Spyware is software die zonder medeweten of toestemming op iemands telefoon of computer wordt geplaatst, en de informatie daarvan doorsturen naar een derde partij. Accountability apps doen hetzelfde, zo rapporteert Wired, maar dan mét de consent van de eigenaar van de telefoon. Bepaalde kerken in Amerika dringen er bij bepaalde leden op aan zulke apps te installeren, met de belofte dat het ze helpt om verleiding te weerstaan – zoals het kijken naar porno of het zoeken naar informatie over homoseksualiteit.

Apps als Accountable2you (“Guard against digital temptations”), EverAccountable (“Quite shame for good”) en Convenant Eyes (“Find freedom for $16.99/month”) monitoren alles wat je doet. Ze houden niet alleen zoekgedrag bij, maar ook wie je bekijkt op Instagram en nemen in sommige gevallen iedere minuut een screenshot. Vervolgens wordt er een rapport gestuurd naar een accountability partner, onder het mom van een buddy-systeem. Volgens Convenant Eyes moet dat iemand zijn “[that] you know and trust to walk with you as your ally”. In de praktijk is het iemand van de kerk, die ook nog eens veel meer over je te weten komt dan mensen door hebben.

Porno is vijand die wordt ingezet als marketingtool. De apps stellen dat porno kijken slecht is voor de gezondheid en beloven dat extern toezicht helpt. Alsof dat al niet erg genoeg is, monitort de app dus veel meer. Een voormalig kerklid vertelt aan Wired dat ze door haar pastoor op het matje werd geroepen omdat ze op Wikipedia ‘atheïsme’ had bekeken.

Hoewel deze apps beloven niets met de – zeer gevoelige – verzamelde data te doen, worden deze wel opgeslagen en zijn de voorwaarden schimmig. Daar is weinig tegen te doen: mensen stemmen immers ‘vrijwillig’ in met installatie.

Jonge christenen voelen zich niet altijd thuis bij de gezindte van hun ouders en gaan soms op zoek naar een ander kerkverband. ‘Kerkshoppen’ noemden ze dat in het onderzoek dat ik deed met christelijke jongeren in Amsterdam. Dat is niet eenvoudig: je moet weten wat er allemaal is en verschillende diensten bezoeken, waarvoor een drempel kan bestaan. Corona vergemakkelijkt dit: nu diensten worden gestreamd kun je van achter je computer vergelijkend warenonderzoek doen.

Zo verscheen in het Nederlands Dagblad een interview met student Eleonora Burggraaff die na corona van kerkverband gaat veranderen. Ze vertelt dat ze samen met haar huisgenoten naar online  diensten kijkt:

“Soms kijken we ’s ochtends live, soms kijken we later op de dag een dienst terug. De meeste huisgenoten kijken naar de dienst van hun eigen gemeente, maar we ‘shoppen’ ook wel eens. … Door die verschillende laagdrempelige online diensten ontdekte ik dat de meer traditionele, behoudende diensten mij erg aanspreken.”

Een keuze maken is nog niet hetzelfde als switchen. Uiteindelijk moet je er toch heen. Burggraaf:

“Ik vind dat de preken in de hervormde kerkdiensten van mijn huisgenoten meer diepgang hebben dan de evangelische die ik ken. Ik leer meer, en er is minder herhaling. Inmiddels kijk ik zelf geregeld naar kerkdiensten van de Oosterpoort in Gouda. Dat is een protestantse gemeente waar ik na de crisis heen wil. Dat voelt spannend. Ik ken hun diensten, maar ik ken er verder niemand. Maar ik wil dat graag.”

Corona dwingt mensen om op nieuwe manieren samen te komen en media faciliteren daarin. Het is de vraag of dit tot blijvende verschuivingen zal leiden, niet alleen in verandering van kerk, maar ook in de manier waarop kerken hun diensten aanbieden.

In korte tijd is The Passion een groots spektakel geworden. Sinds 2011 staat elk jaar met Pasen een gemeente in het teken van dit mega media-event. In 2015 keken er maar liefst 3,9 miljoen mensen naar. Daarnaast komen veel mensen live ervaren hoe het klassieke passieverhaal vermengd wordt met Hollandse hits. Theoloog Mirella Klomp doet al jaren onderzoek naar dit fenomeen. In een recent artikel [abstract] samen met Marten van der Meulen probeert ze de immense populariteit van een religieus verhaal in een zwaar geseculariseerd land te verklaren.

Vloeibare identiteit en spel
Ze gebruiken daarvoor theorie van socioloog Zygmunt Bauman over liquid modernity. Onder hoogmoderniteit is de wereld vloeibaar geworden: alles verandert constant. We zijn daarom voortdurend bezig met onze plek en die wereld, wat zich uit in een obsessie met identiteit. De aantrekkingskracht van The Passion laat dan ook geen terugkeer naar religie zien, maar een verandering van wat religie is. Individuen in hoogmoderniteit proberen steeds verschillende identiteiten uit, dus ook religieuze identiteiten.

Daarnaast is het element van spel [ludus] belangrijk in onze cultuur. In onze vrije tijd gaan we funshoppen en kijken we naar spelprogramma’s op tv, in het onderwijs speelt gamification, we moeten ons werk leuk vinden en zelfs de manier waarop we oorlog voeren lijkt dankzij simulatoren op een game. Klomp en Van der Meulen schrijven:

“It may be no surprise that ludism occurs in a liquid modern world. When identities are tried on and spiritual sampling is practised, even our religious identity has become a ludic subject” (p. 391).

Zowel de organisatoren als de toeschouwers van The Passion zijn volgens Klomp en Van der Meulen spelers. Digitale media spelen daarbij een belangrijke rol: ze zorgen voor interactiviteit, connectiviteit en multimedialiteit – kenmerken van wat ‘ludische praktijken’ worden genoemd die horen bij onze huidige cultuur. De auteurs bespreken verschillende voorbeelden die verder wijzen op spel, zoals de ironische casting van mensen als Marijke Helwegen en Dave Roelvink. Veel toeschouwers kondigen op sociale media aan zin te hebben in het ‘fun’-gedeelte van The Passion.

Conclusie
The Passion biedt mensen een manier om op speelse wijze deel te nemen aan een ritueel met Christelijke wortels. Het is een vorm van proeven, van samplen, zonder dat ze zich helemaal hoeven te committeren aan een religie. Het is maar alsof. Dit spelen met religie laat zien dat de Nederlandse maatschappij niet zo geseculariseerd is als wel wordt gedacht, noch dat The Passion een religieuze aangelegenheid is. Het evenement is juist een moment waarop de tegenstelling tussen religie en secularisatie vervaagt of zelfs verdwijnt en waar mensen onbezwaard met identiteiten kunnen spelen.

“The concept of play helps to resolve the paradox that, in a (still) secularizing country such as the Netherlands, a performance of the Christian core narrative can be so popular. ‘Play’ makes the religious–secular dichotomy irrelevant: institutionalized religion in Dutch late modern society is undeniably in decline, but at the same time religion is a ludic practice that is very much alive” (p. 397).

Ergens met de opkomst van rock ‘n roll is het idee erin geslopen dat populaire cultuur en religie elkaar bijten. Popmuziek was immers het werk van duivel. De secularisering ging een tijdje gelijk op met popularisering van media, maar een scheiding tussen religie en populaire cultuur is eigenlijk nooit houdbaar geweest. Kerkgenootschappen maken gebruik van elementen uit populaire cultuur en media zelf staan bol van religieuze elementen. In een nieuwe aflevering van Onder Mediadoctoren staan deze uitwisseling centraal. Te gast is theoloog Mirella Klomp, die onder andere onderzoek deed naar The Passion. Er is een item over hiphop en de islam, en een interview met kerkelijk jongerenwerker Samuel Gerrets.

Meer informatie hier. U kunt zich ook via iTunes of Stitcher op deze podcasts abonneren. 

(C) foto: Linda Duits

In The Sims heerst de speler over de mensen die hij maakt gelijk een God. Niet alle spelers blijken goedaardig. Op Reddit deelden deze week spelers hun meest wrede acties in The Sims. De biechten zijn erg grappig. Ze roepen onbedoeld de vergelijking op met de God uit het Oude Testament: mensen maken om ze vervolgens op verschillende manieren uit te spelen en te doden. Op The Independent verscheen een bloemlezing. Met Pasen in aantocht daarom een quiz: de God van het Oude Testament of speler van The Sims?

Tot ziens
“Okay, so I make lots of friends with my Sims, then I invite all of them over, and lead them into a room in my backyard. The room has a refrigerator, sink, toilet, and bed. Then my Sim leaves and I delete the door. I have 10+ in there already and am waiting for people to come over. I want the whole city in there. After a while the Sims decide they’re done at your house and want to leave so they keep saying “goodbye!” while waving, but since they can’t leave its a monotonous chant of them saying ‘goodbye goodbye goodbye GOODBYE’. It’s hilarious.”

Kunstslaaf
“Every time I play The Sims, I start my family with a painting goblin. I make him/her morbidly obese with green skin. I make sure to give him the following traits: likes to be alone, likes art, hates the outdoors. The first thing I do, once I have enough money, is build a small room in the basement, send him down there, and then remove the stairs. I set him up in a tiny little area with only an easel, a toilet, a refrigerator, a bed, a shower, and a trash bin. All he does all day is paint. That’ s it. He paints and paints and paints and paints.

Eventually his paintings become very good and worth a lot of money. Every few minutes I go downstairs and sell whatever painting he has finished, and then I return to playing the game. My family always ends up feeling blessed because of their fortune, and they never find out about the horrible secret living beneath their home.”

Pizza
“I was starving my sim and he sneakily called up for a pizza. When it was delivered I made him throw it in the garbage. Then he cried.”

Incestdorp
“I had my Sim impregnate every female (adult) Sim in the game. He had a bunch of kids he never visited. All the men hated him, and the women eventually hated him because he was constantly cheating. Whenever the younger female Sims became “of age,” my Sim would impregnate them, too. After a few generations, the entire town was full of half-siblings, which made them not want to mate together. They slowly died.”

Kerkhof
“I wanted to make a church with a full, complete graveyard. So I build a small, simple structure, move in a family of 8, get them all inside, remove the door, fill it with fire. Yay, 8 new tombstones! Repeat like 9 times, and you’ve got a full graveyard of tombstones. Then I build the church and move in a priest to live there and tend to the grounds. Unfortunately for the priest the grounds had been tainted by the dark rituals of the past and several dozen ghosts would materialize every night. Tormented by the crowds of spectres, he himself died three days later due to never being able to sleep.”

De vraag voor een volgende Ask Reddit is dan logischerwijs een vraag naar het Nieuwe Testament: wat is het meest verlossende dat je ooit hebt gedaan in The Sims?

Met dank aan Ellen Bijsterbosch. 

Hoe denken Nederlanders over homoseksualiteit? Vorige week publiceerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) een rapport waarin uitgebreid op deze vraag wordt ingegaan. Eén van de belangrijkste bevindingen is dat sommige etnische minderheidsgroeperingen minder positief staan tegenover homo’s dan mensen afkomstig uit de etnische meerderheidsgroep. Hoewel het SCP-rapport uitgebreid ingaat op mogelijke verklaringen voor dit verschil, besteedden de meeste media die hierover berichtten hier geen aandacht aan (zie bijvoorbeeld hier).

Hieronder plaats ik de Nederlandse situatie in een internationaal vergelijkend perspectief en ga ik dieper op het genoemde verschil in. Ik betoog dat we heel terughoudend moeten zijn met het trekken van conclusies uit de samenhang tussen opvattingen over homoseksualiteit en etnische afkomst. Iemands ideeën over homoseksualiteit worden namelijk niet veroorzaakt door de etnische achtergrond van die persoon.

Nederlanders tolerant tegenover homo’s

Onderstaande tabel geeft voor een aantal West-Europese landen het percentage mensen weer dat het eens is met de stelling dat homo’s en lesbiennes vrij zouden moeten zijn hun leven te leiden zoals ze willen. (De gegevens zijn afkomstig van de European Social Survey.) 93% van de Nederlanders is het met deze stelling eens. Alleen in IJsland staat men (met 94% ‘eens’) nog positiever tegenover homoseksualiteit. Het minst positief is men in Italië, Finland, Zwitserland en Frankrijk. Toch kunnen we concluderen dat ook hier de acceptatie van homo’s relatief groot is. In al deze landen vindt namelijk nog steeds meer dan 70% van de bevolking dat homo’s vrij zouden moeten zijn hun leven te leiden zoals ze willen. In Oost-Europa (hier niet weergegeven) ziet de situatie er een stuk minder rooskleurig uit. In Albanië is bijvoorbeeld slechts 33% het met deze stelling eens, en in Slowakije 35%.

Tabel 1: Percentage van bevolking dat het eens is met de stelling dat homo’s vrij zouden moeten zijn hun leven te leiden zoals ze willen

Welke factoren zijn van invloed op iemands opvattingen over homoseksualiteit?

Welke achtergrondkenmerken bepalen nu hoe iemand tegenover homoseksualiteit staat? Uit het onderzoek van het SCP blijkt dat vooral religiositeit, etnische achtergrond en geslacht een rol spelen. Uit eerder onderzoek in vooral de VS blijkt dat er ook allerlei andere factoren weleens van invloed zouden kunnen zijn. Zo zouden hoger opgeleiden, jongeren, mensen met hogere inkomens, en mensen afkomstig uit hogere sociale klassen toleranter zijn tegenover homo’s (zie bv hier). In hoeverre geldt dat nu ook voor Nederland en de ons omringende landen? In onderstaande tabel heb ik per land uiteengezet welke factoren van invloed zijn op iemands opvatting over homoseksualiteit [1]. Een ‘*’geeft aan dat er sprake is van een statistisch significant effect.

Tabel 2: Factoren van invloed op iemands opvatting over homoseksualiteit

In het algemeen lijken vooral religiositeit, geslacht en leeftijd een effect uit te oefenen op opvattingen over homo’s: minder religieuzen, vrouwen en jongeren zijn toleranter. Opvallend genoeg geldt dat laatste niet voor Nederland en Frankrijk. Misschien komt dat doordat de oudere generaties in deze landen relatief progressiever zijn dan die in andere landen (?).

Kijkend naar Nederland kom ik tot vrijwel dezelfde bevinding als het SCP: hoe religieuzer iemand is, hoe negatiever die persoon staat tegenover homoseksualiteit. Ook blijkt dat mensen met een hogere opleiding en vrouwen minder homofoob zijn. En last but not least: net als het SCP vind ik ook een samenhang tussen etnische afkomst en tolerantie tegenover homo’s – Dit geldt voor vrijwel alle West-Europese landen. Een belangrijke aantekening die hier geplaatst moet worden is dat een nadeel van mijn analyse is dat ik geen onderscheid heb kunnen maken tussen verschillende etnische groepen. Het is waarschijnlijk dat sommige groepen minder tolerant zijn dan andere. Maar zelfs als we alle etnische minderheidsgroepen bij elkaar gooien blijft er dus een verschil met de etnische meerderheidsgroep.

Etnische afkomst als oorzaak?

MAAR: in veel landen verdwijnt deze samenhang wanneer ook alle andere genoemde factoren worden meegenomen in de analyse (zie het gebrek aan sterretjes bij veel landen in Tabel 2). Dit geeft aan dat het verschil in homo-acceptatie tussen mensen uit de meerderheidsgroep en mensen uit minderheidsgroeperingen in veel landen waarschijnlijk niet zozeer met etniciteit zélf te maken heeft, maar vooral wordt veroorzaakt doordat deze groepen op andere vlakken van elkaar verschillen. Mensen uit minderheidsgroepen zijn bijvoorbeeld vaker religieuzer en lager opgeleid. Het SCP komt tot soortgelijke bevindingen, al blijft er in de analyse van het onderzoeksbureau nog steeds een klein verschil zichtbaar tussen Turken, Marokkanen, Antillianen en Surinamers aan de ene kant en autochtonen aan de andere kant.

We moeten dus voorzichtig zijn bij het koppelen van opvattingen over homoseksualiteit aan etniciteit. Dat mensen afkomstig uit etnische minderheidsgroepen minder tolerant zijn tegenover homo’s betekent niet dat hun opvattingen ook veroorzaakt worden door hun etnische achtergrond [2]. Eerder lijkt het een bijeffect van andere factoren zoals hun gemiddeld lagere opleiding en hun sterkere religiositeit.

[1] Die opvatting is gemeten op een schaal van 1 tot 5. ‘1’ betekent dat iemand het in sterke mate eens is met de stelling dat homo’s en lesbiennes vrij zouden moeten zijn te leven zoals ze willen, en ‘5’ betekent dat ze het daar in sterke mate mee oneens zijn. Dus: hoe hoger iemands score, hoe homofober hij of zij is.

[2] Hier moet wel bij worden aangetekend dat ik geen onderscheid heb kunnen maken tussen verschillende minderheidsgroeperingen. Het is nog steeds mogelijk dat bepaalde, specifieke minderheidsgroepen wel verschillen van de meerderheidsgroep nadat alle andere factoren zijn meegenomen in de analyse.

Dit stuk verscheen eerder op Stuk Rood Vlees. 

De laatste jaren hoor je steeds meer over pornoverslaving: mensen zouden excessief kijken en daardoor gedragsproblemen gaan vertonen, vergelijkbaar met mensen die drugs gebruiken en daar schade van ondervinden. Wetenschappers plaatsen vraagtekens bij het bestaan van pornoverslaving en de ‘aandoening’ is dan ook niet opgenomen in het onlangs herziene diagnostiekhandboek DSM. Dat neemt niet weg dat er mensen zijn die vinden dat deze verslaving wel bestaat. Er zijn mensen die hun eigen pornogebruik problematiseren en vinden dat zij dwangmatig kijken en/of verslaafd zijn.

Niet kijken, toch verslaafd
Uit eerder onderzoek is bekend dat mensen die zichzelf pornoverslaafd vinden meer neurotisch zijn en minder zelfbeheersing hebben. Er zijn ook aanwijzingen dat religie een rol speelt. In drie recente studies [abstract] onderzoeken Amerikaanse psychologen dat laatste verband dieper. Welke rol spelen morele afkeuring van pornografie en religieuze overtuiging in de beleving van gedachte pornoverslaving [perceived porn addiction]?

In het algemeen zijn religieuze mensen minder vaak verslaafd aan middelen en gokken. Daarnaast accepteren religieuze mensen pornografie minder dan niet-religieuze mensen en zeggen zij minder porno te kijken. Op basis hiervan zou je verwachten dat er maar weinig religieuze mensen van zichzelf vinden dat ze pornoverslaafd zijn. Toch zijn het vaak religieuze mensen die kampen met pornoverslaving. Hoe zit dat?

Methode
In dit artikel wordt verslag gedaan van drie studies waarin mensen een online vragenlijst moesten invullen. Aan studie 1 deden 725 bachelorstudenten psychologie mee van verschillende religieuze achtergrond, waaronder ongeveer een derde niet-religieus. Het gaat om respondenten die aangaven de aflopen zes maanden bewust porno te hebben gekeken. Studie 2 was een herhaling van studie 1 met 321 studenten van een religieuze universiteit. In studie 3 werd gekeken naar een steekproef van 434 uit de algemene Amerikaanse populatie volwassenen.

Resultaten
Uit studie 1 blijkt dat religiositeit een goede voorspeller is van gedachte pornoverslaving, ook als er gecontroleerd wordt voor pornogebruik. De relatie tussen religie en gedachte pornoverslaving wordt gemedieerd door morele afwijzing. Dit betekent dat religieuze overtuiging voorspelt of iemand porno moreel afwijst, en die afwijzing voorspelt vervolgens goed of iemand denkt dat hij pornoverslaafd is. In studie 2 werden deze resultaten opnieuw gevonden. Ook in studie 3 werd dit gevonden. Hier werd de invloed van morele afwijzing anders berekend.

In studie 3 werd ook gekeken naar neuroticiteit (zich veel zorgen maken), zelfbeheersing, sociaal wenselijkheid en dagelijks gebruik van porno als mogelijke covariaten. Uit deze analyse blijkt dat er vier voorspellers zijn van gedachte pornoverslaving: daadwerkelijk gebruik, gebrek aan zelfbeheersing, religiositeit en morele afkeer.

Conclusie
De onderzoekers stellen dat er dus een verband is tussen religieus zijn en denken dat je pornoverslaafd bent, een verband dat overeind blijft ook als je controleert voor daadwerkelijk gebruik. Volgens hen loopt dit verband via morele afkeur. Religieuze mensen ervaren vaak diepe schuldgevoelens bij grensoverschrijdende gedragingen. In sommige religieuze kringen wordt pornografie gezien als schending van religieuze waarden. Dat gedrag wordt dan vervolgens ‘verklaard’ als een geestesziekte – een pathologie:

“Feelings of addiction could be seen as the religious individual’s pathological interpretation of a behavior deemed a transgression or a desecration of sexual purity” (p. 10).

Gezond verwarren met moreel juist
In wetenschappelijke en maatschappelijke discussies over pornoverslaving komt moraal snel om de hoek kijken. Het psychologische idee van ‘gezonde seks’ is dan ook doordrenkt van overwegingen over ‘moreel juiste seks’. Masturberen, meerdere partners en fetisjen worden dan afgewezen als ongezond omdat ze afwijken van het ideaal van seks binnen een huwelijk gericht op voortplanting. Het is logisch dat mensen die porno afkeuren maar het toch kijken daar negatieve gevoelens over hebben. Hun gedrag is voor hun al een transgressie en het label ‘verslaving’ past daar mooi bij.

Bij het lezen van dit onderzoek moest ik denken aan vroege onderzoeken naar homoseksualiteit. Richard von Krafft-Ebing schreef eind negentiende eeuw de Psychopathia Sexualis. Hij vond homoseksualiteit een psychopathie. Zijn homoseksuele patiënten en onderzoekssubjecten legden hem uit dat niet de homoseksualiteit, maar de reactie van de omgeving op die homoseksualiteit zorgde voor psychische problemen. Vergelijkbaar zou je hier kunnen stellen dat niet het pornokijkgedrag zorgt voor problemen, maar de (angst voor) reacties van medegelovigen brengt stress, wanhoop, schaamte en isolatie met zich.

Lees ook: Onderzoek: pornoverslaving bestaat niet

UPDATE: Op Twitter wees Samuel Gerrets me op onderstaande bijbeltekst, die wellicht inzicht biedt in hoe dit mechanisme werkt:

“Wat ik doe, doorzie ik niet, want ik doe niet wat ik wil, ik doe juist wat ik haat. Maar wanneer mijn daden in strijd zijn met mijn wil, dan erken ik dat de wet goed is. Dan ben ik het niet die handelt, maar de zonde die in mij heerst. Immers, ik besef dat in mij, in mijn eigen natuur, het goede niet aanwezig is. Ik wíl het goede wel, maar het goede doen kan ik niet. Wat ik verlang te doen, het goede, laat ik na; wat ik wil vermijden, het kwade, dat doe ik” (Romeinen 7:15-19).

De cadari zijn een groep salafistische moslima’s in Indonesie. Het woord cadar verwijst naar hun gezichtsbedekkende sluier. Deze vrouwen hebben online hun eigen plek gevonden. In een recent artikel [abstract] analyseert de Oostenrijkse onderzoeker Eva Nisa een mailinglijst en online bedrijfjes dat deze cadari hebben opgezet. Zij stelt dat deze vrouwen in die virtuele ruimte een manier hebben gevonden om zichzelf dezelfde beperkingen op te leggen als in hun offline levens.

De cadar gaat gepaard met veel tegenstellingen. Zo zijn meer vrouwen hem gaan dragen, terwijl moslims in Indonesië daar negatief tegenover staan. Zij zien in de cadar een symbool van terrorisme. Cadari die in grote steden studeren, doen de cadar daarom vaak af wanneer zij teruggaan naar hun familie op het platteland.

Cadari vinden online werk en zetten bedrijfjes op, bijvoorbeeld om kleding of halal schoonheidsproducten te verkopen. Er is ook een bedrijf dat kleurplaten en ander materiaal voor kinderen aanbiedt. Het valt hierbij op dat alles mondiaal gericht is, in plaats van lokaal. De doelgroep bestaat dan ook deels uit westerse moslims en middenklasse Indonesiërs. De voertaal is vaak Engels.

Het internet is voor deze vrouwen een uitstekende manier om elkaar te ontmoeten zonder dat zij zich in het openbaar hoeven te begeven. Hun virtuele wereld is echter anders dan die van de meeste mensen. Ze houden hem vrij van mannen en laten er hun gezicht niet zien. Zo hebben ze als Facebook- en Twitterava’s vaak foto’s van bloemen. Ze gebruiken het internet om religieuze informatie te zoeken en te delen.

“I think the presence of the internet is very helpful for all akhwat [cadari], especially for sharing religious knowledge. Usually, if I go online, then I will visit my friends or go to a teacher’s blog to get inspiration on how to practise Islam. However, I still have to be very careful while using the internet to make sure that I do not violate the rules relating to [being alone with a male stranger]” – Ummu, 28 jaar.

Terwijl vele subculturen internet zien als een bevrijdende en democratiserende praktijk, hebben deze cadari juist een afgesloten publieke sfeer gemaakt. Zij vinden dat ze hierin trouw kunnen blijven aan het Salafisme. Dit gaat gepaard met een vreemde tegenstelling: de gezichtsbedekkende sluier wordt gezien als een teken van de onderdrukking van vrouwen, een symbool van een gebrek aan agency (± handelingsbekwaamheid). Het creëren van een eigen vrijplaats is juist weer een krachtige daad.

Moderniteit bracht een belofte van secularisatie met zich. In de naoorlogse jaren stroomden de kerken leeg en leek religie inderdaad op haar retour. De jaren ’70 betekenden echter ook de Iraanse revolutie, de plotse en onstuitbare opkomst van de evangelische beweging én het ontstaan van een grote hoeveelheid nieuwe vormen van spiritualiteit. New Age spreekt de secularisatiethesis tegen: het is geen overblijfsel van oude religies en het staat los van traditionele vormen van gemeenschap. In een recent artikel [abstract] betoogt cultural studies-onderzoeker Guy Redden dat New Age in plaats daarvan een product is van ‘onze’ tijd. Het heeft wortels in de tegencultuur van de jaren ’60 en is groot geworden in de consumptiecultuur die daarop volgde. Het is een individualistische cultuur, die gekocht kan worden in de markt, maar die tegelijkertijd collectieve transformatie preekt.

Het doel van New Age, zo stelt Redden is de “metaphysical mastery of life situations allowed by comprehending the cosmic energies that sustain personal destiny”. Dat kun je bereiken, zo belooft New Age, door je een bepaalde lifestyle aan te meten. Hier zien we hoe religie, media en alledaagse cultuur in onze tijd samenkomen. New Age is het toonbeeld van religieus consumentarisme: voor alle diensten die je wilt afnemen moet je betalen. Net als bij andere lifestyles, biedt New Age een specifieke identiteit te koop aan. Daarnaast sluit New Age aan bij de behoefte die mensen volgens de bekende socioloog Giddens hebben om reflexief steeds aan hun identiteit te werken.

Identiteit is bij Giddens een project dat nooit af is en dat constante werken aan je identiteit impliceert een verlangen naar steeds beter (mooier, populairder, succesvoller etc.) zijn. Hier zien we hoe religie een model heeft geboden voor seculiere identiteiten. Ook niet-spirituele mensen zoeken naar het hogere, en net als bij New Age zoeken zij dat hogere in zichzelf. Volgens Redden laat dit zien hoe religieuze cultuur een sociaal significante dimensie van het heden is, en geen overblijfsel van het verleden.

Het laatste decennium heeft zich in de Amerikaanse publieke opinie een stille crisis ontvouwd rondom mannelijkheid. De neoconservatieven, zoals Don Eberly [wiki],  vinden dat de positie van de man onder druk is komen te staan. In hun oproep oude waarden te herstellen staat de vader dan ook centraal. Er wordt daarbij gekeken naar religie als positief anker – waar de man in Gods evenbeeld de voorziener en beschermer is – en naar de media als negatieve factor – de bron van de recente verloedering van normen en waarden. De Amerikaanse communicatiewetenschappers Stewart Hoover en Curtis Coats onderzochten [abstract] de relatie tussen media, religie en mannelijkheid door negentien  evangelische christenen te interviewen. Allen waren blank, man en hadden inwonende kinderen.

Mel Gibson ja, Homer Simpson nee
De respondenten formuleerden hun gendernormen zowel aan de hand van Bijbelteksten als van mediavoorbeelden.  Opvallend hierbij is dat Mel Gibson (met name zijn rol in Braveheart) vaak genoemd wordt als positief voorbeeld van mannelijkheid: hij heeft passie, zorgt voor zijn kinderen én een kent een hoger doel. Een ander positief voorbeeld is het personage Jack uit Lost, een zorgzame leider. De respondenten noemden karakters als Homer Simpson, Al Bundy en Raymond uit Everybody Loves Raymond als negatieve voorbeelden.

Aan de ene kant zien de onderzoekers dat deze mannen het vertoog over de media als moreel verval reproduceren. Dit sluit aan bij het cultureel kapitaal van de hedendaagse Amerikaanse christen. Daarnaast gebruiken ze echter ook de media als bron voor hun identiteit. Dit zijn niet noodzakelijkerwijs christelijke media – een enorme niche in de VS. Sommige respondenten gaven aan dat ze deze media te “cheesy” vonden en dat ze het belangrijk vonden ook open te staan voor de mainstream media.

Betekenis
Dit onderzoek is waardevol omdat het laat zien dat processen van identiteitsvorming met en betekenisgeving aan de media zich ook voltrekken onder mensen die in principe afwijzend staan tegenover die media. Populaire cultuur is voor deze mannen niet tegengesteld aan de media, maar eerder complementair. De respondenten kozen mediabeelden en –boodschappen die aansloten bij hun religieuze wereldbeeld.

Overigens is ook onder Nederlandse christenen Braveheart een favoriete inspiratiebron. ‘Mannenbeweging’ De 4de Musketier organiseert karakterweekenden in Schotland: “een diep louterende ervaring, met andere kerels, met God”.