De winst van Conchita Wurst op het Eurovisiesongfestival was een overwinning voor transgender mensen. De reacties lieten zien hoezeer transgender nog een taboe-identiteit is. Het regende flauwe grappen en kwetsende uitspraken van cis-mensen, ook buiten Oost-Europa en Rusland. De zichtbaarheid van transmensen in populaire cultuur is nog steeds klein en wellicht daardoor ook de kennis van en het begrip voor hen. In een recent artikel [abstract] onderzoekt de Australische sociaalwetenschapper Damien Riggs alledaagse transfobie in populaire cultuur.

Case en methode
Thomas Beatie is een vrouw-tot-man transgender persoon die bekend is geworden als ’s werelds eerste zwangere man. Uiteraard dook de sensatiepers daar bovenop, maar er was ook aandacht van ‘respectabele’ media. Dat is de plek die Riggs wil onderzoeken. Hij richt zich daarom op een casestudy, namelijk het interview dat Oprah Winfrey in 2008 had met Beatie.

Riggs past een discoursanalyse toe gericht op het ontdekken van zogeheten interpretatieve repertoires: clusters van betekenissen (enigszins vergelijkbaar met frames). Hij achterhaalt er twee: een focus op ziekte en bewijslast, en het repertoire van echte mannen, echte vaders.

Ziekte en bewijslast
Vanaf het begin van het interview legt Oprah Winfrey de nadruk op de oorzaken van wat zij beschouwt als een ziekte. Ze benadrukt steeds dat Beatie eerst vrouw was en zoekt naar een verklaring waarom hij zich niet op die manier identificeerde. Ze vindt die in het overlijden van zijn moeder. Terwijl Beatie wil spreken over zijn mannelijke identificaties, blijft Winfrey hem in zijn jonge jaren positioneren als vrouw.

Volgens Riggs zoekt Winfrey naar een herkenbaar [intelligible] gender voor Beatie. Voor haar blijft Beatie een voormalige vrouw die eerst zo mooi was dat ze aan missverkiezingen deelnam. De mogelijkheid van een baarmoeder bij een man gaat er bij Winfrey niet in.

Echte mannen, echte vaders
Riggs stelt dat Beatie in het interview niet alleen wordt neergezet als een wanna-be man, maar als een wanna-be man die daarin faalt: hij is immers zwanger en dat hoort bij vrouwelijkheid. Wanneer Beatie wil uitleggen dat hij in een gendervrije wereld wilde leven, corrigeert Winfrey hem:

BEATIE: And I realized that I wanted to be free again like I was when I was younger, when I didn’t see the world as male or female. I just wanted to be myself and so I –
WINFREY: But the world is male and female.
BEATIE: It is.
WINFREY: Okay. (p. 166)

Hier ontneemt Winfrey hem de mogelijkheid van iets tussen in  man en vrouw in. In dit repertoire is het opmerkelijk dat het falen bij Beatie als individu ligt en niet bij de gendernormen van onze maatschappij.

Winfrey vraagt tweemaal naar de aanwezigheid van een penis, voor haar hét criterium of iemand man is of niet. De bevestiging dat Beatie met zijn penis zijn vrouw kan penetreren is het punt waarop hij voor Winfrey meer is dan een vrouw die zich verkleedt. Toch trekt ze ook hier zijn mannelijkheid in twijfel omdat het zou gaan om een kleine penis.

Conclusie
Riggs stelt dat alledaagse transfobie niet simpelweg een mechanisme van discriminatie tegen transgender mensen is. Transfobie wil transgender mensen unintelligible maken: niet te bevatten. Hoewel Winfrey misschien de beste bedoelingen had en positief staat tegenover LGBTs, is het resultaat van het interview niet dat trans mensen meer zichtbaar worden en/of beter begrepen worden. In plaats daarvan leiden de gehanteerde vertogen tot verdere marginalisatie. Daarom is het extra belangrijk om te bestuderen hoe transfobie vorm krijgt in settings die op het eerste oog inclusief zijn naar transgender mensen.

16 & Pregnant en de spin-off Teen Mom zijn voorbeelden van programma’s waarmee MTV probeert goed te doen voor de jongerengemeenschap. De series over tienerzwangerschappen brengen de keuzes en gevolgen van tienermoeders goed in beeld. Desalniettemin is er ook veel kritiek op MTV. De programma’s zou volgens sommigen juist tienerzwangerschappen verheerlijken, omdat de geportretteerde meisjes inmiddels beroemdheden zijn geworden. Deze week kwamen er twee onderzoeken over de effecten van 16 & Pregnant en Teen Mom voorbij op mijn Twitter. Een stelt dat de series het aantal tienerzwangerschappen significant hebben verminderd. Het andere stelt dat 16 & Pregnant en Teen Mom juist tienerzwangerschappen aanmoedigen. Hoe kan dat?

Studie 1: Afname zwangerschappen
Economen Melissa Kearney en Phillip Levine onderzochten de blootstelling aan 16 & Pregnant en Teen Mom, de interesse van tieners in anticonceptie en abortus en de keuzes die zwangere tienermeisjes maken. Ze maakten gebruik van verschillende datasets: kijkcijfers van Nielsen, zoekopdrachten op Google, tweets op Twitter en ‘microdata’ van Vital Statistics Natality.

De series zijn erg populair bij de doelgroep meisjes tussen de 12 en 24 jaar. Er werd het meest gekeken in het Zuiden en Midwesten. Op Twitter werd er veel gesproken over de programma’s. Het aantal tweets met daarin “abortion” stijgt 14 procent op de dag van uitzending en nog eens 21 procent de dag erna. Tweets met “birth control” stijgen 12 procent op dag van uitzending en 23 procent de dag erna. Bij zoekopdrachten zien de auteurs iets soortgelijks.

Op basis van de zwangerschapsdata stellen de auteurs dat 16 & Pregnant een aanzienlijk, causaal, negatief en significant effect heeft gehad op geboortecijfers. Dat betekent dat er volgens hen dankzij de series minder zwangerschappen waren. Dit effect was het grootst voor de doelgroep, tot 24 jaar. Daarna neemt het aanzienlijk af. Volgens de auteur zorgt een stijging in de kijkcijfers van 1 punt voor een daling van tienerzwangerschappen van 3,16 procent. De serie had een rating van 1,8 punt, wat resulteert in 3,16×1,8 = 5,7 procent daling. De totale daling tussen 2008 en 2010 was 17,6 procent. Dat betekent dat ongeveer een derde van de daling in het totaal aantal tienerzwangerschappen is toe te schrijven aan MTV.

Hoewel deze studie nog niet gepubliceerd is – en dus niet is onderworpen aan peer review – was er veel media-aandacht voor. Waarschijnlijk kwam dat door de kekke infographic die met het persbericht uitging of door de blogpost die de auteurs schreven voor The Huffington Post. De volledige paper [PDF] is vrij toegankelijk.

Studie 2: Toename zwangerschappen
Communicatiewetenschappers Nicole Martins en Robin Jensen onderzochten de effecten van het kijken naar 16 & Pregnant en Teen Mom. Zij gebruiken daarvoor cultivatietheorie. Deze theorie veronderstelt dat zware kijkers van een bepaald genre meer denken dat wat zij op televisie zien waar is. In dit geval is de hypothese dus dat zware kijkers van de series meer zouden moeten denken dat tienerzwangerschap gepaard gaat met offers en risico’s, dat tienermoeders het financieel zwaar hebben en dat ze tienermoeders er alleen voor staan.

In deze studie werden 185 tieners (14-18 jaar) uit het Midwesten ondervraagd met een survey. Er werd gevraagd naar opvattingen over levenskwaliteit en inkomen van tienermoeders, en naar ideeën over de betrokkenheid van vaders. Daarnaast werden vragen gesteld over kijkfrequentie van 16 & Pregnant, Teen Mom en Teen Mom 2, hoe realistisch dit gevonden wordt en hoeveel er algemeen televisie wordt gekeken.

Tachtig procent van de ondervraagde jongens keek nooit naar deze programma’s. Jongens dachten vaker dan meisjes dat tienervaders betrokken zijn in het leven van hun baby. Onder de zware kijkers (dat zijn dus vooral meisjes) bleek dat zij meer dachten dat tienermoeders veel tijd hebben, makkelijk opvang kunnen regelen, hun school kunnen afmaken, een goed inkomen hadden, financiële steun van de vader kregen dan lichte kijkers. Deze effecten werden versterkt door de mate waarin respondenten de serie realistisch vinden. Dit betekent dus dat veel naar deze series kijken een vertekend positief beeld geeft van tienerzwangerschap. De onderzoekers bespreken in de discussie dat dit wellicht komt door de celebritystatus van deze realitysterren.

Ook deze studie is nog niet gepubliceerd (verwachte publicatiedatum is maart). Het artikel is al wel geaccepteerd door Mass Communication and Society en daarom besloot de universiteit meteen een persbericht uit te sturen. Ik heb het paper verkregen van de auteurs zelf.

Verklaring verschil
Direct valt op dat de methodes verschillen. De eerste studie gaat na wat er in de werkelijkheid gebeurt. De tweede studie meet opvattingen op basis van het eens zijn met stellingen. De tegenstrijdigheid van de uitkomsten ligt dan ook daar. Wat iemand vindt heeft natuurlijk wel invloed op iemands gedrag, maar attitude en gedrag kun je nooit zomaar aan elkaar gelijkstellen.

Zulke verschillen zien we vaker, bijvoorbeeld als het gaat over de effecten van porno. Niet geheel onverwacht gaat het vaak over onderwerpen die politiek of moreel gevoelig liggen. Het lijkt dan alsof wetenschap alles kan aantonen. Dat is niet zo, er moet ‘gewoon’ zorgvuldig gekeken worden naar de gebruikte methode: wat is er precies onderzocht –  ik schreef daar eerder dit over in relatie tot porno.

Rol communicatie-afdelingen
Dat zorgvuldig kijken is extra lastig als universiteiten direct bij afronding van een studie of bij acceptatie in een journal er een persbericht uit gooien. Het gaat hier om mediageniek onderzoek en dat betekent aandacht voor de universiteit. Dat is fijn, maar onderzoek telt eigenlijk pas als wetenschap als het gepubliceerd is in een peer-reviewed tijdschrift of boek. In beide gevallen is dat hier niet zo. Universiteiten (of misschien beter: communicatie-afdelingen van universiteiten) doen er beter aan te wachten tot onderzoek is beoordeeld door wetenschappers en toegankelijk is voor andere wetenschappers.

Onderzoek 1 via Pedro de Bruyckere, onderzoek 2 via CcaM UvA. 

Zwangerschap is een zogeheten liminale periode – een tijdelijke fase tussen twee punten in. Een bekend voorbeeld is de puberteit – tussen kind en volwassene in. In zo’n liminale periode is iemands identiteit instabiel. Dat geldt ook voor zwangerschap – tussen kinderloos en moeder in – waarin het lichaam, net als in de puberteit, in snel tempo veranderingen doormaakt. Uit eerder onderzoek weten we dat in zo’n liminale periode symbolische consumptie – bijvoorbeeld van kleding – een rol speelt. In een recente studie [abstract] is de betekenis van zwangerschapskleding voor de identiteit van zwangere vrouwen onderzocht.

De onderzoekers hielden diepte-interviews met hoogopgeleide Amerikaanse vrouwen die in verwachting waren van hun eerste kind. De interviews vonden plaats tijdens de zevende of achtste maand van de zwangerschap.

Uit de data wordt duidelijk dat hun consumptiepraktijken sterk verbonden waren met hun identiteit. Zwangerschapskleding was soms een negatieve en soms een positieve ervaring. Drie thema’s kwamen naar voren.

Verstoring van ‘de vrouw die ik altijd ben’
Een deel van de vrouwen was gefrustreerd door zwangerschapskleding. Enerzijds kwam dat door hun veranderende lichaam waardoor ze zich een andere stijl moesten aanmeten. Veel vrouwen klaagden over kosten: omdat zwangerschapskleding maar een korte tijd gedragen kan worden, wilden ze er geen geld aan uitgeven. Daarom kozen ze voor goedkope of geleende zwangerschapskleding, of droegen ze oversized kleren. Hierdoor weerspiegelde deze kleding niet wie zij zelf waren:

Diane: I always said before that when I got pregnant, I wouldn’t sacrifice my own personal taste or style …It’s not always easy because you get a lot of hand-me-downs, and I will get something that will be a color that I never would wear, and I’ve caved in and worn it a few times because you get so tired of the same old clothes.

De laatste jaren is zwangerschapskleding stijlvoller geworden dan vroeger, maar er waren toch vrouwen ontevreden over het aanbod. Soms moesten ze ver reizen naar een hippe winkel of waren de kleren erg duur. Een andere klacht was dat de kleding aseksueel of erg “kidsy” was: te infantiel.

Ann: You don’t have to define me by the baby I’m carrying. I think it’s a cultural thing about women that when you are pregnant all of sudden we’re cute. I’ve never been cute in my life so I’ve had to grapple with being cute all of a sudden…You’re still a woman.

Nieuwe identiteiten
Een tweede thema was het zoeken naar nieuwe identiteiten door kleding. Veel vrouwen wilden benadrukken dat ze zwanger waren en niet dik, en gebruikten zwangerschapskleding om dit aan te geven. Andere vrouwen waren heel trots op hun zwangerschap en wilden dat graag laten zien. Zij benadrukten ook dat dit tegenwoordig mag. Ze wilden het niet verbergen. Deze vrouw geeft aan hoe ze zich extra vrouwelijk voelde:

Mary: I’m like, ‘Oh, I have a belly,’ so I like to wear things that like cling to it…It’s so nice to be to this stage, Oh, thank God! I read this one article that says that pregnancy is the only thing that’s absolute proof that you’ve had sex, and I’m like, well there’s an ultimate statement of being a woman, how cool is that? That’s neat, that’s okay, now.

Continuïteit met de ‘de vrouw die ik altijd ben’
Sommige vrouwen wilden vooral continuïteit laten zien en zich tijdens de zwangerschap niet anders gaan kleden. Werk speelde hierbij een belangrijke rol. Op hun werk wilden deze vrouwen benadrukken dat  ze nog steeds professioneel waren en nog steeds autoriteit hadden. Terwijl Mary in de vorige quote trots was als mensen dachten dat ze seks had gehad, vonden andere vrouwen het vervelend en een inbreuk op hun privacy als mensen dat dachten en/of naar hun buik staarden: “being pregnant is like the adult hickey”.

Er waren ook vrouwen die ambivalent tegenover hun zwangerschap stonden, bijvoorbeeld vanwege zwangerschapsmisselijkheid. Om zichzelf te distantiëren van zulk lichamelijk ongemak, stelden deze vrouwen de aanschaf van zwangerschapskleding uit.

Conclusie
De resultaten bevestigen dat consumptie tijdens een liminale periode laat zien hoe voormalige, huidige en toekomstige identiteiten door elkaar heen lopen. De betekenis van zwangerschapskleding gaat (voor deze middenklasse vrouwen) vooral over het verzoenen van wie de vrouw hiervoor was met wie ze nu is, en minder over de toekomstige identiteit als moeder. Bij de puberteit gaat het vaak om een transformatie. Bij zwangerschap lijkt het echter te gaan om een opschorting: de vrouwen wilden weer terugkeren naar hun lichaam en identiteit van voor de zwangerschap.

Beeld overgenomen van Future Maman.

In Mexico is abortus grotendeels illegaal. In Mexico Stad is het sinds 2007 mogelijk om tot 12 weken zwanger een abortus te krijgen, maar in de andere staten wordt abortus nog steeds gezien als moord. Dit leidt tot hoge aantallen illegale abortussen, met alle risico’s van dien. De Amerikaanse site RH Reality Check, een online gemeenschap voor seksuele rechten, rapporteert over een applicatie die ongewenst zwangere vrouwen in Mexico kan helpen. ¿No Te Baja? (wat zoveel betekent als ‘niet ongesteld?’) is een website waar vrouwen via een stappenplan informatie krijgen hoe ze bij zichzelf een abortus kunnen toedienen.

Het geneesmiddel Misoprostol wordt gebruikt voor maagzweren maar kan ook uteruscontracties veroorzaken. Het is zonder recept verkrijgbaar in Mexico, maar veel apothekers weten niet precies hoe het middel toegediend moet worden om een abortus te veroorzaken. De interactieve site doorloopt allerlei scenario’s en geeft op basis van iemands persoonlijke situatie informatie over hoe Misoprostol verkregen kan worden en hoe het toegediend moet worden. Centraal staat het cartoonkarakter Claudia dat over tijd is. RH Reality Check schrijft:

“Users of No Te Baja, through the actions of Claudia and her boyfriend, go through each detailed step of the process of self-administering a medication abortion: from the initial pregnancy test to the decision whether or not to involve the partner; the signs and symptoms of an ectopic pregnancy to calculating gestational age to indicate whether or not use of Misoprostol will be effective—and if it will be safe to self-administer.”

Aan alles is dus gedacht, ook aan nazorg. Zo wordt de bezoeker geïnformeerd over vormen van anticonceptie om toekomstige ongewenste zwangerschap te voorkomen. De zelfmedicatie is niet zonder gevaar. Mocht het zo ver komen dat de vrouw toch medische hulp nodig heeft, dan kan het middel door artsen worden opgemerkt en de vrouw worden vervolgd voor het zelf toedienen van een abortus. Ook hierover informeert de applicatie.

Uiteraard roept de website weerstand op bij tegenstanders van abortus, zie bijvoorbeeld de Amerikaanse ‘pro-life’-website Lifenews.com.

Ten eerste zorgt een stroomuitval niet bij alle stelletjes voor seks. Zo stranden veel mensen, die dan dus niet met hun geliefde hun bed kunnen kruipen. Ten tweede leidt seks niet automatisch tot baby’s. Een stroomuitval doet niets aan de kinderwens en een stroomuitval zorgt er niet voor dat anticonceptie niet werkt. Er is volgens Morgan meer nodig dan alleen een stroomuitval voor een geboortegolf. De oorsprong van de mythe herleidt hij tot de blackout van 9 november 1965 in New York. Ook toen gingen dit soort verwachtingen de ronde, maar volgens Morgan is er geen bewijs.

De mythe van de ‘blackout babyboom’ is onderdeel van populaire cultuur. Het is een urban legend: moderne folklore. Het verhaal wordt steeds (door)verteld en voor waar aangenomen.