Deze week ging een stuk uit de Financial Times viraal, best opmerkelijk voor die krant. In zijn wekelijkse column over data stelde John Burn-Murdoch dat Gen Z eigenlijk bestaat uit twee aparte groepen: jongens en meisjes. Hij ziet in verschillende landen dat jongens stukken conservatiever zijn en meisjes stukken progressiever (liberal, in het Engels).

Generatie-ervaring
Ik moet hier eerst opmerken dat ik geen voorstander ben van het alomtegenwoordige gebruik van de term generatie (zie deze column uit 2011). Een van mijn bezwaren heeft te maken met de grote verschillen die binnen generaties bestaan. De ‘millennial’-ervaring was heel anders voor praktisch geschoolde jongeren dan voor hoogopgeleide, iets wat je nauwelijks terug zag in alle stukken over millennials (ook omdat die vooral geschreven werden door grootstedelijke millennials met een universitaire graad die dachten zij dat ze de eerste mensen ooit waren die jong waren). Dat betekent niet dat er geen sprake kan zijn van een generatie.

Bij Gen Z gaat het om een cohort dat geboren is tussen midden jaren 90 en begin jaren 10. Onder mijn studenten zie ik daadwerkelijk verschillen tussen deze groep en de lichtingen voor hen. Het is een groep bij wie klimaatverandering zwaar op de schouders weegt en die in hun formatieve jonge jaren binnen heeft gezeten vanwege corona. Dat zijn omstandigheden waarvan je goed kunt zeggen dat ze zorgen voor “een gedeelde locatie in het sociale en historische proces”, zoals socioloog Mannheim het ooit theoritiseerde.

Genderverschil
Terug naar Burn-Murdoch in de Financial Times. De ideologiekloof tussen deze twee groepen jonge mensen is nieuw: hij bestond voorheen niet. Dat wijst dus op een generatiefenomeen: de verschillen doen zich voor vanwege de andere omstandigheden waaronder dit cohort is opgegroeid. Burn-Murdoch wijst vooral naar de MeToo-beweging. Wat zo bijzonder is, is het grote gender-verschil. Jongens reageren significant anders op die omstandigheden dan meisjes. En dat doen ze niet alleen in de VS, maar ook in Duitsland, in Zuid-Korea en Tunesië. Er is dus daadwerkelijk iets belangrijks gaande.

“Seven years on from the initial #MeToo explosion, the gender divergence in attitudes has become self-sustaining. Survey data show that in many countries the ideological differences now extend beyond this issue. The clear progressive-vs-conservative divide on sexual harassment appears to have caused — or at least is part of — a broader realignment of young men and women into conservative and liberal camps respectively on other issues.

In the US, UK and Germany, young women now take far more liberal positions on immigration and racial justice than young men, while older age groups remain evenly matched. The trend in most countries has been one of women shifting left while men stand still, but there are signs that young men are actively moving to the right in Germany, where today’s under-30s are more opposed to immigration than their elders, and have shifted towards the far-right AfD in recent years.”

Hoewel MeToo zeker een factor van belang is, gaat het over iets groters. De dalende geboortecijfers in Zuid-Korea die Burn-Murdoch zelf noemt, zijn daar bijvoorbeeld niet goed aan toe te schrijven. Wel aan anticonceptie en de daarmee samenhangende emancipatie van vrouwen. Die heeft natuurlijk al veel eerder ingezet, maar feminisme herleeft wereldwijd sinds midden jaren 10. En feminisme blijkt de splijtzam.

Andrew Tate
Dat de kloof zich zo duidelijk voortdoet in verschillende landen wijst op een belangrijke rol voor het internet. Dat de jonge mannen van nu zoveel conservatiever zijn dan die van vroeger kunnen we niet los zien van fenomenen als de cultuuroorlog die leeft op internationale fora (niet alleen het oude gehekelde 4chan maar ook bijvoorbeeld ook 9gag), onder gamers of dankzij ‘influencers’ als Andrew Tate. Daarbij is feminisme de inzet.

Dat idee wordt bevestigd door Brits onderzoek waarover The Guardian vandaag schrijft en dat een vergelijkbaar beeld laat zien als dat Burn-Murdoch schetst. Jongens uit Gen Z vinden meer dan mannelijke babyboomers dat feminisme schadelijk is. Eén op vijf jonge mannen tussen de 16 en 29 die van Tate hebben gehoord hebben een positief beeld van hem.

En nu? 
Deze onderzoeken hebben gekeken naar genderverschillen, maar er zijn natuurlijk meer relevante scheidslijnen. Zo is het voorstelbaar dat lhbtqia+ jongeren ideologisch verschillen van cis/hetero-jongeren en dat religie ook een belangrijke rol speelt. Bovendien gaat niet om alle jongens versus alle meisjes. Maar dat dit gevolgen gaat hebben staat buiten kijf, zowel in de politieke arena als daarbuiten.

UPDATE: Er is inmiddels ook kritiek op deze claim. Een emeritus hoogleraar Informatica laat op zijn blog zien dat andere datasets een ander beeld tonen, namelijk: er bestaat sinds de jaren 80 een gendergap in politieke voorkeur onder jongeren en er is geen bewijs voor een groeiende kloof. In tegendeel zelfs. Lees zijn analyse hier. (Dank aan Sylvia Wenmackers via Mastodon.)

Instagram lijkt een onmogelijke plek voor feminisme. De app draait om visuele representatie, om het tonen van de beste versie van jezelf. Niet direct een logisch platform om esthetische normen te bekritiseren. Deze spanning is onderzocht [vrije toegang] door Laura Savolainen, Justus Uitermark en John D. Boy, door diepteinterviews met feministen te houden en hun profielen te analyseren. Ik schreef er een column over voor Brainwash.

Centraal in de analyse staat het idee van filteren: online laat je niet alles zien, je maakt keuzes op basis van wat je denkt dat je publiek van je verwacht. Dat leidt tot het afstemmen van soms tegenstrijdige doelen. Dat filteren gebeurt door dingen weg te laten of juist bepaalde punten te versterken. Weglaten is zelfcensuur: feministen vermijden bepaalde politieke statements en emoties. Bovendien is Instagram niet geschikt voor lange lappen tekst. Wat wel goed past bij de affordances van de app: een branded, hyper-zelfverzekerd, lijfelijke vorm van activisme. Body positivity is daarvan het duidelijkste voorbeeld.

Jonge feministen balanceren op Instagram dus allerlei verwachtingen en wensen in een complex identiteitsproject. Heel herkenbaar: in mijn proefschrift over meisjes aan het begin van de puberteit vond ik ook al dat meisje-zijn vooral een evenwichtsoefening is in steeds wisselende contexten. Ook dat was toen niet nieuw, het is een constante binnen onderzoek naar meisjes en vrouwen. Tegengestelde normen zijn dan ook onderdeel van het onbehagen van de vrouw dat feministen agenderen.

Instagram is maar één context uit velen, maar het is wel een dominant platform. Als activist ben je er deels afhankelijk van, en dat maakt zulk onderzoek naar hoe gebruikers omgaan met affordances erg relevant. De balanceeract die de onderzochte feministen opvoeren laat zien hoe Instagram als commercieel platform ruimte biedt aan bepaalde soorten van feministische kritiek. Nu is iets beter dan niets, maar het is zonde dat feministen zichzelf inhouden.

Door verschillende mensen werd ik gewezen op de Tumblr Saved by the bell hooks, waar de Amerikaanse kunstenaar Liz Laribee eer betoont aan mediawetenschapper bell hooks. Laribee doet dat in de vorm van image-macro’s waarbij ze beeld uit de jaren ’90 jeugdsitcom Saved By The Bell combineert met citaten van hooks. Het werk van hooks gaat grotendeels over feminisme, ras en populaire cultuur. De Tumblr is een mooie viering van kritisch nadenken over onze media. Hopelijk volgen er meer.

Lees hier een interview met Laribee. 

Wij leven in een makeover-cultuur. Iets worden [becoming] vinden we belangrijker dan iets zijn [being]. Aan ons ik moet dus steeds gesleuteld worden: we kunnen altijd een betere versie van onszelf zijn. Dit wordt gezien als een neoliberaal ideaal: zelfbewuste burgers die steeds maar persoonlijk moeten groeien. In een recent artikel [abstract] analyseert mediawetenschapper Meredith Jones hoe slaap zich verhoudt tot dit ideaal. Slaap wordt steeds meer een middel voor makeover: ‘goed’ slapen wordt gecommercialiseerd. Van medicijnen tot auto’s die je aanmoedigen een dutje te doen.

Jones begint bij de sprookjes Sneeuwwitje en Doornroosje. Hun slapende lichamen kunnen bekeken worden en zijn essentieel voor het verhaal, maar de meisjes zijn vooral aantrekkelijk in deze enorme passiviteit. Terwijl zij slapen, verandert de wereld om hen heen. Bij slapende mannen in sprookjes gaat dit anders: zij worden wakker en ontdekken dan hun revolutionaire potentieel. In populaire cultuur doen slapende mannen zelfs dingen tijdens hun slaap (Minority Report, Inception).

Sleeping Beauty (2011, Julia Leigh) is een recente adaptatie van Doornroosje. Protagonist Lucy laat mannen geld betalen om tijd door te brengen met haar slapende lichaam. Volgens Jones is dit een feministische film. De passiviteit van Lucy is een non-activiteit, een niet-meedoen:

“We might then see Lucy’s drugged and unconscious body as one that is silently, passively, subversive. It enacts a radical hospitality … by being open to anything, by becoming a body that exists only for the purposes of others. This inert, floppy, agency-less figure is powerful because of its difference, because of the point it makes about freedom and a letting-go of will” (p. 7).

Er zit macht in nergens om geven, in het niets doen. In een 24-uurseconomie is dat onacceptabel. Onze makeover-cultuur wil dat we constant ergens aan werken en slaap is daaraan tegengesteld. Volgens Jones wordt slaap meer en meer een “weak indulgence”, een zwak ergens aan toegeven. Ze pleit daarom voor het beschermen van slaap, maar ook voor een herwaardering van falen en van knikkebollen:

“there is force and energy in failure, pausing, turning backwards, going sideways, being lazy, looking the other way. Perhaps it is time to recognize and even enjoy the values in nodding off, falling asleep, vegging out, not participating” (p. 10).

Ik ga een dutje doen terwijl u daarover nadenkt.

(Het artikel van Jones verscheen in een themanummer van International Journal of Cultural Studies over makeovers. We besteden de komende tijd ook aandacht aan andere artikelen daaruit. Eerder bespraken we al jaren ’80 films en vrouwelijkheid.)

The Shriver Report is een bundel publicaties die onregelmatig verschijnt. Onder redactie van Maria Shriver (onderdeel van de Kennedy-dynastie en ex van Arnold Schwarzenegger) worden wetenschappers, publicisten en celebrities gevraagd hun licht te schijnen op vrouwenemancipatie vandaag de dag. Vorige week verscheen een nieuwe editie, getiteld The Shriver Report: A Woman’s Nation Pushes Back from the Brink. De publicatie krijgt veel media-aandacht, niet in de laatste plaats omdat Beyoncé er een essay voor heeft geschreven: ‘Gender Equality Is a Myth!’

Beyoncé stelt dat vrouwen de helft van de werkende bevolking vormen, maar slechts 77 procent verdienen van een mannen-inkomen. Gelijkheid tussen mannen en vrouwen wordt volgens haar slechts bereikt “when men and women are granted equal pay and equal respect”. Ze vindt dat jongens opgevoed moeten worden met ‘de regels van gelijkheid en respect’ en dat we meisjes moeten leren dat zij alles kunnen bereiken wat menselijk mogelijk is. Je vraagt je af wie het daar mee oneens zou kunnen zijn.

Beyoncé stond al in de genderschijnwerpers vanwege haar nieuwe album. Er verschenen verschillende think pieces (bijvoorbeeld op Salon,The Guardian, The Huffington Post) over de mate waarin Beyoncé al dan niet een feminist is. Het stuk in The Shriver Report versterkt die discussie nog eens. Opvallend daarbij is dat niemand de vraag stelt of basketballer LeBron James, die een bijdrage leverde over alleenstaande moeders, een feminist is. Waarom Beyoncé?

Beyoncé, haar muziek en haar lichaam brengen allerlei discussies samen die momenteel gevoerd worden door feministen: pro-seks of anti, zwart feminisme versus wit privilege, emancipatie als strijd voor gelijkheid of juist voor verschil, het al dan niet bestaan van een generatieconflict. Die discussies worden met verve gevoerd en de persona Beyoncé voedt ze allemaal.

Daarbij valt vooral op dat dit allemaal oude discussies zijn die al eerder in de vrouwenbeweging aan bod zijn gekomen. Ook de vraag of een sexy celebrity wel een feministisch rolmodel kan zijn is al een aantal keer langsgekomen – met Madonna in de jaren ’80 en The Spice Girls in de jaren ’90 als duidelijkste voorbeelden. In plaats van navelstaren of Beyoncé het label feminist mag dragen (een zinloze discussie aangezien feminist geen eenduidige categorie is), is het nuttiger ons af te vragen waarom we zo graag deze oude discussies overdoen. Wellicht nog interessanter is de vraag waarom ze steeds maar niet beslecht worden.

CC beeld: Caro Carlow.

De nieuwe folder van Bart Smit is uit en half Twitter heeft het erover. In het cadeauboek van 160 pagina’s wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen speelgoed waarvan Bart Smit denkt dat het voor meisjes is en speelgoed dat ze voor jongens vinden. Op een pagina met als middentekst ‘Zo goed zijn als mama, dat wil je ook!’ zien we kleine meisjes in de weer met stofzuigers. In dezelfde categorie: ‘Als koken je droom is’, ‘Boodschappen doe je graag zelf’ en ‘Kapster worden, dat is wat je wilt!” ‘Jongenspagina’s’ gaan over coureur, klusser of piloot worden.

Het lijkt onbegrijpelijk dat Bart Smit zo’n foute inschatting maakt. De ophef over Lego’s blunders met genderspecifiekspeelgoed kan het speelgoedpaleis niet ontgaan zijn. Daar komt bij dat Bart Smit een Nederlandse keten is en geen Amerikaanse, waar conventionele gendernormen meer opgeld doen dan in Nederland.

Volgens socioloog Elizabeth Sweet, opgetekend door journalist Asha ten Broeke, is speelgoed sinds de jaren ’90 steeds meer genderspecifiek geworden. In het stuk wordt helaas geen verklaring genoemd. Wellicht vinden we die in het jaartal: de jaren ’90 waren ook de start van een grote backlash tegen het feminisme. Het idee bestond dat de emancipatie nu wel af was. Waar in de jaren ’70 en ’80 veel speelgoed onder invloed van het feminisme juist roldoorbrekend was, werden poppen voor meisjes en auto’s voor jongens toen weer gezien als ‘natuurlijk’.

We zijn benieuwd naar de reactie van Bart Smit op alle klachten. Er wordt luid geroepen om een algehele boycot.

Parodie-accounts op Twitter kennen we natuurlijk al langer. Een nieuwe trend zijn parodie-accounts waarbij artiesten die niet bekend staan als vrouwvriendelijk ineens feministisch zijn. Zo is er FeministTaylorSwift waar de teksten van de countryzangeres in een ander jasje worden gegoten. Ook leuk is Feminist Kanye waar Kanye West ineens ontzettend begaan is met gelijke rechten en de strijd tegen het patriarchaat. Een aantal voorbeelden:

These things will change / Can you feel it now? / These patriarchal constraints that they put up to hold women back will fall down

— FeministTaylorSwift (@feministtswift) June 16, 2013

You walk around here thinking you’re not pretty / But that’s not true / And anyway your worth as a person is based on so much more than that

— FeministTaylorSwift (@feministtswift) June 16, 2013

@feministtswift YO IMMA LET YOU FINISH CUZ AS A MAN I NEED TO STEP BACK AND LET YOU BE HEARD

— FEMINIST KANYE (@feministkanye) June 14, 2013

THE REAL GOLD DIGGERS ARE THE MASCULINIST ECONOMIC STRUCTURES THAT PLACE WOMYN IN STATES OF FINANCIAL DEPENDENCY, HEAR ME?

— FEMINIST KANYE (@feministkanye) June 15, 2013

SHUTTER SHADES TO BLOCK MY MALE GAZE

— FEMINIST KANYE (@feministkanye) June 14, 2013

‘Lage cultuur’ toont vaak beelden die we niet willen zien. Afgehaakte ledematen en liters bloed, maar ook vrouwenhaat en kannibalisme. In een recente blogpost beschrijft Jenn Frank waarom zij als feminist zo graag naar horrorfilms kijkt en zo graag games speelt. Horrorfilms zijn transgressief: ze overschrijden bestaande normen. Omdat we van het genre een aantal stijlkenmerken gewend zijn (en dus ook verwachten), vormen horrorfilms een veilige ruimte, zo stelt Frank.

Horror is een zandbak waarin we kunnen spelen met taboes waar we normaal niet over na willen denken. We zijn immers beschaafde mensen. Maar omdat horror geen serieus genre is, hoeven we horror niet serieus te nemen en kunnen we dus genieten van allerlei duistere zaken. Daarmee gaat het kijken uiteindelijk over jou. Frank vindt dat het minder belangrijk is wat een film zegt, wat de boodschap is. Interessanter is je afvragen waarom je bepaalde beelden zo leuk vindt, of waarom je er zo ongemakkelijk van wordt.

Horror is vooral op het grote scherm te zien. In serieformaat op televisie lijkt het genre minder te werken. American Horror Story laat zien dat het wel kan. De serie zit goed in elkaar, heeft geweldige acteurs maar is bovenal pakkend omdat de typische horror (afgehaakte ledematen, seriemoordenaars, klopgeesten) vooral gebruikt wordt om te laten zien hoe afgrijselijk het dagelijks leven kan zijn. Het eerste seizoen ging over een spookhuis waarvan de bewoners worstelden met hun huwelijk. Het tweede seizoen heeft Asylum als subtitel en speelt zich af in een gekkenhuis in 1964. De historische setting is relevant: we bevinden ons in een overgangsfase waarin de kerkelijke ‘liefdadigheids’-benadering van geestesziekte het af zal gaan leggen tegen de klinische, wetenschappelijke methode.

Er zit veel seks in American Horror Story en de seks is altijd de verboden seks: de lust van kinderen, van gekken, van vrouwen; de praktijken van criminelen, homoseksuelen en fetisjisten. Bloederige horror sluit daar goed op aan, omdat de afgehakte stukken vlees symbool staan voor het abjecte. Asylum gaat bovendien over de alledaagse horror een vrouw te zijn. Het sanatorium wordt geleid door Zuster Jude (Jessica Lange) en psychiater dr. Arden (James Cromwell). De non kampt met godsdienstwaanzin, de arts met een nazistisch godcomplex. De boodschap die de serie overbrengt: de absolute, patriarchale autoriteit van kerk en wetenschap zijn even angstaanjagend en als vrouw delf je altijd het onderspit.

http://www.youtube.com/watch?v=3updusFg7Xg&utm_source=rss&utm_medium=rss

Een uitgebreidere lezing van American Horror Story staat vandaag op DeJaap.