Het is een misvatting over Instagram en vlogs dat mensen daar hun hele leven delen. Gebruikers maken keuzes over wat ze wel en niet vertellen, en hoe ze zichzelf in beeld brengen. Dat betekent dat ze dus een grote mate van controle hebben over wat ze over zichzelf naar buiten brengen. Alles van jezelf delen gebeurt zelden. Nicolaas Veul en Tim den Besten deden het in hun project Super Stream Me (2015), waar ze 24 uur per dag hun leven streamden. In een nieuwe aflevering van de podcast Geeky Dingen praten Thom en ik met Nicolaas Veul en kijker Lieven Heeremans over dat project en de verwante film The Truman Show (1998).

Meer info over deze aflevering op de website van Geeky Dingen.

Wat is een stream? Hoe lang moet iemand naar iets hebben gekeken of geluisterd voordat het telt? Bij Spotify is dat 30 seconden. Dan wordt het gezien als een play en dan krijgt de artiest betaald. Dat klinkt tamelijk kort in mijn oren – als je vroeger in de platenzaak een single beluisterde en hem na 30 seconden afzette, was dat zeker geen aankoop – maar dat is natuurlijk een kwestie van definitie belangen.

Slimme makers maken daar gebruik van. De Amerikaanse band Vulfpeck gebruikte de 30-secondenregel om geld in te zamelen voor een tour. Ze maakten een album met tien tracks van net iets meer dan 30 seconden, waarop niets anders dan stilte te horen was. Spotify haalde het album uiteindelijk offline, toen de teller op $20.000 stond. Artiesten roepen hun fans op om nieuwe tracks zo vaak mogelijk >30 seconden te draaien. Er is zelfs een speciale tool die nummers in een loop zet, zodat fans terwijl ze slapen ervoor kunnen zorgen dat hun idolen geld verdienen.

Haro Kraak schreef recentelijk in de Volkskrant over hoe deze regel ook de muziek zelf verandert:

“Hoe dat gebeurt? [Muziekproducent] De Wert somt een aantal zaken op: lagere tempo’s, intro’s zonder beat (om luisteraars irritatievrij een liedje in te trekken), refreintjes die eerder in het liedje komen, kortere liedjes en dancetracks met een typische popstructuur.”

Dat gaat over het hele nummer, maar je moet dus vooral (alleen?) zorgen dat de eerste 30 seconden worden gehaald. De managing director van Sony Music Benelux Toon Martens zegt dat alle ‘catchy’ elementen daarin moeten zitten. En wat is het meest catchy: herkenbaarheid. Kraak schrijft daarom:

“Het zou de reden kunnen zijn dat veel liedjes met een bekende sample starten. De nieuwste single van popster Katy Perry, Swish Swish, begint met een sample van Fatboy Slim (‘They know what is what / but they don’t know what is what’), die Fatboy Slim zelf leende van dj Roland Clark. Daarna klinkt een deephousebeat die rechtstreeks uit de nineties komt. ‘Het is schaamteloos en best briljant’, zegt marketingstrateeg David Emery tegen Pitchfork.”

Het stuk gaat daarna in op de mogelijkheid een hit te maken op basis van luisterdata. Gelukkig weten we uit wetenschappelijk onderzoek al dat het onmogelijk is daar een formule voor te formuleren. Popmuziek zal altijd ook om verrassing en originaliteit blijven draaien.

In januari schreef muziekjournalist Atze de Vries een kritisch stuk over het gebrek aan hiphop op 3FM, de popmuziekzender van de Nederlandse publieke omroep. De Vries signaleerde dat nummers die een groot succes zijn op YouTube nauwelijks worden gedraaid op de radio. Het verweer van de zender was dat “de 3FM luisteraar simpelweg niet zo zit te wachten op urbanmuziek”. Dat is moeilijk vol te houden als hiphopartiesten zo populair zijn op andere kanalen. De beschuldiging van institutioneel racisme viel daarom in het stuk van De Vries. Deze zomer kaartte rapper Fresku de problematiek nogmaals aan met het nummer ‘Zo Doe Je Dat’.

Onderliggend aan de discussie is dat 3FM-publiek anders is dan liefhebbers van hiphop. Dat is een kip/ei-vraag: maakt onbekend onbemind of zorgt onbemind ervoor dat ze er ook niet mee bekend willen zijn?

Anders op de stream
Gisteren verscheen er een stuk in The New York Times over het grote succes van hiphop- en R&B-artiesten op streamingdiensten als Spotify en Apple Music. Dit succes wordt gekoppeld aan het mobiele tijdperk: de jonge doelgroep zou op een andere manier muziek consumeren: niet meer door te downloaden, maar door te streamen:

“Those results reflect a banner year for hip-hop and R&B music, with a crop of acclaimed albums and a generation of influential stars. But music executives say they are also an indication of the way that listeners consume music these days, with hip-hop’s younger, mobile-connected audience leading a shift away from downloads.”

De vicedirecteur van platenmaatschappij Interscope Records (die onder andere hiphoppers Kendrick Lamar en Dr. Dre onder contract heeft) stelt zelfs dat de cijfers “een waarheid over consumptie” laten zien. Hiphop en R&B vormen samen zeventien procent van alle platenverkoop, maar 26 procent van alle streams. Platenbazen weten niet precies waar dit verschil in zit:

“The reasons for this disparity are not entirely clear, executives say. In addition to the young demographic of the hip-hop audience, one reason may be the genre’s increasing turn toward promotion on social media; acts like Drake and Nicki Minaj, for example, are highly active on social media, and streaming sites like SoundCloud have become the preferred outlets for new acts.”

Er wordt dus gespeculeerd over veranderende platforms (mobiel in plaats van statisch) en veranderende promotiekanalen.

Betekenisvol
Mobiel gebruik als veranderende factor voor muziek luisteren is raadselachtig. Radio is ook een zeer mobiel medium: veel luisteraars luisteren in de auto. Bovendien is muziek al sinds eind jaren ’70 draagbaar met de Walkman, later de Discman en daarna de mp3-speler. Wijzen op mobiel als verklaring lijkt me dus onjuist. Ik zou eerder kijken naar het enorme aanbod dat streamingdiensten hebben: je kunt alles luisteren wat in je hoofd opkomt. Bovendien ben je niet afhankelijk van de selectie van een dj, maar kun je op basis van je eigen voorkeuren verrast worden.

Daarnaast denk ik dat er sprake is van verschillend mediagebruik onder liefhebbers van verschillende genres. Dankzij downloadcultuur zakte de popmarkt (als in: pop als genre anders dan rock/urban etc) rond 2000 in elkaar: na een hausse van boybands en popartiesten als Britney Spears eind jaren ’90 werd rock ineens weer populair. Dat lag niet aan een spontaan smaakverschil, maar had politiek-economische oorzaken. Zulke poppy muziek is duur dankzij marketing. De afnemers waren vooral jonge meisjes en zij gingen massaal downloaden. Liefhebbers van rock waren wel bereid albums te kopen. Voor platenmaatschappijen werd het dus interessanter zich op die groep te gaan richten. Het is relevant om na te gaan of zulke verschillen ook bestaan tussen liefhebbers van urbangenres en rockgenres. Vervolgens is het interessant om door te trekken naar zenders als 3FM: draaien zij voor de verkoop of voor de luisteraar?

Tot slot: ik vind het onbegrijpelijk dat 3FM de aantijging van racisme niet serieuzer heeft genomen. Als publieke zender heeft 3FM een publieke taak. Sociale media en kanalen als YouTube hebben een democratiserende belofte in de zin dat ze de mainstreammedia enigszins buiten spel kunnen zetten. Het is dus betekenisvol dat als de dj als poortwachter verdwijnt, de luisteraar andere keuzes maakt.

Lees ook: Populariteit van popmuziek meten wordt een historische herinnering

Twitch is een video streaming website die vooral games uitzendt: je kijkt naar mensen die League of Legends, Counterstrike of Minecraft spelen. Dat is razend populair: soms kijken wel een miljoen mensen wereldwijd. Na Google, Apple en Netflix gebruikt Twitch de meeste internetcapaciteit in de VS. Amazon betaalde een miljard dollar voor de site. Twitch komt nu met iets nieuws: online poker.

Wedstrijden worden uitgezonden met een vertraging van vier minuten – om te voorkomen dat de spelers zelf op Twitch kijken om te zien wat de kaarten van hun tegenstanders zijn. Ze zoeken momenteel naar professionele spelers, schrijft PSFK.

De bereidheid van mensen om lang naar zo’n wedstrijd van vreemden te kijken sluit aan bij trends als slow tv of YouTube-celebs. Ze druisen in tegen het idee dat televisiemakers hebben dat alles snel, kort en flitsend moet. Misschien vinden we in de toekomst De Wereld Draait Door wel hopeloos ouderwets.

Gisteravond was het derde seizoen van House of Cards heel even te zien op Netflix. Een half uur lang hadden abonnees van deze streamingdienst toegang tot de nieuwe afleveringen die pas op 27 februari gepland zijn. Het lek was direct onderdeel van discussie op sociale netwerken: ging het om een PR-stunt of was er echt gefaald? Redenerend vanuit medialogica is het antwoord helder: in het hypen van televisie bestaat geen toeval.

Televisieproductie draait namelijk om risicoreductie. Bovendien komt de gratis publiciteit dankzij het idee van een fout Netflix te goed uit. Netflix als relatief nieuwe dienst is vooral uit op aandacht van de conventionele media. House of Cards is qua inhoudelijke thematiek en releasevorm specifiek bedoeld om journalisten aan te spreken en te laten schrijven over de serie. 

In mijn column op The Post Online beargumenteer ik uitgebreid waarom het evident een PR-stunt is. 

Spotify is een van de populairste muziekstreaming diensten op het internet. Gratis (met reclame) of tegen betaling (hoe meer je betaalt, hoe meer mogelijkheden) kunnen maar liefst twintig miljoen liedjes instant uit de cloud je oren in streamen. Bovendien geeft het iTunes-achtige programma de mogelijkheid muziek met vrienden te delen of te ontdekken. Recentelijk kwam naar buiten dat de dienst ondanks zes miljoen betalende gebruikers niet direct uit de rode cijfers kwam. Daarnaast is het nog maar de vraag of de artiesten met dit model daadwerkelijk krijgen wat ze verdienen. Los hiervan is ontdekt dat twintig procent van de liedjes die beschikbaar zijn nog nooit door iemand zijn beluisterd.

Een creatief trio had medelijden en startte de webapp forgotify.com waar, door simpelweg op play te drukken, liedjes uit de verdoemenis worden geholpen. Het opzetten van deze mega-playlist als achtergrondmuziek kan tot komische situaties leiden: voor je het weet word je opgeschrikt door je  toekomstige lievelingsband terwijl je net gewend was aan de klassieke muziek – het meest voorkomende genre.