Gisteren werd in de VS de seizoensfinale van Game of Thrones (GoT) uitgezonden. Geen zorgen, deze blogpost bevat geen spoilers! Wel is het aardig om vandaag aandacht te besteden aan onderzoek naar de serie. Dat is er opvallend weinig. Wat er is gaat vooral in op de fangemeenschap rond de serie, zoals een artikel [abstract] over verkrachtingscultuur en feministisch GoT-fandom of een artikel [abstract] over discussies over ras op GoT-fansites. Ook UvA-collega Dan Hassler-Forest schreef over de serie en fandom [volledige toegang]. Zijn alle analyse plaatst alle OMGs en WTFs die vandaag voorbijkwamen op sociale media in een ander licht.

Volgens Hassler-Forest markeert Game of Thrones een overgangsmoment in ‘kwaliteitstelevisie’. In de derde Gouden Eeuw van televisie zien we opmerkelijk veel series die vroeger vooral voor kleine groepen kijkers waren: horror, sciencefiction en fantasy doen het goed als hedendaagse kwaliteitstelevisie. Zenders proberen bepaalde groepen kijkers aan te spreken die veel besteedbaar inkomen hebben: de jonge hogere middenklasse. De makers van de series moesten hen in het begin overtuigen dat de serie de moeite waard was, ook al is het een bewerking van fantasyboeken.

Het was handig dat er al een grote fanbasis was en dat deze trouwe lezers van de boeken online zeer actief zijn waardoor er veel buzz gecreëerd werd. Fans worden doorgaans echter gezien als kinderachtig en aseksueel, een imago dat niet aansluit bij het gewenste televisiepubliek. Het oorspronkelijk promotiemateriaal benadrukte dan ook complexiteit, volwassenheid en nieuwigheid. Die volwassenheid wordt volgens Hassler-Forest onder andere ontleend aan de verbeelding van seks en geweld.

We zien dus dat een tekst uit de populaire cultuur die voorbehouden was aan een groep die als onaantrekkelijk wordt gezien, overgenomen is door een ‘betere’ groep die meer te besteden heeft. Dit gebeurt ook in hedendaagse steden: buurten gentrificeren, de tweeverdieners nemen het over. Essentieel hier is het woord gritty. Sommige cult-teksten worden beschouwd als ruw, net als sommige buurten. Dat maakt ze juist zo aantrekkelijk voor de nieuwe elites: het verbindt een gevoel van underground aan creatieve energie en consumptie. Hassler-Forest schrijft:

“While distancing itself from popular perceptions of the supposedly infantile fantasy genre, Game of Thrones offers value to those ‘hipsters and gentrifiers’ who continuously seek out novel but crucially ‘authentic’ experiences, and who of course also happen to make up HBO’s most desirable audience” (p. 172).

Voorheen kenmerkten adaptaties zich juist omdat ze softer werden gemaakt: mogelijk schokkende of beledigende elementen werden verwijderd. Met Game of Thrones zien we juist het tegenovergestelde. In de televisieserie zijn veel scènes opzettelijk over the top: moord en verkrachting worden extra gruwelijk gemaakt. Dat zorgt voor dat lekkere, gritty, authentieke gevoel én dat zorgt voor gratis publiciteit. OMG WTF!

Dance is big business. Tiësto en Afrojack worden gezien als belangrijke exportproducten – samen verdienen ze 50 miljoen euro. De markt voor grote evenementen rond electronic dance music (EDM) groeide van 82 miljoen euro in 2002 naar 138 miljoen in 2012. De schattingen van de economische impact van ADE lopen uiteen van 30 tot 55 miljoen euro. Toch heeft dance nog steeds een enigszins undergroundimago. Al die omzet wordt gedraaid in de nacht, buiten het zicht van brave burgers en bestuurders.

Easyjet-setters
De impact van dance op de economie geschiedt niet alleen in termen van omzet. In een blogpost op Luifabriek (een opiniërend muziekblog) legt Matthieu Foucher de relatie uit tussen dance en gentrificatie. In Berlijn wordt er al lang geklaagd over Easyjet-setters, de toeristen die komen voor het uitgaansleven maar die in slipstream zorgen voor stijgende huren. Ook in Parijs is dit gaande. Foucher stelt dat Amsterdam historisch gezien altijd al goed was in het commercieel uitbuiten van haar reputatie als feeststad.

Ongebruikte (of onwenselijke gebruikte) plekken in de stad worden door dance aantrekkelijk gemaakt. Club Trouw moet op 3 januari 2015 de deuren sluiten. De club heeft sinds haar start in 2009 ervoor gezorgd dat de Wibautstraat een bestemming werd. Zo aantrekkelijk zelfs dat er nu gebouwd wordt aan een groot studentenhotel. Investering: 60 miljoen. Een ander voorbeeld dat Foucher aanhaalt is de NDSM-werf:

“By transforming, for instance, former shipyard into a consumable leisure area for concrete-enthusiast urban explorers and other creative heads fond of graffiti, Amsterdam’s government ensures the economical development of the North shore. Its gigantic hangars and warehouses often welcome overpriced raves. Ironically, it is ‘counterculture’ piloted by the city council; a counterculture that now allows the progressive cleaning of this post-industrial zone, a long-abandoned area that was previously known for trafficking of all kinds.”

Incorporatie
Het is onvermijdelijk dat subculturen worden opgenomen door de mainstream. Dick Hebdige beschreef in Subculture: the meaning of style (zie hier) twee vormen van incorporatie. Dat kan commercieel, door de stijl en kenmerken van een subcultuur te populariseren: als het bij de H&M hangt, is het niet meer subversief. Het kan ook ideologisch, waarbij de media de angel uit een subcultuur halen en ervoor zorgen dat een subcultuur wordt “trivialized, naturalized and domesticated” (p. 155). De berichten over dance als industrie waarmee ik begon zou je daar als een voorbeeld van kunnen zien.

Amsterdam heeft een lange traditie van incorporatie van tegenculturen. Zo werden in de jaren ’80 krakers niet alleen bestreden met tanks in de straat, maar ook met overleguurtjes met de gemeente. Als iemand meepraat aan tafel, gaat hij vanzelf met je meedenken. Het nachtburgemeesterschap in Amsterdam zou je daar als voorbeeld van kunnen zien. De nachtburgemeester is een geïnstitutionaliseerde gesprekspartner.

De incorporatie van een subcultuur betekent gelukkig niet het einde van culturele tegengeluiden. Er zullen altijd nieuwe, jonge, frisse tegendraadse mensen zijn die culturele uitingen aandrijven die niet in het belang van de status quo zijn. De les uit het stuk van Foucher is dat we onze ogen daarvoor niet moeten richten op de mensen achter Trouw of Meubelstukken. Als je kritisch bent over gentrificatie, en begaan met sociale insluiting en gelijkheid, laat je je dus niet voor hun karretje spannen.

De tijden veranderen. Twee jaar geleden schreef Vrij Nederland over toeristenhaat in Berlijn. De creatieve klasse met hun onafscheidelijke flessen Club Mate werd gehekeld. Hipsters die van uit de hele wereld uitgingen in Neukölln waren niet welkom en neo-nazi’s zouden ze actief aanvallen. Hipsters, ironisch en reflectief als ze zijn, waren zich bewust zijn van de nadelige effecten van gentrificatie. Er werd een tegenbeweging opgericht, de  Hipster Antifa Neukölln, die iedereen uitnodigde in Berlijn te komen feesten alsof het 1945 is.

Hipster is geen beschermde titel. De kledingstijl is al een tijdje volop te koop bij mainstream kledingwinkels en de vele beschrijvingen en parodieën in de media maken het gemakkelijk om hipster te zijn. Hoe opgerekt het begrip is blijkt uit een artikel van Rolling Stone dat Patrick Schroeder portretteert, een 30-jarige extreemrechtse activist met een internetshow:

“Over the past year, partly because of leaders like Schroeder [de and partly because of the unstoppable globalization of youth culture, the hipsterification of the German neo-Nazi scene has begun to gain steam. This winter, the German media came up with a new term, “nipster,” to describe the trend of people dressing like Brooklyn hipsters at Nazi events. Experts have noted that the German neo-Nazi presence on Tumblr and other social networking sites has become sleeker and more sophisticated. Neo-Nazi clothing has become more stylish and difficult to recognize. There’s even a vegan Nazi cooking show. “If the definition of the nipster is someone who can live in the mainstream,” Schroeder explains, “then I see it as the future of the movement.”

In het Rolling Stone-artikel komt ook Andy Knape aan het woord, de voorzitter van de Junge Nationaldemokraten. Duitse neonazi’s als Schroeder en Knape willen aantrekkelijk zijn voor de jeugd. Ze willen nationalisme (het meer politiek acceptabele eufemisme voor nazisme) vriendelijk en ‘cool’ maken en zien in populaire cultuur een goed middel om dat te doen.

Politici die cool willen zijn voor jongeren met populaire cultuur slaan eigenlijk altijd de plank mis. Zo maakte Knape vorig jaar een Harlem-shake-video. Dat is precies hetzelfde idee van cool van een conrector uit pakweg Alphen aan de Rijn. Neonazi’s verhipsteren misschien, maar dat betekent niet dat ze ook verhippen.

UPDATE: Job de Wit wees mij op de hipster jihadi.

Gevonden via Sarah de Lange.

Beeld: nipster is een tag op Instagram. Hier: jongens met T-shirts tegen het verbieden van een rechts-extremistische organisatie in Dortmund. Hipsterelementen: de fannypacks en de fritz-cola in hun hand.