Films over lichaamswisselingen zijn een genre binnen een genre. Een tiener wisselt doorgaans van lichaam, wat leidt tot allerlei voorspelbare hilariteiten. In een nieuwe aflevering van de podcast Geeky Dingen praten de geeks met hun gasten Sonny Kempkes en Zahra Boufadiss over dit genre.

We gaan af wat deze films allemaal gemeen hebben: het nieuwe lichaam moet ontdekt worden, er wordt een levensles geleerd en de magie moet altijd iets licht exotisch racistisch hebben. Is het daarmee een genre of zijn er daarvoor niet genoeg films? Wat maakt het zo leuk om naar te kijken? En wat zegt het over de verhouding tussen lichaam en geest? De films die worden besproken zijn Big (1988), Freaky Friday (2003), 13 Going On 30 (2004), It’s A Boy Girl Thing (2006) en Freaky (2020).

Op 26 maar viert Geeky Dingen het vijfjarig bestaan in de Tolhuistuin in Amsterdam. Wil je erbij zijn? Koop dan hier je kaartjes(ze zijn maar 2,50!).

Meer informatie over deze podcast op Vriend van de Show. 

Met open mond heb ik geluisterd naar De Deventer Mediazaak, een podcast van Argos, het programma dat onderzoeksjournalistiek doet naar kwesties rond de media. Maker Annegriet Wietsma ontleedt in zes afleveringen het mediacircus rond de Deventer Moordzaak. De podcast kaart een belangrijke kwestie aan: zodra media over misdaad rapporteren, worden de echte mensen die daarbij betrokken zijn personages in een verhaal.

Circusvraag
De Deventer Moordzaak heeft de gemoederen in Nederland jarenlang beziggehouden. In 1999 werd Jacqueline Wittenberg vermoord. Zij zou bekend komen te staan als ‘de weduwe Wittenberg’. De dader bleek Ernest Louwes, een fiscaal-jurist die de weduwe kende. Hij werd ‘de boekhouder’. Omdat hij overtuigend zijn onschuld claimde in de rechtszaal, dachten buitenstaanders dat hij onschuldig moest zijn. Reden voor Maurice de Hond om het volk in te schakelen bij het bewijzen van de onschuld van Louwes. Dat deed hij door een ander te beschuldigen, Michaël de Jong, huisvriend van de Wittenbergen. Het publiek kent hem als ‘de klusjesman’.

In De Deventer Mediazaak draait het niet om de schuldvraag, maar om de circusvraag: hoe heeft het kunnen gebeuren dat de media zo met deze zaak aan de haal zijn gegaan? Het bewijs tegen Louwes is overtuigend, tegen de Michaël de Jong is geen bewijs, en toch denken veel mensen dat ‘de klusjesman het gedaan heeft’. Ter illustratie: ik keek net op de Wikipedia-pagina van de zaak en ook daar staat dat er mogelijk een “justitiële dwaling” is geweest en dat Louwes – die inmiddels zijn straf al heeft uitgezeten – de “veronderstelde dader” is.

Mediatoegang
Het antwoord op de circusvraag is tweeledig. Enerzijds is de rol van Maurice de Hond. Hij had vrijwel ongelimiteerde toegang tot de media, aan alle talkshowtafels mocht hij zijn verdenkingen uiten, hoe absurd die ook waren (Wittenberg zou bijvoorbeeld een dag later zijn vermoord dan de politie zegt). Dat het leven van ‘de klusjesman’ geruïneerd werd door de hongerige hordes die De Hond aanvuurde wordt hem nauwelijks tegengeworpen. Als hij van de rechter een verbod krijgt om te zeggen dat ‘de klusjesman’ het gedaan heeft, zingt Claudia de Breij hem toe in een ode: ze is blij dat De Hond doet wat hij doet, en als hij het niet mag zeggen, mag hij het dan wel zingen?

Onbegrijpelijk, denk je als luisteraar van de podcast, die arme klusjesman. Want hij is geen personage in een spannend moordverhaal uit een serie of film. Hij is een echt iemand. En daar zit het tweede antwoord op de circusvraag, een antwoord dat De Breij overigens geeft in de podcast: ze realiseerde zich niet dat Michaël de Jong een echt iemand was, wiens hond echt vergiftigd werd door opgejutte mensen die er heilig van overtuigd waren (zijn) dat hij een moordenaar is.

Verantwoordelijkheid
Als publiek houden we van misdaad. Niet voor niets is true crime zo’n populair genre. Dat is al heel lang zo: in Parijs was het lijkenhuis in de negentiende eeuw een publieke attractie, waar mensen in drommen doorheen geleid werden omdat ze graag de lichamen zagen bij de verhalen waarover ze lazen en hoorden. We staan te ver af van de betrokken mensen en we zijn inmiddels zo gewend aan misdaad als genre, dat het moeilijk wordt het onderscheid tussen fictie en echt te onthouden.

Die vervaagde grenzen ontslaan ons echter niet van de verplichting dat wel te doen. Die verplichting zou voor mediamakers sterker moeten gelden dan voor de ‘gewone’ televisiekijker of krantenlezer. Inmiddels heeft Claudia de Breij haar excuses aangeboden voor haar gênante ode De Hond, met een nieuw liedje. En zo komt er nog steeds geen einde aan, nieuw vuur, een nieuwe ronde, een oplaaiing. Ook de – zeer gedegen gemaakte – podcast is daar debet aan. Zo werken de media nu eenmaal. Arme, arme klusjesman.

“Er worden onderhand mensen vermoord om nieuwe podcasts te kunnen maken”, grapte podcastkoning Botte Jellema onlangs in De Eeuw van de Amateur. Grappig, gelukkig niet omdat het waar is, maar omdat het een ‘dwangcliché’ over podcasts op de hak neemt. Want wie heeft er niet gehoord dat true crime hét genre bij uitstek voor de podcast is? Die gedachte breng ik graag om zeep: de podcastserie waar dit idee op is gebaseerd is, is helemaal geen true crime!

De podcast-boom van het afgelopen decennium begon met Serial. Je kon geen artikel lezen over podcasting zonder dat deze ‘true crime’-podcast werd genoemd. Wat mij opviel in de vele praatjes en workshops die ik het afgelopen jaar heb gegeven over podcasten, is dat meer dan de helft van de mensen die ik het vroeg nog nooit van Serial had gehoord. Dikke kans dat er onder de lezers van dit stuk ook mensen zijn die deze titel niets zegt. Laat mij jullie op het hart drukken dat de invloed van Serial niet te ontkennen valt.

True crime, het genre waarin een (vaak onopgeloste) strafzaak als mysterie wordt gepresenteerd aan de luisteraar, is populair onder podcastmakers en -luisteraars. Het is verslavend om naar te luisteren, omdat je wilt weten wat er nu precies gebeurd is. Vaak doen true crime-podcasts me denken aan televisieprogramma’s die ik vroeger bij SBS of Discovery Channel keek. Daar was dan iemand vermoord en zag je nagespeelde scenes waar een moordwapen op de grond lag, een deur dichtviel en vervolgens een auto wegreed. Je zou zo al die afleveringen in audio op een RSS-feed kunnen publiceren en binnen no time een populaire serie hebben.

Hoewel Serial zes jaar geleden uitkwam, worden er nog steeds legio true crime-podcasts gemaakt. Ook in het Nederlands taalgebied: twee recente populaire zijn de onafhankelijk geproduceerde Gijzeling op de Noordzee en Mathilde’s Mysterie van NPO Radio 1. Er is nu zelfs een true crime-kinderpodcast… In de VS kocht Amazon onlangs het productiehuis Wondery, die veel bereik hebben omdat ze voornamelijk true crime uitbrengen.*

Maakt dat true crime hét genre voor het medium podcast? Allerminst, wat mij betreft. Toen Serial uitkwam was true crime volgens sommige onderzoeken het populairste boekengenre. Daarop inzetten is dus ook gewoon slimme marketing. Bovendien: kijk je naar de hoeveelheid podcasts per categorie in deze vrij recente lijst van Apple Podcasts, komt true crime op plek 56.

True crime is dus niet populair voor het medium podcast specifiek, maar überhaupt een populair genre. Daarom mag Peter R. de Vries ongeveer elke avond mag aanschuiven bij een talkshow. Dat mensen zeggen podcast = true crime, zegt eerder iets over de mensen die dit zeggen dan over het medium. Wie doorluistert, hoort namelijk iets anders.

In deze alinea kom ik kom ik met mijn moordwapen uit de kast geslopen, namelijk: Serial is geen true crime. The Telegraph heeft Serial “The Wire of podcasts” genoemd (weet u nog, van HBO op de televisie). Het heeft inderdaad vergelijkbare culturele impact gehad, en het vernieuwende voor podcasts was dat Serial de seriële vorm aannam die we kennen van de televisie — en nog daarvoor de novelle. Gecombineerd met getalenteerde makers van This American Life zorgde het voor een schokgolf aan betrokken luisteraars die en masse mee gingen zoeken naar aanwijzingen. Dit leidde er zelfs toe dat de zaak heropend werd, maar een conclusie kwam er niet echt.

Het genre van Serial, is niet alleen maar true crime of (on)opgeloste moordzaken. Ja, dit staat centraal in het eerste seizoen, maar in het tweede seizoen — dat ik sowieso beter vond dan het eerste — is van een moordzaak al geen sprake meer. Pas in het derde seizoen komen we bij een serie die wél echt lijkt op The Wire. Daarin volg je ineens allemaal verschillende personages in het rechtssysteem van Cleveland. Fascinerend, niche en unieke non-fictie.

Luister dus zeker door naar wat er uit de koker komt van Serial Productions. Het productiehuis is vorig jaar gekocht door the New York Times en bracht de prachtige serie Nice White Parents uit. Prima als je van true crime houdt, maar begraaf alsjeblieft het cliché dat true crime hét genre van podcasting is.

—

* Op fictiegebied is crime ook een razend populair, zo niet het dominerende genre: De Blankenberge Tapes (mockumentary), WRAAK (de meest cringe podcast die ik in 2020 hoorde) en Staatsgeheim zijn enkele voorbeelden. The Onion deed een geweldige parodie van dit alles in A Very Fatal Murder.

Dit stuk verscheen eerder in Lievens nieuwsbrief ‘Heb je nog een podcasttip’. Daarin schrijft hij iedere week over podcasts, en geeft hij tips over bijzondere afleveringen en serie. Abonneren kan hier. Met dank aan Sharon van Oost voor de eindredactie. 

Audio is intiem. Een podcast luister je meestal via een koptelefoon, direct in je oren dus. De informatie die we zo verkrijgen blijft bovendien goed hangen en we bedenken er zelf beelden bij. De narratieve structuur van podcasts zou verslavend werken. Bovendien zijn podcasts uitstekend geschikt tijdens specifieke klusjes waar we onze dag mee vullen: onderweg zijn (in auto of OV) en sporten.

Het zijn een paar inzichten uit een selectie infographics van Visual Capitalist, op basis van diverse (niet-wetenschappelijke) onderzoeken naar podcasts luisteren in de VS. Ongetwijfeld dragen ze allemaal bij aan de verklaring waarom podcastluisteraars graag naar podcasts luisteren. In zijn nieuwsbrief stelt tech-expert Elger van der Wel nog een paar andere interessante verklaringen voor:

“Bij de radio val je altijd ergens middenin. Als je 20 minuten luistert naar NPO Radio 1 en BNR Nieuwsradio bestaat de kans dat je een half onderwerp hoort, twee hele onderwerpen en weer een half onderwerp. En de kans is groot dat het belangrijkste onderwerp van de dag daar niet bij zit.

Radio gaat continu door en juist in deze tijd van oneindige tijdlijnen zie je dat meer mensen het prettig vinden om media consumeren die eindig is (een nieuwsbrief, een podcast).

Podcasts hebben vaak een net iets hogere productiewaarde. Radio is live en loopt continu door; er moeten uren gevuld worden. Bij een podcast kunnen de makers zich compleet focussen op de paar onderwerpen die ze willen neerzetten.”

Van der Wel heeft het specifiek over nieuwspodcasts versus nieuwsradio, maar wat hij zegt geldt ook voor andere genres. Het is bewuster gemaakte inhoud die ook bewuster beluisterd wordt. Zo merk ik zelf dat ik het fijn vind om een stukje terug te kunnen spoelen als ik even niet heb opgelet. Ook de ‘babbel’-podcasts die ik luister, wil ik helemaal mee krijgen. Van begin tot einde. En ik ben niet alleen: zie de euforie onder podcastmakers over Apple-data die laten zien dat podcast inderdaad integraal worden geluisterd.

Gevonden via Podcastnetwerk en Gonnie Spijkstra. 

Sinds vorige week is het mogelijk om live mee te kijken hoe de podcast van Onder Mediadoctoren wordt opgenomen. Alhoewel: je ziet de makers en hun gast in de studio, waar twee vaste camera’s hen filmen. De regiekamer blijft buiten beeld. In die zin is het beeldradio, ook al is een podcast niet hetzelfde als een radioprogramma. In de nieuwste aflevering buigen de mediadoctoren zich daarom over de vervagende grenzen tussen televisie, radio en internet. Zij doen dat samen met Erwin Blom.

Meer informatie hier. U kunt zich ook via iTunes op deze podcast abonneren.