Toen ik in 2015 in een tweedejaarsvak laptops verbood tijdens de hoorcolleges was het huis te klein. Studenten wilden er niets van weten, hoezeer ik mijn decreet ook onderbouwde met wetenschappelijk onderzoek dat met de hand aantekeningen maken beter was. Aan het einde van het vak waren ze echter om en erkenden ze de voordelen. Vorig jaar verwachtte ik eenzelfde stroom aan klachten toen ik voor een vak aan de UvA hetzelfde verbod invoerde. Maar de tijden waren veranderd: op een enkeling na stemden de studenten gedwee in.

“Gen Z is bringing pen and paper back to the workplace” kopte Business Insider deze week. “Gen Z workers are embracing the decidedly low-tech: premium notebooks, colorful desk pads, handwritten notes, and the humble Post-it.” Een voorkeur dus voor analoog werken. Jonge werknemers zouden zelfs vaker handmatig notities te maken dan boomers, en ruim de helft laat liever een post-it voor een collega achter dan een DM te sturen, mede uit digitale vermoeidheid door de constante stroom Slack-, mail- en Teams-notificaties.

Het past binnen de algemene tendens van jongeren om van hun telefoons af te willen, zoals ze ook zeggen liever offline te willen daten dan via apps. Let wel: er is een verschil tussen zeggen en doen.

UPDATE: Gespot op Millennial-festival Into The Great Wide Open

(c) Lieven Heeremans

Vergeet first person shooters en virtual reality. Als je echt lekker je agressie wilt afreageren, kan je in een sportschool in Toronto terecht in een speciale woedekamer. In de rage room krijg je beschermende kleding aan zodat je gecontroleerd los kunt gaan. Voor de basisprijs (zo’n €13,50) krijg je twintig minuten en vijf borden. Dat is wellicht niet genoeg en daarom is er een menu met items dat je kunt bijkopen, zoals wijnglazen en een houten stoel. Eigen spullen meenemen mag niet, maar je mag wel een foto in het lijstje doen dat je vervolgens kapot slaat.

Volgens de makers biedt een woedekamer een vorm van catharsis, van mentale reiniging. Op PSFK:

“The Rage Room (and any other aggressive sport) is a cathartic experience, whereas meditation is the opposite of that. I have no doubt meditation is a great prescription for stress relief, but I believe the Rage Room is as well, and the two can probably be used conjointly to tackle the problem of stress.”

Als dat zo is zullen wellicht yogascholen over de hele wereld een woedekamer opnemen. Als het gaat om gewelddadige media-inhoud (games, televisie) claimen tegenstanders vaak dat de speler/kijker er agressief van wordt. Zulke kritiek hoor je zelden op vechtsporten. Ik ben dan ook benieuwd of er veel weerstand ontstaat naar deze commercieel slim bedachte uitlaatklep.

Jarenlang werd jongeren verweten dat ze geen idealen hebben. De babyboomers waren immers de protestgeneratie en niemand doet ze dat na. Jongeren van nu zouden de internetgeneratie zijn: verknocht aan hun mobiele telefoon, niet bereid tot meer dan het liken van een goed doel op Facebook. De bezetting (of beter: bevrijding) van het Maagdenhuis toont een heel ander beeld van de hedendaagse student. De studenten die daar zitten zijn politiek bewust, maar geloven niet in bestaande partijen. Ze denken vrij en ze organiseren zich.

Sinds de jaren ’90 is de universiteit veranderd. Inspraak werd afgepakt, een competitief beurssysteem werd ingevoerd, studentenaantallen stegen en er ontstond een publish or perish-cultuur. Medewerkers lieten dit over zich heen komen. Er werd onderling veel geklaagd en er verscheen menig opinieartikel in de krant, maar van verzet was geen sprake. Het waren de studenten die uiteindelijk actie ondernamen, die vonden dat er genoeg gepraat was en dat er druk uitgeoefend moest worden.

Anders dan de docenten zijn deze studenten niet geknecht, ondanks het leenstelsel. In het Maagdenhuis vinden dagelijks lezingen plaats, van kleine en grote namen. De studenten laten zich vervoeren door theorieën over verandering. Daarbij hebben ze een sterke hang naar gemeenschap. Het Maagdenhuis is nu een centrale ontmoetingsplek. De studenten willen volwaardig onderdeel zijn van de academische gemeenschap en daarbij hoort een plek om samen te komen.Voor jongerenonderzoekers moet die zucht naar offline samenkomen niet nieuw zijn. Onder studenten viel al langer op dat ze graag samen buitenshuis studeren (vandaar de enorme behoefte aan studieplekken) en dat ze contacturen erg waarderen.

Een volwaardig onderdeel zijn betekent serieus genomen worden en meebeslissen. Dat is dan ook de voornaamste inzet van het protest: een meer democratische universiteit. Ze laten zich niet ringeloren door oppervlakkige ideeën over burgerschap, maar denken voor zichzelf. Als docent kan je daar niets anders dan trots op zijn. Als jongerenonderzoeker dringt de vraag zich op in hoeverre deze groep een voorhoede is van wat gaat komen.

Een voorspelling wil ik daar wel over doen: het belang van fysiek samenkomen zal steeds meer prominenter worden. We zien dit bijvoorbeeld ook bij fans. Zij waren de early adaptors van het internet en vormden daar nieuwe gemeenschap. Nu draait alles om bij elkaar zijn op fysieke plekken, op fanconventies of om live in het Vondelpark de finale van Wie Is De Mol te kijken. Het tijdperk van mobiel is het tijdperk van samen.

Beeld: zitten op Dam tijdens de protestmars van 13 maart 2015. (c) Linda Duits

Bij de komst van iedere nieuwe technologie zijn er mensen die denken dat de wereld gaat veranderen. Er waren echt mensen die geloofden dat de videorecorder een democratische revolutie teweeg zou brengen. We hebben nu eenmaal de neiging om actuele ontwikkelingen, positief of negatief, te overdrijven. Momenteel zitten we midden in een digitale hype en daarom zou het onderwijs op de schop moeten. Dat is onjuist.

Jongerencultuur is niet zozeer gedigitaliseerd, alswel gemedialiseerd. Media bieden jongeren de gelegenheid te laten zien wie ze zijn. Dat kan door over media te praten (over televisie, muziek) en door media te gebruiken (dansjes doen, een boek lezen). Media zijn zo een instrument voor identiteit: je haalt er inspiratie uit wie of wat je wilt zijn, je kunt daarmee oefenen en uiteindelijk zo’n identiteit belichamen en jezelf onderscheiden van anderen.

Lees de rest van deze blogpost op Mediawijzer.net. Dit stuk is gebaseerd op een presentatie die Linda hield op De Onderwijsdagen. Deze is integraal online te bekijken. 

Er is veel interesse in de kleine groep mensen die niet online zijn. Wat bezielt hen? Eerder brachten we al negen redenen waarom Australische tieners niet op internet zitten en onderzoek naar Finse ouderen die weigeren online te gaan. Deze week publiceerde PEW Internet cijfers over waarom Amerikanen geen internet gebruiken. Een schokkende vijftien procent van volwassen Amerikanen is niet online. Een derde van hen geeft aan dat het internet voor hen simpelweg niet relevant is. Zeven procent heeft fysiek geen toegang. Het is opmerkelijk dat drie procent van alle volwassenen thuis nog inbelt en dus geen breedbandinternet heeft.

Gif’s zijn geanimeerde beeldjes of korte filmsequensen die al bijna vanaf het begin van het Internet bestaan. Al in tijden van Geocities flikkerden zij op de meeste websites en werd de plaatsing van dansende baby’s in combinatie met Comic Sans-tekst toen beschouwd als teken van vakkundigheid en bekwaamheid op het Internet.

Dat Gifjes nu nog steeds populair zijn en zelfs tot kunstvorm verheven zijn laat zien hoe veerkrachtig en veelzijdig dit formaat is. Zo is het ook niet opmerkelijk dat nu ook de gifjes meedoen in de analoge trend. Net als met sommige populaire digitale spelletjes, zoals Angry Birds, wordt er nu ook met gif’s geëxperimenteerd in de ‘echte’ wereld. Het kunstenaarscollectief  INSA heeft streetart en gifs gecombineerd tot wat zij noemen Gif-iti, waarbij gespeeld wordt met de steeds vager wordende grenzen tussen de online- en de offline-wereld:

Uit het laatste WHO-onderzoek [samenvatting] naar de gezondheid van schoolkinderen blijkt dat de jeugd van tegenwoordig minder drinkt, gezonder leeft en over het algemeen een goede relatie met hun ouders heeft. In Nederland, waar de media vooral meegaan met morele panieken, zoals de bangalijsten en het comazuipen, is de berichtgeving (zie hier de Volkskrant en Nu.nl) over positieve ontwikkelingen bij jongeren een welkomende uitzondering.

Opvallend is verder dat de ouders in het onderzoek een zo grote rol toegewezen krijgen als het gaat om het bevorderen van gezond gedrag bij hun kinderen.  De verantwoordelijkheid wordt duidelijk neergelegd bij de ouders en niet – zoals vaak in andere onderzoeken – bij de media. Ook dit is een verademing. Alleen heeft de dominante rol van de ouders in het leven van hun kinderen ook zo zijn schaduwkanten. Zo blijkt uit een recent onderzoek [abstract] uit Nieuw Zeeland dat de meeste jongeren niks aan de huidige (ongelijke) genderverhoudingen, waarin hun ouders leven, willen veranderen. In het onderzoek werden 100 jongeren gevraagd een schets van hun toekomst de maken. De meeste jongeren zagen zichzelf over 25 jaar in een traditionele rolverdeling leven, waarbij de vrouw op de kinderen past en dus alleen part-time gaat werken en de man volledig gaat werken en geen rekening gaat houden met kinderen en familie. Volgens de onderzoekers kan dit te wijten zijn aan de toenemende individualisering van de maatschappij, waarbij de jongeren zichzelf niet meer in verband zien met anderen, maar de nadruk leggen op hun individualiteit en denken dat hun beslissingen los staan van een grotere geheel. Of er een samenhang is tussen de twee schijnbaar tegenstrijdige ontwikkelingen bestaat is een interessante vraag voor vervolgonderzoek.

Mash-ups zijn populair op het internet. In een mash-up worden twee of meer mediateksten samengevoegd. De vorm komt uit de hiphopcultuur waarin vaak nummers door elkaar worden gemixt. Muziekmash-ups zijn dan ook de meest bekende vorm (zie deze mash-up hitlijst). Mash-ups worden echter ook gemaakt van andere media, zoals van webapplicaties. Mashups appeleren aan onze creativiteit en aan onze behoefte dingen te maken. Daarnaast zijn mash-ups het toonbeeld van intertekstualiteit: het gaat om een mediatekst die naar andere mediateksten verwijst. Het publiek ontleent vaak plezier aan intertekstualiteit: The Simpsons zijn pas echt geweldig als je alle verwijzingen herkent en snapt. Extra leuk aan het kijken en luisteren naar mash-ups is dan ook het achterhalen van de originelen. Dat maakt mash-ups bijzonder geschikt als vragen in een pubquiz. Deze mash-ups van filmposters werden gemaakt door Joel Langeveld als ronde in de pubquiz van café Alverna. Wie als eerste alle films geraden heeft, wint een Mars!

Ondanks eerdere zorgen is het Sinterklaasfeest in Nederland ongekend populair. Een van de redenen daarvoor is misschien het creatieve appel dat besloten ligt in de Sinterklaastradities. Surprises en gedichten geven een extra persoonlijke dimensie aan het uitwisselen van cadeaus. Deze praktijken sluiten goed aan bij wat David Gauntlett een ‘making-and-doing-culture’ noemt: onze huidige cultuur gaat niet langer over achterover leunen en passief media gebruiken, maar nodigt ons meer en meer uit om zelf dingen te maken. Ook de manier van cadeautjes geven wordt vaak creatief aangepakt. Veel families en vriendengroepen kennen dobbelspelletjes (van uiteenlopende complexiteit) om de volgorde van geven te bepalen en naar cadeaus moet soms gezocht worden in zorgvuldig beraamde speurtochten. Dit alles voorkomt natuurlijk niet dat het uiteindelijke cadeau teleurstelt.

De ramsj-Sinterklaas (of ramsj-Kerstman) kan daarbij uitkomst bieden. In plaats van cadeautjes te kopen, geef je een cadeau door dat je zelf hebt gekregen maar wat je helemaal niet wilde hebben. Een tajine gekregen voor de kerst terwijl je koken haat? Naar de ramsj. Ramsj-Sinterklaas speelt uitstekend in op het plagerige element dat bij Sinterklaas toegestaan is. Het is dus volkomen geoorloofd iemand het cadeau terug te geven dat hij jou voor je verjaardag gaf. Dit maakt deze manier van vieren niet alleen economisch voordelig, maar het doorbreekt ook nog eens het taboe rond het weggeven van cadeaus. Om aan te geven dat je het doorgeven van cadeaus ondersteunt, kun je alvast deze handige logo’s downloaden – uiteraard beschikbaar gemaakt onder creative commons-licentie.

Zondag begint in Duitsland het wereldkampioenschap voetbal. Voor vrouwen dan. En dat is vooral te merken aan de opvallende afwezigheid van enige publiciteit voor dit evenement. Nu speelt Nederland niet mee en is dit voor de Nederlandse context daarom nog enigszins te begrijpen, maar ook in Duitsland zien wij geen massa-enthousiasme zoals in 2006. Zelfs op de website van de FIFA wordt vooral prominent bericht over de U-17 kampioenschap en moet eerst worden doorgeklikt voordat men op de website van de vrouwen WK belandt. Er staan geen beeldschermen op het Museumplein en worden er geen voorbarige facebookuitnodigingen voor grootschalige huldigingen verstuurd. Waaraan dit ligt blijft speculatie en wie weet gaat het enthousiasme later tijdens dit evenement opvlammen (er zijn inmiddels al 700.000 kaartjes verkocht). Vrouwenvoetbal onderscheidt zich tevens van mannenvoetbal doordat vrouwelijke spelers die beter scoren dan andere snel voor man worden uitgemaakt. Voor dit soort gevallen heeft de FIFA dan ook een reglement opgesteld [PDF] waarin staat dat gender aan de hand van de hormoonhuishouding van een speler vastgesteld kan worden. Een nogal dubieuze procedure, want als wordt vastgesteld dat de betreffende speler geen vrouw is, telt zij (of hij) dan als man en mag zij/hij dan ook meedoen bij de mannen? De FIFA doet hier geen uitspraken over, maar stelt wel dat de scheiding tussen man en vrouw in het professionele voetbal streng gehandhaafd moet blijven. Wie ondanks deze verwikkelingen naar het evenement wil kijken en wil genieten van hoogstaand voetbal kan bij Eurosport terecht, dat alle wedstrijden live uitzendt.

Kookprogramma’s zijn enorm populair dezer dagen. Met programma’s als Masterchef, Topchef, Gordon Ramsay: Oorlog in de keuken en Herrie in de keuken heb je dan ook een ruime keuze aan uiteenlopende benaderingen van de bereiding van eten. Opvallend hierbij is dat de chef-koks die deze programma’s presenteren allemaal mannelijk zijn, terwijl de keuken toch vooral gezien wordt als een typisch vrouwelijk domein. Kunnen deze programma’s dan gezien worden als teken van mannelijke emancipatie? Volgens een Israëlische onderzoeker die onderzoek deed naar Palestijnse koks in Israel [abstract] is daar geen sprake van. Uit dit onderzoek blijkt onder andere dat de mannelijke koks, door zo ostentatief in te dringen in het vrouwelijke domein, hun dominante positie uiteindelijk onderstrepen. Zijn verdienen tenslotte geld met koken. Verder beweert de onderzoeker dat mannelijke koks in het openbaar nooit ‘dagelijkse’ gerechten koken, dus gerechten die thuis worden gegeten. Terwijl de mannelijke koks dus voor de culinaire hoogstandjes zorgen, zijn de vrouwen verantwoordelijk voor de toebereiding van de dagelijkse banale kost. Ook dit ziet de onderzoeker als een manier om de mannelijke dominantie in stand te houden. In hoeverre dit onderzoek ook in de Nederlandse context van toepassing is blijft discutabel, maar het neemt niet weg dat er opvallend weinig vrouwen als chef-koks voor de camera staan.

Oostblokarchitectuur werd in het verleden vooral geassocieerd met lelijke woonblokken uit de jaren 70 en 80 (impressie). Ofschoon deze woonblokken door de nieuwe bewoners destijds geprezen werden voor het hoge wooncomfort (propagandafilmpje), werd er in het westen vooral neerbuigend naar deze socialistische woonpaleizen gekeken. In de laatste tijd lijkt hier verandering in te komen en wordt de socialistische architectuur nu geroemd vanwege de vele  futuristische elementen. Een goed voorbeeld van de vernieuwde interesse aan deze architectonische stroming zijn deze foto’s van de Belgische fotograaf Jan Kempenaers, de serie van Roman Bezjak en deze foto’s van Sovjetische bushaltes.  Deze nostalgische foto’s passen goed bij de hedendaagse retro-trend, die ook terug te zien is in bijvoorbeeld de mode. Ontdaan van de ideologische bagage, kom je deze oostblok-kleding (hier en hier en hier) uit de jaren zeventig nu op de straten van Amsterdam, Berlijn of London tegen.