Praten over klasse is in Nederland taboe. Liever hebben mensen het over proxy’s als ‘opleidingsniveau’. Dat betekent niet dat klasse er niet toe doet: we lezen bijvoorbeeld voortdurend aan andermans consumptie af tot welk milieu hij of zij behoort. Cultureel kapitaal is daarbij een cruciaal concept, maar weten wat dat is, is an sich al weer een vorm van cultureel kapitaal.

De Mediadoctoren delen hun kennis graag en praten in een nieuwe aflevering met socioloog Bart van Heerikhuizen over klasse en consumptie. Waarom vinden mensen klasse zo’n vervelend concept? En wie heeft er eigenlijk baat bij om het belang van cultureel kapitaal te verhullen? Dit concept van Bourdieu wordt uitgelegd in het item. Het interview is met festivalorganisator Rob Simon van Chasing the hihat, die in zijn schets van het Amsterdamse festivalleven blootlegt hoe precair culturele codes zijn voor feestende studenten (zie beneden).

Meer informatie hier. U kunt deze podcast ook beluisteren via iTunes of Stitcher of bekijken via YouTube. 

Het is moeilijk om een definitie te geven van populaire cultuur (zie deze tekst bedoeld voor eerstejaars). Sommige mensen zeggen zelfs dat populaire cultuur een achterhaald begrip is omdat er in onze postmoderne cultuur geen onderscheid meer is tussen hoge en populaire cultuur. De Volkskrant brengt recaps van populaire televisieseries als Game of Thrones, ook NRC Handelsblad besteedt aandacht aan de Kardashians. Hierdoor lijkt Bourdieu’s theorie over cultureel kapitaal achterhaald.

In een recente studie [abstract] onderzoekt de Canadese socioloog Gerry Veenstra muzieksmaak en klasseposities. Hij verzet zich tegen het model van ‘culturele omnivoren’, mensen die alles leuk vinden en/of eclectisch in hun smaak zijn. Aanhangers van dit model stellen dat er nog steeds klasse te herkennen is, maar dan of je wel of niet breed georiënteerd bent. Veenstra vat hun ideeën samen:

“Members of the upper class are therefore distinguished from members of other classes by the breadth of their cultural repertoires rather than their possession of any specified highbrow cultural tastes or practices. Members of the lower class are in turn distinguished from others by the relatively narrow focus of their cultural repertoires, by their propensities to be univores, not by their allegiances to any specified lowbrow cultural tastes or practices. It is the desire and ability to consume a multitude of diverse cultural forms, including diverse musical styles, that now distinguishes higher class people from lower class people in contemporary societies” (p. 138).

Veenstra onderzocht of dit klopte. Hij liet in 2009 telefooninterviews uitvoeren met 1503 volwassenen die woonden in Vancouver of Montreal. Er werd gevraagd naar het leuk vinden van een groot aantal muzikale genres en naar een aantal demografische kenmerken.

Resultaten

Genres hangen samen of overlappen soms, bijvoorbeeld rap & hiphop, koor & gospel en opera & klassiek. Er zijn ook negatieve samenhangen: hiphop & koor gaan slecht samen, net als heavy metal & easy listening.

Er is sprake van een zwakke vorm van homologie in muzieksmaak en klasse, dat wil zeggen dat het model van de culturele omnivoor niet opgaat. Als relatief highbrow worden gezien: blues, koormuziek, klassiek, jazz, muzikaal theater, opera, pop, reggae, rock en wereldmuziek. Al deze genres vinden mensen uit de lagere klasse niet leuk.

Als relatief lowbrow gelden country, disco, easy listening, golden oldies, heavy metal en rap. De hogere klasse vindt hiervan country, easy listening en golden oldies niet leuk. Er is dus volgens Veenstra een opmerkelijke symmetrie tussen de likes & dislikes van de twee groepen.

De tabel helemaal onderaan dit stuk geeft een mooi overzicht van demografische voorspellers van muzieksmaak. Let wel, dit geldt voor deze steden in Canada. In Nederland zal dit overzicht er waarschijnlijk anders uitzien.

Conclusie

Er is dus sprake van zwakke homologie en daarom verwerpt Veenstra het model van de hogere klasse als culturele omnivoren. Mensen die aangeven van alles leuk te vinden, blijken toch een duidelijke voorkeur te hebben die samenhangt met hun klassepositie. De culturele omnivoren zijn misleidend volgens Veenstra: mensen die claimen kosmopolitisch te zijn bleken bij iets meer doorvragen toch prima te passen in het onderscheid tussen highbrow/lowbrow uit Bourdieu’s theorie.

Ter afsluiting benadrukt Veenstra nog maar eens dat smaak niet vaststaat, of dat ‘hogere’ genres intrinsiek meer verfijnd zijn:

“Highbrow tastes are not necessarily intrinsically sophisticated or common but rather adopt these qualities by virtue of their locations in relationally defined social spaces of capitals within which social classes are potentially made manifest. And there is movement in and out of the brow categories over time as well: members of the middle class seek to adopt aspects of upper-class culture, members of the upper class try to “outflank” the middle class by appropriating lowbrow culture, and so forth” (p. 157).

Lees ook: 
Twisten over smaak ook klasse-afhankelijk
Je bent wat je liket

Gamergate raast al een aantal weken voort: online strijden gamers met elkaar over de aard van hedendaagse gamecultuur (zie ook dit uitleggende artikel in The New York Times). De strijd gaat met name over gender en seksisme in de gamerswereld en over journalistieke onafhankelijkheid ten aanzien van gameproducenten. Gamergate is daarmee een duidelijk voorbeeld van populaire cultuur als terrein van strijd – strijd over gender, etniciteit, klasse, seksualiteit etc. Bij Diep benaderen we populaire cultuur altijd als onderhevig aan machtsprocessen: de afkeur van de selfie, de haat voor Justin Bieber en de zorgen over sexting zijn geen ‘neutrale’ praktijken, maar maken duidelijk hoe mensen macht uit oefenen door bepaalde cultuurvormen te bespotten of zelfs te willen verbieden.

Populaire cultuur gaat over ordening en smaak: wat wordt hoger geplaatst en waarom? Een uitstekende illustratie hiervan vond ik een artikel over Gamergate in The Guardian. Charlie Brooker verwondert zich over opera:

‘Games get a bad press compared with, say, opera – even though they’re obviously better, because no opera has ever compelled an audience member to collect a giant mushroom and jump across some clouds. Nobody writes articles in which opera-lovers are mocked as adult babies who never grew out of make-believe and sing-song; obsessive misfits who flock to weird “opening nights” wearing elaborate “tuxedo” cosplay outfits.

On no account go to the opera yourself: you’ll probably run into a mafia boss. According to at least one film I think I saw once, mafia bosses love opera, because there’s loads of death and killing in it. Yet politicians don’t table motions solemnly condemning opera’s dangerous level of violence.

Opera – a three-hour unskippable cutscene and all-round cultural blight whose primary function in modern society is to be used as a backing music to slow-motion montages of sporting folk – gets an easy ride partly because it’s called “opera”, instead of “singy-sing-sing time”. This is gaming’s biggest image problem: that infantile word, “gaming”. Or rather, that was gaming’s biggest problem, until the arrival of “gamergate”.’

Dit voorbeeld legt bloot hoe ogenschijnlijk arbitrair het is dat we opera hoog waarderen en games laag; waarom er geen enkele studie is gedaan naar de effecten van opera op agressiviteit onder haar bezoekers, terwijl er duizenden studies naar games en agressie zijn: het gaat niet om de aard van het medium of genre, maar om de maatschappelijke status van die mensen die ervan houden.

Lees ook: Onderzoek: gewelddadige literatuur maakt lezers agressiever

Gevonden via @lrs.

Is er een relatie tussen de economische crisis en de muziek die wordt aangeboden? Geven ouders muzieksmaak door? Welke invloed hebben technologische veranderingen, zoals de komst van de walkman, iPod en het downloaden, op de muziek die we luisteren? Welke rol speelt marketing? Deze vragen staan centraal in de nieuwste aflevering van Onder Mediadoctoren, de podcast over de media. Te gast is Koos Zwaan, associate lector bij INHolland en gepromoveerd op de carrières van popmuziekkanten. Meer info en luisteren kan hier, de podcast is ook via iTunes beschikbaar.

Hieronder vast een voorproefje: een interview met Niels Aalberts, voormalig manager van Kyteman. Wat moet je doen om je bandje bij De Wereld Draait Door te krijgen?

http://www.youtube.com/watch?v=4_b_XMAgn7Q&utm_source=rss&utm_medium=rss

Guitar Player is een tijdschrift voor gitaristen dat al sinds 1967 bestaat. In een bijzondere reclamecampagne geeft het blad de schuld van de economische crisis aan popmuziek. Reclamemakers van Leo Burnett Tailor Made leggen een verband tussen de stijgende populariteit van Carly Rae Jepsen, One Direction en Justin Bieber in 2012 en de economische neergang in dat jaar. Om de claim kracht bij te zetten is er ook een campagne die naar popliedjes uit 1985 en het ontstaan van ‘foute’ kledingtrends wijst. Tagline: “nothing goes right when music is wrong”. Doorzichtige poging tot gratis publiciteit of briljant appèl op gevoelens van superioriteit van rockmuzikanten?

Gevonden via PSFK. 

Meer over de invloed van maatschappelijke, economische en technologische veranderingen op muzieksmaak.

Sociale wetenschappers hebben bijzondere aandacht voor vriendschappelijk relaties en beïnvloeding en de verspreiding van smaakoordelen daarbinnen. Worden mensen in de eerste plaats vrienden met andere mensen die dezelfde dingen leuk vinden, of ga je dezelfde dingen leuk vinden omdat je vrienden bent geworden? Sociale media zijn een nieuw medium waaruit zij data kunnen vergaren om onderzoek te doen naar dit onderwerp. Wetenschappers van Harvard wilden weten op welke manier vrienden elkaar beïnvloeden in hun voorkeuren wat betreft muziek, films en boeken. Zij voerden een onderzoek [abstract] uit waarbij ze het gedrag van 1600 Amerikaanse studenten op Facebook volgden over een periode van vier jaar. Daarbij gebruikten ze een onderzoeks-tool die ontwikkeld werd door een team van wetenschappers aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Besmetting
Ze ontdekten dat er maar weinig sprake is van beïnvloeding; er was weinig bewijs dat smaak ‘besmettelijk’ was en dat Facebook-vrienden in de loop der tijd dezelfde voorkeuren kregen. Het was eerder andersom: mensen die dezelfde films en muziek goed vonden, hadden een grotere kans om vrienden te worden. Voor boeken ging die vlieger opvallend genoeg niet op. Deze bevindingen roepen vragen op rondom gemeenplaatsen als viral marketing en social epidemics; de gedachte dat ideeën en gedrag zich enorm gemakkelijk verspreiden langs sociale lijnen. Hier speelt ook mee dat we wél de momenten onthouden wanneer we zien dat iemand anders dezelfde band goed vindt, of dat je een filmtip deelt, maar niet de momenten wanneer er geen overeenkomsten zijn, of wanneer je gewoonweg niet geïnteresseerd bent in andermans voorkeuren. De studie is in ieder geval aanleiding om beter te onderzoeken hoe, wanneer, en wanneer vriendschappen een kanaal zijn waarlangs smaak zich verspreidt, in plaats van simpelweg aan te nemen dat dat zo is.

Foto CC: John Anthony Hartman

Recent onderzoek (abstract) op basis van focusgroepen met mensen van hoge en lage culturele status maakt duidelijk dat ook de manier waarop mensen discussiëren over smaak klassegebonden is. De hoge status-groepen bespraken hun smaak enthousiast. Ze haalden met verve uit naar wat zij zagen als de smaak van de lagere klasse of ‘de gewone man’. “Ziekmakend” zeiden sommigen zelfs. De aversie voor de smaak van anderen was veel kleiner in de lagere status-groepen. Esthetiek speelde nauwelijks een rol in dergelijke uitspraken, maar morele overwegingen juist wel. Het gaat dus niet om het ‘objectief’ beoordelen van de waarde van een programma als Dames In De Dop of Secret Story, het gaat om het naar beneden trappen door te zeggen dat iemands smaak minderwaardig is.