In Nederland is het lhbtqia+-sentiment aan het verschuiven. Desinformatie speelt daar mogelijk een rol bij. Nieuwscheckers, het factcheckinitiatief van de Universiteit Leiden, voerde een analyse uit van bestaande Nederlandstalige factchecks over lhbtqia+. Ze brachten in kaart welk type onwaarheden keer op keer terugkomen. Uit hun onderzoek komen zes narratieven naar voren.

Methode
De onderzoekers zochten in de BENEDMO-factcheckdatabase en op de sites van grote Nederlandstalige factcheckers (Nieuwscheckers, AFP, DPA, Knack en Factcheck Vlaanderen) naar uitgevoerde factchecks over lhbtqia+-onderwerpen. Deze 61 checks werden vervolgens geordend aan de hand van narratieven die eerder door het European Digital Media Observatory en het Special Committee on Foreign Interference van het Europees Parlement zijn beschreven.

Niet elk internationaal narratief bleek in het Nederlandse taalgebied prominent aanwezig; sport en expliciet religieuze frames bijvoorbeeld minder. Daartegenover stonden drie patronen die in de internationale typologie nauwelijks voorkwamen.

1. De ‘gay agenda’ als terugkerend frame
In de factchecks duikt één verhaal steeds weer op: de zogenaamde ‘gay agenda’. Het gaat dan om de suggestie dat lhbtqia+-rechten niet ‘gewoon’ mensenrechten zijn, maar het resultaat van een bewust plan dat overal zou worden doorgedrukt. De grootste categorie zijn berichten over ‘de gay agenda’ of ‘woke’, en gaan over verzonnen maatregelen die zogenaamd de lhbtqia+-gemeenschap ten goede zouden komen en die aan de rest, ‘gewone mensen’ zouden worden opgedrongen.

Voorbeelden zijn internationale berichten als dat de stad Brugge €16.000 betaald zou hebben aan een voorleesevent van een dragqueen of regenboogbrandweerkranen in LA. Vier berichten gingen over nationale vlaggen die vervangen zouden zijn door regenboogvlaggen. Soms gaan berichten richting complottheorieën. Lhbtqia+ wordt dan verbonden aan complotten van machthebbers, bijvoorbeeld om mensen trans te ‘maken‘.

2. Zwartmaken van lhbti+-personen
Lhtqia+ personen worden in dit narratief gekoppeld aan pedofilie, indoctrinatie en geweld. Het gaat hierbij vaak om claims dat kinderen zouden worden blootgesteld aan informatie over seksualiteit en gender waarvoor ze te jong zijn.

De onderzoekers vonden ook nepnieuws waarin lhtqia+ mensen dom worden genoemd of de nadruk wordt gelegd op belachelijk of gewelddadig gedrag. Zo krijgen transgender personen vaak onterecht de schuld van mass shootings in de VS.

Vorige week blogde ik over onderzoek naar de verschillende script voor trans personen in Nederlandse media. De bekendste Nederlandse trans personen zijn waarschijnlijk oud-Big Brother-deelnemer Kelly van der Veer en beautyvlogger NikkieTutorials. Beiden passen in het script van De Succesvolle Trans dat in dat onderzoek wordt beschreven. Kelly en Nicky zijn daarnaast alletwee vrouw en beiden kwamen uit de kast als trans toen ze al bekend waren.

Volgens mediawetenschapper Laura Copier zijn zij exemplarisch voor trans representatie in Nederland: we zien trans mensen vooral in non-fictie genres en dat zijn dan vooral vrouwen. Copier gooit het daarom over een andere boeg en onderzoekt trans mannen in fictie. Ze koos daarvoor de webseries Anne+ (2018–2020) en Queer Amsterdam (2017).

Doris in Anne+
Doris is een personage in Anne+ dat in seizoen 1 kort geïntroduceerd wordt als de nieuwe liefde van hoofdpersoon Anne’s ex Lily. In het tweede seizoen is er een aflevering waarin de relatie tussen Lily en Doris centraal staat. Doris is op dat moment in transitie, wat veel aandacht krijgt in het narratief. Daarnaast richt het verhaal zich op de relatie, of beter gezegd: de ruzie tussen hun omdat Lily vreemd is gegaan met Anne. Doris wordt gespeeld door Flip Zonne Zuijderland, een trans man die op dat moment zelf ook in transitie was.

Copier beargumenteert dat de aflevering vooral draait om hoe relaties veranderen als een partner in transitie gaat. Lily plaatst zichzelf in de rol van helper en lijkt minder seksueel geïnteresseerd in Doris vanwege de transitie. Doris wil dat dingen ‘gewoon simpel’ zijn en stelt hoe gelukkig hij is in en met zijn transitieproces. We zien hier het script van De Succesvolle Trans terug: de nadruk ligt op zelfverwezenlijking, het nastreven van geluk en je ‘authentieke ik’ vinden.

Sam in Queer Amsterdam
Sam is de hoofdpersoon van Queer Amsterdam. Sam gaat in de serie in transitie en in iedere aflevering komt een obstakel in het transitieproces aan bod. Centraal in de serie staat Sams coming-out en zijn crush op Mira. Zij is net uit de kast als lesbisch en is in de veronderstelling dat Sam een vrouw is. Sam wordt gespeeld door Stefanie van Leersum, een cisgender vrouw. De producent van de serie, Bart Peters, is wel zelf trans.

Sam introduceert zichzelf als trans aan de hand van, in Copiers woorden, “the tired trope of being ‘a man born in a woman’s body’” (p. 185). Copier vindt de uiteindelijke onthulling wat geforceerd en klungelig. Mira’s identiteit als lesbienne staat onder druk dankzij haar aantrekking op een trans man, maar in deze serie komt het wel goed. Ook Sam is een voorbeeld van De Succesvolle Trans, zijn lichaam en identiteit worden gebracht als een werk in uitvoering.

Gewoon Nederlands normaal doen
Copier is teleurgesteld dat beide series vasthouden aan dit script en dat ze niet vernieuwen. Ze schrijft vervolgens:

“In the context of narrative fiction, the hurdles, obstacles and setbacks they must overcome is useful for narrative purposes. The consequence of this narrative is that it undercuts and limits representational complexity” (p. 191).

Beide series vertonen volgens Copier een typisch Nederlands ‘normaal doen’-motto. Homoseksualiteit wordt beschouwd als onproblematisch en de series hebben het “perhaps, naïve belief that with increased visibility comes social acceptance”. Doris en Sam willen normaal zijn en normaal gevonden worden. Deze representaties zijn zeker niet betekenisloos, schrijft Copier, maar er is noodzaak voor meer complexe en onderscheidende representaties van trans personages om de daadwerkelijke levens van trans mensen zichtbaar te maken.

Het hoofdstuk ‘Streaming Trans* in the Netherlands— The Narrative Function and Development of Trans* Masculine Characters in Anne+ and Queer Amsterdam’ verscheen in de bundel Trans* Time Projecting Transness in European (TV) Series en is niet online beschikbaar. 

Er is al geruime tijd gedoe om het beleid van Facebook (en daarmee Instagram) dat vrouwentepels niet getoond mogen worden. Onder de hashtag #freethenipple wordt hier wereldwijd tegen geprotesteerd. Omdat mannentepels wel mogen, plakken vrouwen mannentepels op vrouwenborsten om zo de onzinnigheid van het beleid te demonstreren. Maar wat nou als je geboren bent met mannentepels, maar er vrouwentepels van maakt? Oftewel, hoe zit het met de borsten van transgender vrouwen?

In een zeer leeswaardige blogpost op Mashable schrijft Courtney Demone, een transgender vrouw die begonnen is aan haar hormoonkuur, over haar veranderende privilege:

“While having drinks one night, a guy friend told me, “If you really want to be a girl, you should really have a purse. Oh, and your armpit hair is getting a little long.” Before coming out, no one told me how I should look. Hello, image policing.”

en:

“While walking downtown alone one night, a strange man shouted at me, “Hey baby! Bring that this way!” I ignored him, but eventually he caught up with me. “Where you go…Hey, what the fuck?! You’re a dude! You ain’t fooling anyone, faggot.” This situation plays out almost every weekend, and the more feminine I appear, the more frequent and threatening the abuse. Goodbye, privilege to feel safe in public spaces.”

Het concept privilege laat precies zien dat mensen die het hebben, zich er niet bewust van zijn. Of het nu gaat om wit privilege, cis privilege of het privilege dat volgt uit als man geboren worden:

“After all of this loss of privilege, not being able to be comfortably topless in public might not seem important. While it certainly doesn’t have as big an effect on my life as overt harassment, it’s a clear example of the sexism that comes with living in a female body. So at what point in my breast development do I need to start covering my nipples? I already feel shameful about them being visible, but at what point does society say it’s unacceptable for them to be out?”

Demone besluit:

“However, #FreeTheNipple has failed to show the diverse ways in which people with differing bodies are sexualized, fetishized, exoticized and shamed. It has also failed to recognize that baring her nipples doesn’t mean freedom for every woman. To further explore those ideas and examine these same issues through the experiences of people with different bodies, #FreeTheNipple needs to be pushed beyond narrow definitions of femininity.”

Niet ieders borsten worden op dezelfde manier benaderd. Demone’s transitie geeft daar perfect inzicht in.

Beeld: tepelprostheses op Wikipedia 

De winst van Conchita Wurst op het Eurovisiesongfestival was een overwinning voor transgender mensen. De reacties lieten zien hoezeer transgender nog een taboe-identiteit is. Het regende flauwe grappen en kwetsende uitspraken van cis-mensen, ook buiten Oost-Europa en Rusland. De zichtbaarheid van transmensen in populaire cultuur is nog steeds klein en wellicht daardoor ook de kennis van en het begrip voor hen. In een recent artikel [abstract] onderzoekt de Australische sociaalwetenschapper Damien Riggs alledaagse transfobie in populaire cultuur.

Case en methode
Thomas Beatie is een vrouw-tot-man transgender persoon die bekend is geworden als ’s werelds eerste zwangere man. Uiteraard dook de sensatiepers daar bovenop, maar er was ook aandacht van ‘respectabele’ media. Dat is de plek die Riggs wil onderzoeken. Hij richt zich daarom op een casestudy, namelijk het interview dat Oprah Winfrey in 2008 had met Beatie.

Riggs past een discoursanalyse toe gericht op het ontdekken van zogeheten interpretatieve repertoires: clusters van betekenissen (enigszins vergelijkbaar met frames). Hij achterhaalt er twee: een focus op ziekte en bewijslast, en het repertoire van echte mannen, echte vaders.

Ziekte en bewijslast
Vanaf het begin van het interview legt Oprah Winfrey de nadruk op de oorzaken van wat zij beschouwt als een ziekte. Ze benadrukt steeds dat Beatie eerst vrouw was en zoekt naar een verklaring waarom hij zich niet op die manier identificeerde. Ze vindt die in het overlijden van zijn moeder. Terwijl Beatie wil spreken over zijn mannelijke identificaties, blijft Winfrey hem in zijn jonge jaren positioneren als vrouw.

Volgens Riggs zoekt Winfrey naar een herkenbaar [intelligible] gender voor Beatie. Voor haar blijft Beatie een voormalige vrouw die eerst zo mooi was dat ze aan missverkiezingen deelnam. De mogelijkheid van een baarmoeder bij een man gaat er bij Winfrey niet in.

Echte mannen, echte vaders
Riggs stelt dat Beatie in het interview niet alleen wordt neergezet als een wanna-be man, maar als een wanna-be man die daarin faalt: hij is immers zwanger en dat hoort bij vrouwelijkheid. Wanneer Beatie wil uitleggen dat hij in een gendervrije wereld wilde leven, corrigeert Winfrey hem:

BEATIE: And I realized that I wanted to be free again like I was when I was younger, when I didn’t see the world as male or female. I just wanted to be myself and so I –
WINFREY: But the world is male and female.
BEATIE: It is.
WINFREY: Okay. (p. 166)

Hier ontneemt Winfrey hem de mogelijkheid van iets tussen in  man en vrouw in. In dit repertoire is het opmerkelijk dat het falen bij Beatie als individu ligt en niet bij de gendernormen van onze maatschappij.

Winfrey vraagt tweemaal naar de aanwezigheid van een penis, voor haar hét criterium of iemand man is of niet. De bevestiging dat Beatie met zijn penis zijn vrouw kan penetreren is het punt waarop hij voor Winfrey meer is dan een vrouw die zich verkleedt. Toch trekt ze ook hier zijn mannelijkheid in twijfel omdat het zou gaan om een kleine penis.

Conclusie
Riggs stelt dat alledaagse transfobie niet simpelweg een mechanisme van discriminatie tegen transgender mensen is. Transfobie wil transgender mensen unintelligible maken: niet te bevatten. Hoewel Winfrey misschien de beste bedoelingen had en positief staat tegenover LGBTs, is het resultaat van het interview niet dat trans mensen meer zichtbaar worden en/of beter begrepen worden. In plaats daarvan leiden de gehanteerde vertogen tot verdere marginalisatie. Daarom is het extra belangrijk om te bestuderen hoe transfobie vorm krijgt in settings die op het eerste oog inclusief zijn naar transgender mensen.