6 terugkerende narratieven in nepnieuws over LHTQIA+
In Nederland is het lhbtqia+-sentiment aan het verschuiven. Desinformatie speelt daar mogelijk een rol bij. Nieuwscheckers, het factcheckinitiatief van de Universiteit Leiden, voerde een analyse uit van bestaande Nederlandstalige factchecks over lhbtqia+. Ze brachten in kaart welk type onwaarheden keer op keer terugkomen. Uit hun onderzoek komen zes narratieven naar voren.
Methode
De onderzoekers zochten in de BENEDMO-factcheckdatabase en op de sites van grote Nederlandstalige factcheckers (Nieuwscheckers, AFP, DPA, Knack en Factcheck Vlaanderen) naar uitgevoerde factchecks over lhbtqia+-onderwerpen. Deze 61 checks werden vervolgens geordend aan de hand van narratieven die eerder door het European Digital Media Observatory en het Special Committee on Foreign Interference van het Europees Parlement zijn beschreven.
Niet elk internationaal narratief bleek in het Nederlandse taalgebied prominent aanwezig; sport en expliciet religieuze frames bijvoorbeeld minder. Daartegenover stonden drie patronen die in de internationale typologie nauwelijks voorkwamen.
1. De ‘gay agenda’ als terugkerend frame
In de factchecks duikt één verhaal steeds weer op: de zogenaamde ‘gay agenda’. Het gaat dan om de suggestie dat lhbtqia+-rechten niet ‘gewoon’ mensenrechten zijn, maar het resultaat van een bewust plan dat overal zou worden doorgedrukt. De grootste categorie zijn berichten over ‘de gay agenda’ of ‘woke’, en gaan over verzonnen maatregelen die zogenaamd de lhbtqia+-gemeenschap ten goede zouden komen en die aan de rest, ‘gewone mensen’ zouden worden opgedrongen.
Voorbeelden zijn internationale berichten als dat de stad Brugge €16.000 betaald zou hebben aan een voorleesevent van een dragqueen of regenboogbrandweerkranen in LA. Vier berichten gingen over nationale vlaggen die vervangen zouden zijn door regenboogvlaggen. Soms gaan berichten richting complottheorieën. Lhbtqia+ wordt dan verbonden aan complotten van machthebbers, bijvoorbeeld om mensen trans te ‘maken‘.
2. Zwartmaken van lhbti+-personen
Lhtqia+ personen worden in dit narratief gekoppeld aan pedofilie, indoctrinatie en geweld. Het gaat hierbij vaak om claims dat kinderen zouden worden blootgesteld aan informatie over seksualiteit en gender waarvoor ze te jong zijn.
De onderzoekers vonden ook nepnieuws waarin lhtqia+ mensen dom worden genoemd of de nadruk wordt gelegd op belachelijk of gewelddadig gedrag. Zo krijgen transgender personen vaak onterecht de schuld van mass shootings in de VS.
3. Niet-bestaande anti-lhbti+ sentimenten
Een speciale vorm van nepnieuws overdrijft de weerstand tegen lhbtqia+:
“Het is bijvoorbeeld een leugen dat de Italiaanse regering van premier Giorgia Meloni de jaarlijkse Pride-maand heeft ingeruild voor een maand waarin het traditionele gezin gevierd wordt, ondanks het feit dat die regering in het verleden wel anti-lhbti+-wetten heeft doorgevoerd. Ook blokkeert Elon Musk geen prideberichtgeving van Disney op X, heeft Max Verstappen een pride night (een evenement dat niet bestaat) niet geboycot en deden Wierd Duk, Eva Jinek en Charlene de Carvalho-Heineken geen homofobe uitspraken over Rob Jetten. In dat laatste geval werd het nieuws geproduceerd door pulpnieuwsproducenten op Facebook, met als doel geld te verdienen aan sensationeel nep- en pulpnieuws.”
4. Mensen onterecht outten
Transvestigation is een term voor het aanwijzen van cisgender mensen als trans. Daarbij wordt vaak gebruik gemaakt van pseudowetenschappelijke theorieën en uiterlijke kenmerken als ‘bewijs’. Zo wordt beweerd dat Brigitte Macron trans zou zijn. Er zijn ook vergelijkbare berichten over vermeende homo’s.
5. Homo-emancipatie als wapen tegen andere culturen
Lhbtqia+-rechten worden regelmatig gebruikt als stok om islamitische culturen en personen mee te slaan. Het gaat dan bijvoorbeeld om de leugen dat een een man met een regenboogvlag werd weggestuurd bij een pro-Palestina-protest (hij werd juist verwelkomd).
6. Overdreven aanwezigheid en impact
Tot slot is er het narratief waarin lhbtqia+-impact wordt overdreven, bijvoorbeeld omdat onderzoek onjuist wordt weergegeven door slecht lezende journalisten.
Implicaties
De beschreven narratieven zijn niet nieuw, zo is de associatie met pedoseksualiteit en indoctrinatie een oud ‘wapen’ uit de trukendoos tegen homoseksualiteit. Wat wel nieuw is, is de gecoördineerde aard van de antigenderbeweging (zie wat ik daar eerder over schreef). Bovendien, zo stelt Nieuwscheckers, sluiten deze narratieven aan op “oudere en nieuwere complotten, zoals de nazistische omvolkingstheorie: een vermeende elite zou het “witte Westen” willen vervangen, onder andere door migratie én door een “gay agenda” die ervoor zou zorgen dat witte mensen geen kinderen meer krijgen”.
BENEDMO organiseerde met Beeld & Geluid een symposium over deze thematiek, waarbij ook journalisten aanwezig waren. Oplossingen zijn niet zomaar gevonden, mede omdat het om zulke complexe problematiek gaat en omdat politici er actief bij betrokken zijn. Hoe doe je verslag van – bijvoorbeeld – Thierry Baudet die in de Tweede Kamer valse beweringen deed over seksuele voorlichting op school? Er is ook nog eens sprake van veel haatzaaierij die buiten het domein van factchecking valt.
Er zijn scherpe redactionele keuzes nodig, net als platformbeleid dat georganiseerde antigendercampagnes niet langer beloont met bereik. Maar ja, die zijn moeilijk af te dwingen in een samenleving waarin het sentiment draait. Veel van de desinformatie richt zich op transgender personen. Nu meer dan ooit is solidariteit dus van levensbelang.
Beeld gegenereerd met AI (Canva).
