Het is typerend gedrag voor Twitter, maar bestaat ook op andere sociale media: je retweet (of deelt) een bericht dat anderen schreven. Zo wordt de informatie verder verspreid. Maar onderzoek onder gebruikers van Weibo (een Chinese variant van Twitter) levert een onverwacht bijeffect van retweeten op.

De deelnemers aan het onderzoek [abstract] kregen veertig berichten van maximaal 140 tekens te zien over een lokaal controversieel onderwerp, namelijk al dan niet helpen van oudere mensen die voorover zijn gevallen. De ene helft van de deelnemers kon berichten herposten, de andere helft kreeg deze optie niet.

Wat blijkt nu: de groep die wel kon herposten bleek op een begripstest over de veertig berichten slechter te scoren dan de groep die de berichten niet verder kon verspreiden. Meer nog: over de berichten die de deelnemers hadden gerepost scoorden ze twee maal slechter dan over berichten dat ze niet hadden verder verspreid.

De onderzoekers verklaren dit door dat het reposten een zekere cognitieve belasting meebrengt. Dit zou ook blijken uit een tweede, gelijkaardig experiment waarbij de delende groep en de niet delende groep na de veertig berichten een begripstest moesten afleggen over een wetenschappelijke tekst die ze na de berichten moesten lezen. Ook hier presteerde de delende groep opvallend minder. De onderzoekers zien hier – niet onterecht imho – ook repercussies naar het gebruik van digitale middelen tijdens en voor leren.

Het gevaar bestaat nu wel dat dit bericht uit veiligheidsoverwegingen niet verder zal gedeeld worden…

Dit stuk verscheen eerder op Pedro’s blog X, Y of Einstein. 

In de Tweede Feministische Golf ontstond er kritiek op bouquetreeksboekjes en soaps. Ze zouden doorgeefluiken van het patriarchaat zijn. Het lezen of kijken zou vrouwen onderdrukt houden. Inmiddels is Mediastudies een eind verder dan dat en weten we dat mensen actief betekenis geven aan zulke vormen van populaire cultuur. Dat betekent dat ze niet per se de boodschap overnemen, maar ook tegenbetekenissen eraan kunnen geven. Media werken niet als een injectienaald. Dat betekent evenzeer niet dat media geen effect hebben.

Een recente studie [abstract] onderzoekt de effecten van High School Musical, een Amerikaanse romcom voor tieners uit 2006, op meisjes van 11-14 jaar. Uit media halen we allerlei ideeën over romantische liefde en projecteren die op onszelf. Zitten daar schadelijke kanten aan? De onderzoekers wilden daarbij ook naar de invloed van parasociale relaties kijken: gebruikers van media voelen vaak een band met hun favoriete mediakarakters, het idee dat de vrienden uit Friends ook een beetje jouw vrienden zijn.

88 Vlaamse meisjes werden onderworpen aan een experiment. Ze keken in hun eigen jeugdhonk naar ofwel High School Musical ofwel naar de film uit de controle-editie, de Dreamworks tekenfilm Over The Hedge (eveneens uit 2006). Na het kijken moesten ze twee vragenlijsten invullen.

De resultaten laten zien dat meisjes met hogere niveaus van parasociale interactie meer geneigd waren romantische overtuigingen te onderschrijven – dat wil zeggen, zij scoorden hoger op de schaal met items over romantische overtuigingen zoals ‘er zal voor mij maar één echte liefde zijn’. Daarnaast is er een modererend effect van leeftijd: hoe ouder het meisje, hoe minder invloed de blootstelling aan een romcom had.

De onderzoekers geven zelf al aan dat dit niets zegt over langetermijneffecten. Meisjes leven niet in een laboratorium en zodra ze naar buiten lopen, zijn er weer allerlei andere invloeden op hun romantische idealen. Bovendien kijkt niet iedereen (evenveel) naar romcoms. Het kan dus zijn, zo opperen de onderzoekers, dat “girls with more accessible romantic beliefs expose themselves more frequently to romantic media content” (p. 11). Tot slot vinden de auteurs het moeilijk om een theoretische verklaring te vinden voor de negatieve invloed van leeftijd. Ze opperen dat dit misschien komt door toegang tot informatie over seks of door lichamelijke veranderingen.

Deze studie is daarmee een typisch voorbeeld van verkokerde wetenschap: mediapsychologen lezen het werk van hun cultural studies-collega’s niet. Bovendien getuigt het van weinig common sense: hoe ouder we worden, hoe meer we snappen dat het sprookje van Disney precies dat is: een sprookje.

Als mensen een mening hebben waarvan ze denken dat hij anders is dan de meeste mensen, zijn ze onzeker over die mening. Ze houden daarom goed de meningen van anderen in de gaten. Uit angst voor isolatie zullen ze hun afwijkende mening voor zich houden. Als de eigen mening overeenkomt met wat de meeste mensen vinden, hoeven ze niet bang te zijn uitgesloten te worden en uiten ze hun mening wel. Deze theorie is een klassieker uit de communicatiewetenschap die bekend staat als de zwijgspiraal.

Het concept werd bedacht door Elisabeth Noelle-Neuman in 1974, in een tijd van massamedia waarin gewone burgers weinig mogelijkheden hadden hun stem te laten horen. Tegenwoordig kunnen zij dat wel, via sociale media. Pew Internet heeft onderzocht in hoeverre mensen bereid zijn online hun mening te delen en hoe dit afhangt van wat zij denken dat anderen vinden.

Ze ondervroegen 1801 volwassen Amerikanen met een vragenlijst. Het centrale onderwerp was het NSA-schandaal dat aan het licht kwam dankzij onthullingen van Edward Snowden. Dit onderwerp is gekozen omdat uit een eerdere studie bleek dat Amerikanen hier erg verdeeld over zijn. Respondenten werden om hun mening gevraagd, hoe bereid ze zijn hierover te discussieren op plekken als werk, een etentje met vrienden, Twitter en Facebook, en in hoeverre ze dachten dat concrete anderen (hun partner, buren, twittervolgers) het eens zijn met hun mening.

De belangrijkste uitkomsten van deze studie:

• Mensen waren minder geneigd het NSA-verhaal op sociale media te bespreken. 86 procent van de Amerikanen wilde dit persoonlijk bespreken, maar slechts 42 procent wilde dat op Facebook of Twitter doen.
• Van de veertien procent die Snowden niet in persoon wilde bespreken, wilde slecht 0,3 procent dat wel op sociale media doen. Sociale medie bieden dus geen alternatief discussieplatform.
• Zowel in persoonlijke als online settings waren mensen meer bereid hun mening te delen als ze dachten dat hun publiek het met hen eens was.
• Gebruikers van Facebook- en Twitter waren minder bereid hun mening face-to-face te delen.

De onderzoekers concluderen daarom dat “social media did not provide new forums for those who might otherwise remain silent to express their opinions and debate issues”.

Dit voelt niet juist. Online zijn er bijvoorbeeld veel anonieme accounts. Anonimiteit maakt dat de verzender niet hoeft te malen om wat zijn omgeving van zijn mening vindt. Dit is helemaal niet meegenomen in de studie. Daarnaast vind ik de keuze voor het onderwerp opmerkelijk: het spionageschandaal is redelijk technisch en dat zou een reden kunnen zijn dat mensen er niet makkelijk over spreken. De onderzoekers rapporteren inderdaad dat mensen die het gevoel hadden meer kennis van het onderwerp te hebben, makkelijker erover in gesprek gingen.

Tot slot is cumulatie een belangrijke factor in de theorie over de zwijgspiraal: Noelle-Neuman stelde dat massamedia boodschappen steeds herhalen en dat het daarom voor mensen moeilijk is die boodschappen te negeren. Uit het Pew-onderzoek bleek dat dit niet op ging: slechts 58 procent had in ieder geval iets over dit onderwerp gehoord via tv, een benauwende negentien procent uit de krant en slechts drie procent iets op Twitter.

Het lijkt er dus op dat niet de zwijgspiraal is onderzocht, maar het effect van weinig van een onderwerp weten op bereidheid erover te spreken.

Gisteren werd bekend dat Patti Valkenburg, hoogleraar Jeugd en Media aan de afdeling Communicatiewetenschap van de Universiteit van Amsterdam, een van de drie winnaars is van de Spinozaprijs [wiki]. Valkenburg doet samen met een groep promovendi en postdocs onderzoek in het CCAM – Center of Research on Children, Adolescents, and the Media. Het centrum richt zich op de effecten van (voornamelijk nieuwe) media op kinderen en jeugd, zoals op vriendschap, op verslaving en op seksualiteit.

Nederlandse communicatiewetenschappers reageerden verheugd op de bekendmaking en zien dit vooral als erkenning van het vakgebied. Communicatiewetenschap is een jonge discipline op het snijvlak van de sociale, geestes- en gedragswetenschappen en wordt nog al eens geplaagd wegens het vermeend ‘luchtige’ karakter. De Spinozaprijs gaat vrijwel altijd naar een wetenschapper uit de bèta-hoek en de toekenning aan een communicatiewetenschapper bevestigt de status van dit vakgebied als volwaardig. Het onderzoek van Valkenburg en haar medewerkers kenmerkt zich door state-of-the-art kwantitatieve methodologie en psychologische insteek.

Diep Onderzoek feliciteert oud-collega Patti Valkenburg van harte.