The Aristocrats is een documentaire uit 2005 waarin 105 verschillende komieken de vieze mop The Aristocrats vertellen. De mop heeft veel thema’s in zich, zoals de American Dream, exploitatie van artiesten en vrouwenhaat. De komieken vertellen de mop aan de documentairemaker, niet aan de zaal, waardoor de kijker een achter-de-schermen-blik in de wereld van Amerikaanse komieken krijgt. In deze kringen schijnt de mop vaak onderling zo groots en vies mogelijk geïmproviseerd te worden. In de film komen 15 vrouwelijke komieken aan het woord. In een recent artikel [abstract] bekijkt Danielle Deveau de manier waarop gender verbeeld wordt in deze documentaire.

Deveau laat zien hoe vrouwelijke komieken via de mop de misogyne wereld van stand-up kunnen bekritiseren. Met name de manier waarop Sarah Silverman hem vertelt maakt dit duidelijk. De makers vonden haar versie (dan ook) niet grappig.

http://youtu.be/T_L3dhFgark?utm_source=rss&utm_medium=rss

Een aantal vrouwen in de documentaire legt uit dat de mop ongeschikt wordt gevonden voor vrouwen omdat zij niet zo grof mogen zijn. Lisa Lampanelli omzeilt dit door de seksuele inhoud te vervangen door racistische inhoud. De grap draait om het om de kop zetten van dingen. Dat betekent dat vrouwen het anders moeten doen omdat zij vanuit een andere positie komen:

“Many of the women’s versions of the joke were inversions of the inversion – that is, they offer an inversion of the taboo subject-matter of the male-centered jokes by making the body of the joke innocuous and the punch-line dirty, or by making a female character the protagonist. In a sense, all of the tellings of “The Aristocrats” are rebellious” (p. 414).

Een voorbeeld is het alternatieve einde van Wendy Liebman:

Op het Sundance Film Festival in Amerika is een interessante documentaire over YouTube-ster Chris Crocker verschenen. Die naam doet waarschijnlijk niet direct een belletje rinkelen, maar zijn hysterische oproep om Britney Spears met rust te laten bracht Chris zijn fifteen minutes of fame, of preciezer, 42 miljoen views op Youtube.

Chris is de hoofdrolspeler in ME @THEZOO, een documentaire van Chris Moukarbel en Valerie Veatch. Zij onderzoeken in hun film hoe het delen van video’s en het interacteren op sociale platforms invloed hebben op de manier waarop we ons levensverhaal vertellen en niet mét maar ín media leven. De docu, vernoemd naar de eerste video die ooit op Youtube werd geplaatst, toont dat voor sommige leden van onze generatie hun echte identiteit bijna onafscheidelijk is van hun online persoonlijkheid.

Viral video star
We zien wat het betekent om uit te groeien tot een viral video star, maar ook hoe vergankelijk roem kan zijn. De soms boulimische neigingen die onze maatschappij heeft als het op populaire cultuur aankomt, worden voor het voetlicht gebracht: online ‘helden’ worden opgevroten en net zo makkelijk weer uitgespuugd.

Deze onconventionele documentaire toont een hoogst persoonlijk verhaal, dat in zijn geheel geschreven is op het internet. We zien de video’s van Chris Crocker’s, en de reacties uit de echokamer van haters, vrienden en fans. Wat je ook van Crocker of Spears vindt, de film laat zien wat er achter het oppervlakte van een YouTube-video schuil gaat, en het is knap hoe de makers weten te bewerkstelligen dat je Crocker of zijn video’s nooit meer hetzelfde zal bekijken.

http://www.youtube.com/watch?v=kHmvkRoEowc&utm_source=rss&utm_medium=rss

Het IDFA is voorbij, maar hier is nóg een documentaire die het kijken waard is. BBC2 maakte Inside Facebook, en kreeg een blik achter de schermen bij ´s werelds grootste sociale netwerk, dat naar verluidt honderd miljoen dollar waard is. De documentaire is soms voorspelbaar, omdat hij ook begrijpelijk moet zijn voor mensen die zelf geen gebruik maken van Facebook. De fragmenten waarin uitgelegd wordt hoe je vrienden kunt aanmelden en dat je je eigen profielfoto kan kiezen komen zodoende nogal achterhaald over.

Het interview met Zuckerberg is obligaat en kritiekloos, maar toch is de documentaire de moeite waard omdat hij een interessant punt aanstipt: hoe verdient Facebook geld? Het wordt duidelijk dat het bedrijf dat nog altijd niet goed weet. Het ziet zich geplaatst voor de lastige opgave om aanzienlijke inkomsten uit advertenties te genereren zonder de gebruikers voor het hoofd te stoten. Die zien Facebook immers meer als een sociale dan als een commerciële omgeving. De stotterende Elliot Schrage, Facebook´s vice-president wat betreft public policy, spreekt boekdelen. Hij heeft geen goed antwoord op kritische vragen rondom het liken van bedrijven, en de daarmee automatisch verschijnende sponsored stories, waarvoor géén opt-out bestaat. “You’re asking a profound question… What is advertising?”

De documentaire bevat verder leuke details: de automaat op de gang, waar geen koffie of snacks uitrollen, maar keyboards (24:40). En Barack Obama, die wijzend naar de voor één keer met zijn voorliefde voor casual kleding brekende Zuckerberg zegt: “I’m the guy who got Mark to wear a jacket and tie.” Wat verder opvalt aan de documentaire is de presentie van presentatrice Emily Maitlis, die meer in beeld is dan wie dan ook, in steeds een andere outfit. Blijkbaar kan dit soort documentaires niet zonder sterverslaggevers, die eigenlijk zelf ook onderwerp van de film worden.

http://www.youtube.com/watch?v=DdERk059GNE&utm_source=rss&utm_medium=rss

Foto CC: Magbee

Op het IDFA werd Ecstasy of Order: The Tetris Masters vertoond, een documentaire over een groep Tetris-spelers die zich voorbereiden op het wereldkampioenschap klassiek Tetris. De ‘klassieke’ versie is de NES-versie, die in Amerika het meest populair is. De film verhaalt over het ontstaan van de game (ontworpen door een Russische wetenschapper in 1984) en de regels: topscores kunnen behaald worden door het aantal lijnen en/of het puntenaantal. Maar de nadruk ligt op de deelnemers aan het kampioenschap. Dat zijn doorsnee Amerikanen, nerds, naar eigen zeggen, met een uitzonderlijk talent. Het zijn zonder uitzondering 40-plussers, die de eerste generatie spelcomputers hebben zien komen en altijd aan de spellen van dat platform verslingerd zijn gebleven. Meerderen van hen dromen elke nacht over de ‘tetriminos’, zoals Tetris-blokken in jargon heten.

Legende
De film vertoont paralellen met The King of Kong: A Fistful of Quarters, een documentaire over twee uitzonderlijk goede Donkey Kong-spelers. Ook die film werkt toe naar een kampioenschap, waar wereldrecords verbroken moeten gaan worden. Waar die film erg draait om rivaliteit, komen in Ecstasy of Order de kandidaten meer naar voren als personen met een gedeelde passie. Een opvallende rol is weggelegd voor Thor Aackerlund, die in 1990 als kind het Nintendo World Championship won en de status van een legende heeft. Naar verluidt is hij de enige die ooit level 30 heeft bereikt en beschikt hij over magische thumb vibrating skills. Hij roept als een soort religieus figuur bewondering, angst, ontzag en scepsis op, en verdeelt de Tetris-liefhebbers in gelovigen en sceptici.

Twin Galaxies
Het is interessant om te zien dat de schaal van het evenement enorm veranderd is. Het Nintendo World Championship kende vele duizenden deelnemers, met voorrondes door het hele land en rechtstreekse tv-uitzendingen, terwijl dit kampioenschap het met acht kandidaten en een handjevol toeschouwers moet stellen. Het lukt de kandidaten uiteindelijk niet om live het wereldrecord te verbeteren, tot spijt van organisator Twin Galaxies, een organisatie die game-wereldrecords boekstaaft. Die records waren in de jaren tachtig nog vaak breaking news, maar zijn inmiddels alleen nog een dankbaar onderwerp voor kleine documentaires die een mooi beeld van een bescheiden gamers-gemeenschap geven.

Foto CC: Ben Brown

Veel documentairemakers streven er naar de kijker het gevoel te geven er echt bij te zijn. Zij brengen – gelijk etnografen – zelf lange tijd door met de mensen die zij verbeelden, om diep op de personen te zitten maar ook om de geïnterviewden zo te laten wennen aan de camera dat deze bijna verdwijnt. Het gaat daarbij dus om zo veel mogelijk ‘de werkelijkheid’ te benaderen. De mate waarin documentairemakers erin slagen dat gevoel van aanwezigheid over te brengen op het publiek hangt naast hun interesse en interviewtechnieken ook af van technologische ontwikkelingen.

De documentaire The Camera That Changed The World die deze week op het IDFA draaide (hier online te bekijken) laat zien hoe in 1960 documentaire maken radicaal veranderde door de komst van de draagbare camera. Documentaires werden eerst gemaakt met zware, vaste camera’s, waardoor het onmogelijk was iemand in zijn dagelijks leven echt te volgen. Met de draagbare camera met geluid zat je dicht op de personages, zoals de docu’s Primary [IMDB] en Chronique d’un Eté [IMDB] lieten zien. In de clip beneden uit Primary zie je hoe presidentskandidaat John F. Kennedy live en in real time gevolgd kon worden, wat je als kijker een bijzonder gevoel van aanwezigheid geeft.

Nu is er een nieuwe techniek die net als de draagbare camera de kijker direct in de documentaire zet. Op het IDFA draaide The Cave Of Forgotten Dreams van Werner Herzog in 3D. Herzog kreeg uitzonderlijke toestemming om te filmen in de Grotte Chauvet waar in 1994 wandschilderingen werden ontdekt van 32.000 jaar geleden. Juist omdat de plek is afgeschermd, is de documentaire zo speciaal: je weet als kijker dat je anders nooit zo dichtbij zou kunnen komen. Daarnaast is 3D de enige manier om de welvingen van de grotten over te brengen. Het resultaat is adembenemend.

In 2005 maakte regisseur James Cameron (die later 3D bij het grote filmpubliek zou laten doorbreken met Avatar) de documentaire Aliens Of The Deep [IMDB] in 3D. Ook hierin stond natuurlijk schoon centraal. Dit jaar stelde legendarische documentairemaker Wim Wenders dat in de toekomst alle documentaires in 3D zullen worden geschoten. Naarmate meer mensen 3D-televisie nemen, zal dit steeds meer waarheid worden. Op naar virtual reality!