderzoek is: “[a]dolescents with a strong early preference for music types that have been labeled as deviant (hip-hop, heavy metal, gothic, punk, and techno/hardhouse) were more engaged in minor delinquency in late adolescence” (p. 7). Dit sluit aan bij andere vormen van ‘afwijkende mediavoorkeur’. Dit is vaker een reflectie van vervreemding van sociale instituties als familie en school. De onderzoekers wijzen erop dat het onderzochte probleemgedrag vrijwel altijd na de puberteit voorbij is. Bovendien is muziek ook een positieve uitlaapklep voor jongeren.

Debunk

“Muziek is goede graadmeter voor puberaal wangedrag” kopte de Volkskrant. “Muziekvoorkeur jongeren voorspelt kans op criminaliteit” stelt NOS op 3. “Vroege liefde voor gangsta rap linke soep” meldt ScienceGuide. “Jonge hiphopluisteraar later vaker crimineel” maakte radio.nl ervan. Die koppen zijn allemaal misleidend. Dat blijkt ook een beetje wanneer je verder dan de kop leest, vooral omdat Tom ter Bogt en Loes Keijsers in interviews nuancerende toelichting geven.

Jongeren die later afwijkend gedrag vertonen (let op: delinquentie is niet hetzelfde als criminaliteit) luisteren in hun vroege puberteit naar muziek die bekend staat als afwijkend. Oftewel: er zijn jongeren die zich willen onderscheiden van ouders en andere mainstream. Als ze jong zijn en nog weinig kunnen doen ze dat met muziek die de mainstream vreselijk vindt, zoals snoeiharde metal of house. Als ze ouder zijn, doen ze dat met gedrag dat die mainstream vreselijk vindt, zoals graffiti spuiten en bankjes vernielen. Dit is allemaal logisch, ook vanuit subcultureel onderzoek.

Volgens het beroemde onderzoek van Hebdige uit 1979 is onderscheid van de mainstream zelfs het hele punt van subculturen. Het is dan niet verwonderlijk dat bij die subculturen gedrag hoort dat de rest van de bevolking niet vindt kunnen, zoals alcohol- en drugsgebruik, te hard rijden en graffiti-spuiten. Het enige discutabele punt uit de Music Marker Theory is – wat mij betreft – punt 6 over de blootstelling aan muziek die het gedrag zou verergeren. Dit punt is met het onderzoek niet bewezen.

De mini-hype rond dit onderzoek komt door het persbericht, dat veel sappiger leest dan het onderzoek zelf. Daarnaast is causaliteit notoir lastig voor journalisten. Een voorspeller is geen deterministische veroorzaker, maar in de volksmond ligt dat anders. Bovendien gaat het hier helemaal niet om de genres – die zijn ondergeschikt. Hiphop leidt dus niet tot criminaliteit, en metal leidt niet tot vandalisme. Het enige dat dit onderzoek laat zien is dat jonge pubers die van rebelse muziek houden, grote kans hebben een paar jaar later ook rebels gedrag te gaan vertonen. Die conclusie kan voor niemand wereldschokkend zijn.

Desgevraagd laat Loes Keijsers weten enige ophef wel te hebben verwacht omdat sociaalwetenschappelijk onderzoek altijd onder een publieke loep ligt. Als resultaten aansluiten bij de belevingswereld, wordt het een open deur genoemd; als ze afwijken, heet onderzoek ‘foponderzoek’. De hardheid van de reacties schokte wel.

CC beeld: in de jaren ’50 zorgden naar rockmuziek luisterende nozems voor overlast. Het Geheugen van Nederland.

Het festivalseizoen is weer van start gegaan en er kan weer ieder weekend volop in de zon gedanst worden – of in de regen als het weer niet meewerkt. Dancefestivals bestaan sinds de jaren ’90 en zijn niet meer weg te denken uit de zomer van de dance-minnende jeugd. De festivals van toen waren groots en gevarieerd opgezet zoals Mystery Land en Dance Valley. De tijden zijn veranderd en we signaleren drie trends.

1. Festivals zijn geordend naar organisator clubavond

Vroeger kwam je op een club af voor de naam: je ging naar de RoXY en dan wist je wat voor muziek je kon verwachten. Later beleefden we de tijd van de DJ: je kwam voor Carl Cox. Nu komen mensen voor de organisator van de avond: Dekmantel, Apenkooien, GZG, waarbij het minder uitmaakt of zij die avond verzorgen in de Trouw of in de Sugar Factory. Aan de organisator leest de bezoeker af wat voor muziek, maar vooral ook wat voor publiek te verwachten is. Dit zien we ook steeds meer bij de festivals waarbij in de promotie geschermd wordt met die namen, in plaats van bijvoorbeeld de line-up sterk te benadrukken.

2. Festivals worden steeds kleiner

Het sleutelwoord is intimiteit. Dit betekent dat het aantal kaarten beperkt is zodat het overzichtelijk blijft en de bezoeker het gevoel heeft echt met elkaar een feestje op te bouwen. Dit kan ook makkelijk, omdat het aantal festivals sterk is gestegen. Vanaf afgelopen weekend zijn er ieder weekend meerdere keuzes. De kleinschaligheid betekent ook steeds meer segregatie. Op De Zon wordt raar aangekeken tegen bezoekers met ontbloot bovenlijf, op Pacha tegen meisjes in hoogsluitende spijkerhotpants met zwarte panty’s.

3. Nieuwe locaties

De kleinschaligheid maakt het mogelijk om af te wijken van de geijkte locaties als Spaarnwoude. Voor een festival met 2000 bezoekers is weinig nodig en we zien dan ook dat organisatoren dit gebruiken om zo dicht mogelijk bij het centrum van de stad te geraken. Hiermee zijn parken een optie geworden (Noorderpark) maar ook sportveldjes, zoals Sportpark Spieringhorn nabij Sloterdijk.

Lachen is cruciaal in onze communicatie en het is dan ook logisch dat er in tekstcommunicatie een alternatief is gekomen voor de glimlach. Met emoticons kun je aangeven dat je iets met een knipoog zegt of dat je het grappig vindt wat de ander zegt. Naast emoticons zijn er ook smileys: de pictogrammen die in sommige applicaties bestaan. Typ je :) in Facebook dan verschijnt er automatisch een lachend rondje en hoeft de lezer zijn hoofd niet meer schuin te houden. Naar emoticons is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan, maar naar zijn rechtop-broertje niet. Zijn er verschillen in de effecten van deze twee types? Een recente studie [abstract, Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking] laat zien dat dat zo is.

Onderzoekers hielden een experiment onder 127 proefpersonen om te vergelijken wat tussen de twee soorten het effect van lachen of fronsen was op de evaluatie van de boodschap, de perceptie van de zender en de stemming van de ontvanger. De resultaten laten geen verschillen zien tussen emoticons en smileys als het gaat om de negatieve soort, de frons. Op de evaluatie van de boodschap bestonden geen verschillen bij lachende gezichten tussen de soorten, maar wel op de twee andere variabelen.

Het gebruik van lachende smileys had een significant groter effect op de waargenomen betrokkenheid van de zender dan het gebruik van emoticons. Lachende smileys hadden ook een significant sterker effect op de stemming van de ontvanger dan lachende emoticons. Conclusie: smileys werken beter dan emoticons. De onderzoekers zoeken de verklaring voor de resultaten in het feit dat de smileys meer op echte gezichten lijken dan emoticons.

CC Slider-foto: Raphael Labbe

Subculturele stijl behelst meer dan kleding alleen. De consumptie van stijl gaat naast bijvoorbeeld muzieksmaak en manier van praten ook om andere goederen, zoals wat je drinkt (zie de verschillen en overeenkomsten in onze serie ParkStijl) en hoe je je voortbeweegt. Het ultieme vervoermiddel voor de meest recente subcultuur van de hipster is de fixie, een fixed gear bike (zie deze beschrijving uit de NY Times). Parool TV legt in onderstaand filmpje uit wat een fixie is en waarom we ze ineens in het straatbeeld zien:

De correcte hipster past dus op voor wannabe’s:

• Gewone racefietsen: voor mensen zonder rijbewijs die in de binnenstad sneller dan auto’s willen optrekken. Niet cool.
• Freewheels: lijken exact op fixies maar hebben handremmen en een vliegwiel, waardoor je niet door hoeft te trappen. Mensen die deze fiets bouwen, maken daar een bewuste keuze voor (en zijn dus losers).

De fixie is zo populair onder hipsters omdat hij de fiets terugbrengt naar de oervorm. Het is de fiets gestript van alle opsmuk. Alleen de fiets kopen is bovendien niet genoeg, je moet echt leren fietsen op een fixie. Die combinatie (basic + speciale vaardigheid vereist) sluit goed aan bij de behoefte aan authenticiteit van deze groep. Zo is het immers niet voor iedereen weggelegd door de stad te zwieren op een fixie.

De behoefte aan authenticiteit staat haaks op commercie waardoor het lastig geld is te verdienen, tenzij je natuurlijk fixies verkoopt. Omdat er echter veel te halen is bij de hipster met zijn ruim besteedbaar inkomen, zoeken bedrijven naar creatievere manieren van geld verdienen. Levi’s slaagt daar goed in met haar speciale spijkerbroek, The Commuter. In dit filmpje, zichtbaar bedoeld om fixiefans hun lippen te laten aflikken, zien we dat de broek niet alleen reflectoren heeft zodat je zichtbaar bent, maar ook een speciale bovenkant waar je je slot aan kunt hangen. Levi’s heeft zelf ook een fixie ontworpen, uiteraard in limited edition om het gevoel van authenticiteit te versterken.

Met dank aan Lieven Heeremans.

Als meisjes al computerspelletjes spelen worden zij geacht meisjesspelletjes te spelen en kunnen zij maar beter in gezinsverband gamen om hun mentale gezondheid te bevorderen. Dit in tegenstelling tot jongens, die uit zichzelf betere gamers lijken te zijn en niet aan de hand genomen hoeven te worden. Deze veronderstelling heeft geleid tot veel onderzoek naar games en de rol van gender. Ook Jennifer Jenson en Suzanne Castell onderzochten [abstract] het gamegedrag van meisjes en jongens. Zij creëerden aparte jongens- en meisjesgroepen waarin leerlingen actief werden aangemoedigd te gamen. Normaal gesproken worden gamende meisjes geconfronteerd met allerlei verwachtingen, zoals dat ze het niet kunnen of dat ze geen interesse hebben in shooters. In de niet-gemengde gameclub leerden de meisjes vaardigheden en werden ze snel competitief. Toen na een jaar de clubs samen werden gevoegd, bleek dat de meisjes op hetzelfde niveau zaten als de jongens. De onderzoekers benadrukken dat verwachtingen rond gender en games werken als een self-fullfilling prophecy en dat initiatieven als de hunne (d.w.z. gender-gescheiden game clubs) deze negatieve uitkomst kunnen doorbreken.

CC Slider-foto: shanewarne_6000