Mediaopvoeding richt zich op ouders. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen ouders van Marokkaanse afkomst of ouders van Nederlandse afkomst. Niemand wil immers dat hun kroost het slachtoffer wordt van grooming. Via Justine Pardoen op Twitter stuitte ik ook een nieuwe brochure van Mira Media over interculturele mediaopvoeding. Dat doe je blijkbaar niet alleen in gezin en thuis, maar ook in de wijk. Op mediaopvoeding.nl, de nationale vraagbaak voor ouders en professionals voor vragen over media en mediagebruik door kinderen, lees ik nooit iets over ‘de wijk’. Mijn interesse was gewekt.

Midden-Oosten
In het voorwoord van de brochure lees ik dat allochtone en autochtone ouders nauwelijks van elkaar verschillen als het gaat om de mediaopvoeding van hun kinderen: ze maken zich zorgen en vragen zich dingen af. Toch vindt de directeur van Mira Media dat er onvoldoende aandacht is voor allochtone doelgroepen. In zijn bespreking van zorgen staat het gebruikelijke lijstje (sexting, identiteit) aangevuld met radicalisering, ronselen en “het plotseling vertrek van een islamitisch meisje naar Syrië” (p. 4). Ouders zouden bovendien bewust moeten zijn van hun voorbeeldgedrag “wat betreft de invloed van hun eigen mening over religie, discriminatie, de situatie in het Midden-Oosten op die van hun kinderen” (p. 4). Pardon?

De brochure wekt zo direct de verwachting dat islamitische gezinnen een andere aanpak behoeven als het gaat om mediawijsheid. Dat is bovendien niet alleen de taak van ouders en school, maar ook van dat vage ‘de wijk’: hulpverleners en welzijnswerkers. Wat is interculturele mediaopvoeding nu precies?

Allochtonen als homogene groep
Mira Media is een bureau dat zich bezighoudt met media in de multiculturele samenleving. We schreven hier eerder al over een wetenschappelijke studie over publieksonderzoeken van Mira Media. De conclusie van communicatiewetenschapper Isabel Awad was straf: Mira Media zet steeds allochtonen af tegen autochtonen, waarbij autochtonen hoger geplaatst worden en de allochtoon verkeerd afwijkt.

Het is bijzonder problematisch om allochtoon mediagebruik als op zichzelf staande categorie te zien. Het is onduidelijk hoe dat afwijkt van autochtoon mediagebruik, en allochtonen vormen geen homogene groep. Mensen van Turkse, Marokkaanse en Chinese afkomst zijn heel verschillend. Bovendien wordt eigenlijk niet-Westerse allochtoon bedoeld: het gaat helemaal niet om gezinnen van Poolse, Duitse of Britse afkomst (ik heb hier de grootste groepen genomen die geen Nederlands paspoort hebben). (Zie ook: Wel of geen aandacht voor etniciteit in wetenschappelijk onderzoek.)

Palestijnse kwestie en Zwarte Piet
Hoe ziet allochtoon in relatie tot digitale media eruit in de brochure over interculturele mediaopvoeding? Ik neem een aantal voorbeelden door:

• Een Turkse moeder denkt dat haar kinderen meer weten van het internet dan zij.
• Er wordt gesteld dat mediaopvoeding “van vooral de tweede generatie migrantenouders vraagt ook om extra kritisch te kijken naar hun eigen identiteit” (p. 6).
• Een ouder moet door actieve monitoring weten “dat en wat zijn/haar kind blogt, plogt of vlogt over bijvoorbeeld de Palestijnse kwestie” (p. 6).
• Er is een interview met Fatouch Chanaat, voorzitter van een organisatie die moslimgezinnen ondersteunt bij hun participatie in de samenleving.
• Er is een interview met Caroline Verhoeff, die leraren leert omgaan met leerlingen met “uiteenlopende ideeën over een democratische samenleving”. Het gaat dan om zaken als Charlie Hebdo en Zwarte Piet. Er wordt geschreven: “Dit vormt een extra uitdaging wanneer migranten zonder democratisch [sic] achtergrond de nieuwe burgers zijn” (p. 9).
• Er is een interview met een zogeheten cybermoeder, iemand die ouders helpt in “de online samenleving”. Ze zegt dat ze haar dochter adviseert niet zomaar iedereen toe te voegen op sociale media.
• Er is een interview met een deskundige op het gebied van laaggeletterdheid.
• In een interview met hoogleraar Trees Pelt staat “Dat strikte, dat autoritaire en vooral slaan, dat willen de meeste ouders niet meer. In die zin worden de overeenkomsten met autochtone opvoeders steeds groter” (p. 15). Zij wordt ook gevraagd om advies bij radicalisering.
• Ook Durmus Can, teamleider in het jeugdwerk, gaat in op radicalisering. Zij signaleert dat “Turken bijzonder hechten aan de Turkse taal en cultuur” (p. 17).
• Enzovoorts

We zien dus dat ouders met een niet-Nederlandse herkomst niet verschillen van ouders met een Nederlandse afkomst (ook zij ervaren een digitale kloof, ook zij geven zulke adviezen), maar dat er wel impliciete tegenstellingen worden opgeworpen tussen allochtone en autochtone ouders. De eersten zouden eerder analfabeet zijn of autoritair opvoeden. De nadruk op de wijk suggereert dat ouders en school bij allochtone kinderen tekort schieten.

Daarnaast zien we dat de voorbeelden die gekozen worden typisch gaan over onderwerpen die moslims raken. Er daarbij bovendien sprake van een samensmelting van termen waarbij bijvoorbeeld nieuwe migranten gelijkgesteld worden aan tweede en derde generatie allochtonen.

Culturele verschillen
Bij ‘interculturele mediacoach’ Souad Hatrouf krijgen we duidelijkheid. Ze vertelt:

“Omdat ik zelf islamitisch en Marokkaanse ben, werkt mijn voorlichting laagdrempelig voor de ouders van de Da’oed school. Je begrijpt elkaar beter omdat je dezelfde levenswijze deelt” (p. 21).

Interculturele mediaopvoeding heeft dan helemaal niets te maken met herkomst, maar met religie. Het ongemak dat er onder gereformeerden is om te praten over sexting maakt dat zulke ouders eerder advies vragen aan Refoweb dan aan Mediaopvoeding.nl. Toch krijgen gereformeerden geen wijkaanpak op zich afgestuurd.

Interculturele mediaopvoeding in deze brochure betekent eigenlijk mediawijsheid voor moslims. De manier waarop dat gebracht wordt is stereotiep op zijn best en racistisch op zijn slechtst. Culturele verschillen worden essentialistisch verwoord en bestendigd, in plaats van kritisch bevraagd. Mijn advies aan ouders – allochtoon of autochtoon – zou dan ook zijn om je kind uit de buurt te houden van Mira Media.

CC foto: foto van het beeld Vriendinnen door Roel Wijnants

Vandaag ons laatste deel over trends in uitgaan in Amsterdam afkomstig uit De Antenne 2014 [PDF], de jaarlijkse monitor van Jellinek en het Bongerinstituut van de UvA. Woensdag bespraken we algemene trends in uitgaan, gisteren rapporteerden we over de survey onder cafébezoekers en vandaag vatten we het gedeelte over buurtjongeren samen. Dat deel wil inzicht geven in de straatcultuur van Amsterdam – een andere scene dan feesten of cafés.

De data zijn afkomstig uit een panel van vijf professionals (allen man) die met jongeren werken en die hun vrije tijd ‘in de buurt’ doorbrengen. Bij elkaar is er kennis over groepjes jongeren uit IJburg, Transvaalbuurt, Indische buurt, Bloemenbuurt, Tuindorp Nieuwendam, Tuindorp Buiksloot en Amsterdam West. Het gaat om jongeren van verschillende etnische afkomst, waaronder Nederlands. Er is dus niet met deze (lastig te bereiken) jongeren zelf gesproken. In het rapport gaat het vrijwel alleen over jongens als er staat ‘jongeren’. Een enkele keer wordt naar Marokkaanse meisjes verwezen.

Thuissituatie
Bij veel jongeren zijn er problemen thuis. Dat kan gaan om honger, gescheiden ouders, mishandeling, alcohol- en drugsproblemen van familieleden, criminaliteit in de familie, psychische problematiek enzovoorts. Armoede is een gedeeld probleem. De jongeren groeien op in volle, kleine huizen. Het opleidingsniveau is laag en veel van de jongeren stoppen voortijdig met school. Er is weinig controle en sturing, waardoor een deel al vroeg op straat belandt. Ze leren vaak onvoldoende sociale gedragsregels aan of kopiëren crimineel gedrag van ouders.

Veel van deze jongeren hebben een onrealistisch toekomstperspectief. Ze willen veel geld verdienen maar willen daar niks voor doen. Ze nemen het leven per dag. Dat betekent ook: niet naar je stage gaan als het mooi weer is. Gedrags- en psychiatrische problemen spelen daarbij een rol. Er zijn verschillen tussen de buurten. In Noord nemen de jongens meer afstand van criminaliteit. Ze werken vaak met hun handen. In West hebben veel buurtjongens een krantenbaantje of zijn pizzakoerier.

Vrije tijd
Waar veel jongeren vroeger in de coffeeshop hingen, is dit nu niet meer mogelijk door strenger beleid van de shops (‘kopen en wegwezen’). Deze jongeren hangen nu in portiekjes of op pleintjes. Een deel heeft de shisha-lounge ontdekt. Sporten doen ze niet, net als uitgaan. Ze luisteren wel naar muziek: rai, rap, hiphop en smartlappen. De jongeren uit Noord gaan wel uit, naar hardstylefeesten en feestcafés. Een deel daarvan (steevast dezelfde jongens) veroorzaakt dan problemen.

Er zijn jongeren die pronken met veel gadgets en jassen van Gucci, Prada en Mugler. Sommigen willen juist niet opvallen en gebruiken oude mobieltjes omdat ze denken dat de GPS tracking daarvan minder exact is. In beide stijlen zit een ‘heroïsering van de straatcultuur’. De jongeren weten veel over criminaliteit en kijken veel misdaadfilms, net als naar Opsporing Verzocht. Er is een tweedeling tussen meer en minder criminele groepjes die wel met elkaar optrekken. Vooral de allerjongsten (12-14 jaar) zorgt voor overlast: provoceren, continu tegen meubilair trappen, rotzooi maken en vernielingen plegen.

Criminaliteit
Geld verdienen staat centraal voor deze jongens en voor de geharde types kom je daar via criminaliteit. Straatroven met geweld komen vaak voor. Er is een toename in het dealen. In Oost is het aantal inbraken zelfs afgenomen, wellicht omdat de drugshandel lucratiever is. Dat kan zijn het hosselen in klassieke straatdrugs (heroïne en gekookte coke), maar uit de verkoop van (snuif)cocaïne aan succesvolle hogeropgeleide Amsterdammers. Er is een verschuiving in de handel in cocaïne nu Marokkanen meer de concurrentie met Surinamers aangaan.

Als je op de lijst van 600 ‘high impact’ criminelen staat, kun je hier status aan ontlenen. Eenmaal begonnen aan een criminele carrière, is de weg terug erg lastig.

Middelengebruik
Er zijn grote verschillen tussen jongeren van verschillende afkomst in hun middelengebruik. Jongeren uit Noord drinken (bier en mixdrankjes). Jongeren van Marokkaanse afkomst drinken nauwelijks. Er wordt volgens de deskundigen onder deze groep wel veel gelogen over drankgebruik. Jongeren met roots in Suriname en de Antillen zitten daar tussenin. In alle groepen worden veel energydrinks gedronken, soms de hele dag door.

De meeste jongeren roken, waarbij e-sigaretten en shishapennen aan populariteit winnen. De professionals zien blowen als groot probleem. Veel jongeren beginnen rond hun veertiende al. Forse gebruikers roken ieder uur een joint.  Jongeren met ADHD of autistische kenmerken gebruiken softdrugs als zelfmedicatie, maar gebruik van deze drugs leidt ook tot (versterking van) problemen. Opmerkelijk: “Probleemjongeren denken zelf nogal eens dat ze door blowen hun problemen de baas kunnen en zich meer relaxt voelen. Samen blowen betekent ook steun bij elkaar zoeken” (p. 78). Het gebruik andere drugs als xtc, ghb en coke vindt voornamelijk plaats in ‘witte’ netwerken.

Interventies
De overheid probeert op verschillende manieren overlast in te dammen. Niet alle maatregelen zijn even effectief volgens de professionals. Sommigen stellen dat er op jongere leeftijd (8-11 jaar) ingegrepen moet worden, anderen vinden dat er simpelweg harder opgetreden moet worden. De jongeren voelen zich vaak onbegrepen en onbemind. Ze zijn wantrouwend naar hulpverleners en straatcoaches.

Hoe denken Nederlanders over homoseksualiteit? Vorige week publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een rapport waarin uitgebreid op deze vraag wordt ingegaan. Eén van de belangrijkste bevindingen is dat sommige etnische minderheidsgroeperingen minder positief staan tegenover homo’s dan mensen afkomstig uit de etnische meerderheidsgroep. Hoewel het SCP-rapport uitgebreid ingaat op mogelijke verklaringen voor dit verschil, besteedden de meeste media die hierover berichtten hier geen aandacht aan (zie bijvoorbeeld hier).

Hieronder plaats ik de Nederlandse situatie in een internationaal vergelijkend perspectief en ga ik dieper op het genoemde verschil in. Ik betoog dat we heel terughoudend moeten zijn met het trekken van conclusies uit de samenhang tussen opvattingen over homoseksualiteit en etnische afkomst. Iemands ideeën over homoseksualiteit worden namelijk niet veroorzaakt door de etnische achtergrond van die persoon.

Nederlanders tolerant tegenover homo’s

Onderstaande tabel geeft voor een aantal West-Europese landen het percentage mensen weer dat het eens is met de stelling dat homo’s en lesbiennes vrij zouden moeten zijn hun leven te leiden zoals ze willen. (De gegevens zijn afkomstig van de European Social Survey.) 93% van de Nederlanders is het met deze stelling eens. Alleen in IJsland staat men (met 94% ‘eens’) nog positiever tegenover homoseksualiteit. Het minst positief is men in Italië, Finland, Zwitserland en Frankrijk. Toch kunnen we concluderen dat ook hier de acceptatie van homo’s relatief groot is. In al deze landen vindt namelijk nog steeds meer dan 70% van de bevolking dat homo’s vrij zouden moeten zijn hun leven te leiden zoals ze willen. In Oost-Europa (hier niet weergegeven) ziet de situatie er een stuk minder rooskleurig uit. In Albanië is bijvoorbeeld slechts 33% het met deze stelling eens, en in Slowakije 35%.

Tabel 1: Percentage van bevolking dat het eens is met de stelling dat homo’s vrij zouden moeten zijn hun leven te leiden zoals ze willen

Welke factoren zijn van invloed op iemands opvattingen over homoseksualiteit?

Welke achtergrondkenmerken bepalen nu hoe iemand tegenover homoseksualiteit staat? Uit het onderzoek van het SCP blijkt dat vooral religiositeit, etnische achtergrond en geslacht een rol spelen. Uit eerder onderzoek in vooral de VS blijkt dat er ook allerlei andere factoren weleens van invloed zouden kunnen zijn. Zo zouden hoger opgeleiden, jongeren, mensen met hogere inkomens, en mensen afkomstig uit hogere sociale klassen toleranter zijn tegenover homo’s (zie bv hier). In hoeverre geldt dat nu ook voor Nederland en de ons omringende landen? In onderstaande tabel heb ik per land uiteengezet welke factoren van invloed zijn op iemands opvatting over homoseksualiteit [1]. Een ‘*’geeft aan dat er sprake is van een statistisch significant effect.

Tabel 2: Factoren van invloed op iemands opvatting over homoseksualiteit

In het algemeen lijken vooral religiositeit, geslacht en leeftijd een effect uit te oefenen op opvattingen over homo’s: minder religieuzen, vrouwen en jongeren zijn toleranter. Opvallend genoeg geldt dat laatste niet voor Nederland en Frankrijk. Misschien komt dat doordat de oudere generaties in deze landen relatief progressiever zijn dan die in andere landen (?).

Kijkend naar Nederland kom ik tot vrijwel dezelfde bevinding als het SCP: hoe religieuzer iemand is, hoe negatiever die persoon staat tegenover homoseksualiteit. Ook blijkt dat mensen met een hogere opleiding en vrouwen minder homofoob zijn. En last but not least: net als het SCP vind ik ook een samenhang tussen etnische afkomst en tolerantie tegenover homo’s – Dit geldt voor vrijwel alle West-Europese landen. Een belangrijke aantekening die hier geplaatst moet worden is dat een nadeel van mijn analyse is dat ik geen onderscheid heb kunnen maken tussen verschillende etnische groepen. Het is waarschijnlijk dat sommige groepen minder tolerant zijn dan andere. Maar zelfs als we alle etnische minderheidsgroepen bij elkaar gooien blijft er dus een verschil met de etnische meerderheidsgroep.

Etnische afkomst als oorzaak?

MAAR: in veel landen verdwijnt deze samenhang wanneer ook alle andere genoemde factoren worden meegenomen in de analyse (zie het gebrek aan sterretjes bij veel landen in Tabel 2). Dit geeft aan dat het verschil in homo-acceptatie tussen mensen uit de meerderheidsgroep en mensen uit minderheidsgroeperingen in veel landen waarschijnlijk niet zozeer met etniciteit zélf te maken heeft, maar vooral wordt veroorzaakt doordat deze groepen op andere vlakken van elkaar verschillen. Mensen uit minderheidsgroepen zijn bijvoorbeeld vaker religieuzer en lager opgeleid. Het SCP komt tot soortgelijke bevindingen, al blijft er in de analyse van het onderzoeksbureau nog steeds een klein verschil zichtbaar tussen Turken, Marokkanen, Antillianen en Surinamers aan de ene kant en autochtonen aan de andere kant.

We moeten dus voorzichtig zijn bij het koppelen van opvattingen over homoseksualiteit aan etniciteit. Dat mensen afkomstig uit etnische minderheidsgroepen minder tolerant zijn tegenover homo’s betekent niet dat hun opvattingen ook veroorzaakt worden door hun etnische achtergrond [2]. Eerder lijkt het een bijeffect van andere factoren zoals hun gemiddeld lagere opleiding en hun sterkere religiositeit.

[1] Die opvatting is gemeten op een schaal van 1 tot 5. ‘1’ betekent dat iemand het in sterke mate eens is met de stelling dat homo’s en lesbiennes vrij zouden moeten zijn te leven zoals ze willen, en ‘5’ betekent dat ze het daar in sterke mate mee oneens zijn. Dus: hoe hoger iemands score, hoe homofober hij of zij is.

[2] Hier moet wel bij worden aangetekend dat ik geen onderscheid heb kunnen maken tussen verschillende minderheidsgroeperingen. Het is nog steeds mogelijk dat bepaalde, specifieke minderheidsgroepen wel verschillen van de meerderheidsgroep nadat alle andere factoren zijn meegenomen in de analyse.

Dit stuk verscheen eerder op Stuk Rood Vlees. 

In het huidige integratiedebat speelt de de kwestie van kansengelijkheid in het onderwijssysteem een belangrijke rol. Volgens hoogleraar Sabine Severiens [interview als PDF] ligt de nadruk op dit moment te veel op het aanleren van de Nederlandse taal en te weinig op het oplossen van systeeminherente ongelijkheden. Dat het huidige onderwijssysteem in Amerika ongelijkheden eerder vergroot dan verkleint, komt ook naar voren in een recent onderzoek van Lisa Nunn [abstract].

Zij analyseerde de curricula van verschillende scholen met verschillende etnische samenstellingen en observeerde over een aantal weken leerlingen uit deze scholen. Wat bleek is dat de etnische minderheden op alle scholen een achterstand opliepen, waarbij de manieren van lesgeven minder van belang waren dan de curricula, die vooral zijn toegesneden op witte kinderen uit de middenklasse. In tegenstelling tot Nunn, beweert Severiens dat docenten wel degelijk een rol kunnen spelen in het afzwakken van ongelijkheden. Zo kunnen docenten bijvoorbeeld leren hoe zij de impliciete culturele lading in het curriculum kunnen expliceren om achterstand van etnische minderheden tegen te gaan.

CC Foto: Melvinify