Vervaagt de grens tussen journalist en influencer als journalisten ook commerciele klussen aannemen? Freelance journalist Bente Schreurs stelt deze relevante vraag op de website van het Stimuleringsfonds voor de journalistiek. Journofluencers, noemt ze deze journalisten, een term die verder nog nauwelijks lijkt te bestaan (ik vond deze post op X) maar die de lading goed dekt.

Als voorbeeld noemt ze Jonas Kooyman, bekend geworden met De Havermelkelite, een instagram-account en nieuwsbrief. Hij werkte voorheen als freelance journalist en scoorde zelfs een felbegeerd contract bij NRC, maar is nu content creator. Hij werd steeds meer benaderd door bedrijven voor betaalde samenwerkingen en zag daar de financiële voordelen van. Vanwege zijn principes als journalist besloot hij zijn baan bij NRC op te zeggen.

Hij is niet de enige ‘journofluencer’. Schreurs:

“Ook journalisten als Tatjana Almuli en Lena Bril zijn in te huren als spreker of dagvoorzitter, en worden vertegenwoordigd door agency’s. Hoofdredacteuren van tijdschriften maken reclame voor modemerken op Instagram, zoals Yeliz Çiçek (Vogue) of Mandy Woelkens (LINDA.Meiden). In podcasts prijzen journalisten matrassen, maaltijdboxen en koffiemerken aan.”

Dat roept direct de vraag op hoe nieuw dit alles is. In tijdschriften is de grens tussen betaalde content en redactionele content altijd heel dun geweest. De zaken worden in het tijdperk van Instagram alleen niet meer gedaan met bladen, maar met personen. Bovendien schnabbelden (ook) serieuze journalisten vroeger bij.

Mediawetenschapper Mijke Slot duidt in het stuk:

“Wel nieuw is dat journalisten door sociale media zichtbaarder zijn geworden. ‘Vroeger stond de naam van een journalist alleen bij een stukje in de krant,’ zegt Slot. ‘Nu hebben sommige journalisten persoonlijke nieuwskanalen met een eigen schare volgers. Vooral voor freelancers is het aantrekkelijk om jezelf te profileren als mediapersoonlijkheid en eigen merk. Zodra je meer smoel krijgt, word je meer benaderd voor klussen, ook commerciële. Dat gaat hand in hand.'”

Beeld gegenereerd met AI (Lexica), prompt: “a realistic image of an influencer making a lot of money”

In de openingsminuten van de geweldige HBO-serie Watchmen zit een klein jongetje in de bioscoop te kijken naar een stille film over Bass Reeves, een van de eerste zwarte deputy U.S. Marshalls in Amerika. Ondanks de begeleidende pianomuziek zijn er sirenes hoorbaar. Want buiten de bioscoop staan de straten in brand. Letterlijk en figuurlijk. Winkels worden geplunderd, mensen op straat worden aangevallen, en gedood. Er wordt zelfs geschoten uit een klein vliegtuigje dat keer op keer laag over de straat scheert. ‘Tulsa 1921’, verschijnt er vervolgens in grote, gele letters beeld.

Wat we zien is de Tulsa Race Massacre, het dodelijkste voorval van racistisch geweld uit de Amerikaanse geschiedenis waarbij een maniakale menigte witte mannen (veelal in witte gewaden) het twee dagen lang gemunt had op het welvarende Greenwood District, toen ook wel ‘Black Wall Street’ genoemd.

Niet in de schoolboeken
Ik weet niet hoe het met jullie zat maar zelf heb ik direct na deze indrukwekkende en gruwelijke openingsminuten het beeld op stil gezet om op te zoeken of dat wat ik zag, was gebaseerd op de werkelijkheid. Ik schrok me werkelijk wezenloos toen ik ontdekte dat het niet alleen echt was gebeurd, maar ook aan honderden zwarte mensen het leven had gekost. En dat zoiets ook op andere plekken in Amerika was voorgevallen. Watchmen had in de openingsminuten niks overdreven.

Ik was niet de enige die naar aanleiding van de aflevering direct ging googelen. Die avond in 2019 toen het op HBO verscheen was niet ‘Watchmen’ maar ‘Tulsa’ trending op social media in Amerika. De Tulsa Race Massacre was, tot Watchmen het op een zondagavond bij HBO onder de aandacht bracht, namelijk een bewust onderbelicht en zelfs begraven stukje Amerikaanse geschiedenis dat niet in de Amerikaanse schoolboeken voorkwam (ik denk niet dat ik hoef uit te leggen waarom). Het was voor veel kijkers de eerste keer dat ze er over leerden. Twee jaar na de release van Watchmen was het precies honderd jaar geleden dat de gruwelijkheden in Tulsa hadden plaatsgevonden, en dankzij Watchmen en de aandacht die de serie kreeg wisten opeens heel veel Amerikanen (en Europeanen zoals ondergetekende) wat er die twee dagen in Tulsa was voorgevallen. Allemaal dankzij een tv-serie.

Dat tv-series impact hebben, hoef ik jullie niet te vertellen. Series zijn vermakelijk, uiteraard, maar ze kunnen je ook dingen leren. Ze kunnen je laten kennismaken met andere werelden, met mensen die niet op je lijken en dus ook met stukjes belangrijke geschiedenis waarvan je anders geen weet had gehad.

Rechterlijke dwaling
Zo ontdekte het Verenigd Koninkrijk de afgelopen weken dankzij de televisieserie Mr Bates vs The Post Office (zie onder in deze nieuwsbrief meer) pas hoe schandalig hun Post Office, een instituut in het land, jarenlang was omgegaan met duizenden van diens filiaalhouders. Filiaalhouders (of ‘sub-postmasters’) die overal in het land een klein, vaak kneuterig postkantoortje runden en tussen 1999 en 2015 onterecht werden beschuldigd van het verduisteren van vele tientallen duizenden ponden. Deze sub-postmasters raakten vervolgens vaak alles kwijt wat ze hadden, werden aangeklaagd en enkelen werden zelfs veroordeeld. Zelfs toen al duidelijk was dat het probleem niet bij de mensen, maar bij de door de Post Office geïnstalleerde boekhoudsoftware lag.

Het is een enorm schandaal en een van de grootste rechterlijke dwalingen uit de recente geschiedenis van het land. Iets dat daarom uiteraard veelvuldig in het nieuws is geweest. Maar toch ontstond er pas echt ophef, toen er deze maand een vierdelige dramaserie over het schandaal werd uitgezonden op televisie. En als ik ophef zeg bedoel ik OPHEF. Mensen waren boos. De voormalig directeur van de Post Office heeft vanwege de ophef inmiddels haar koninklijke onderscheiding teruggegeven (wel pas nadat een miljoen mensen hierover een petitie hadden getekend) en de regering heeft een spoedwet aangenomen om de slachtoffers sneller te compenseren en hun veroordelingen teniet te doen. Hoera dus voor de televisieserie!

Laten we daarom heel hard hopen dat er in ons land snel een serie over het Toeslagenschandaal komt. Hilversum, lezen jullie mee?

eerder in Anke’s nieuwsbrief I Like To Watch. Daarin bespreekt ze tweewekelijks ontwikkelingen in televisieland en geeft ze actuele serietips. Abonneren kan hier. 

De kranten stonden de afgelopen weken vol met berichten over hittegolven, vaak met een gealarmeerde ondertoon. Gek genoeg bevatten zulke artikelen voornamelijk foto’s van vrolijke strandgangers of kinderen met waterpret. Dat ontdekten wetenschappers van de Universiteit van Exeter. Door die foto’s ‘vergeten’ we het snel veranderende klimaat en de gevaren van hittegolven voor kwetsbare groepen.

‘Het is nog lang niet voorbij: ook na hittegolf blijft het heerlijk zomerweer’ kopte de Telegraaf. En RTL Nieuws schreef: ‘De eerste hittegolf van het jaar lijkt eraan te komen: vanaf dinsdag’. Boven beide artikelen prijken afbeeldingen van tevreden, zomers geklede mensen die verkoeling op het strand zoeken. Niets mis mee toch?

Wel als het aan de wetenschappers van de universiteit van Exeter ligt. Door zulke vrolijke zomerfoto’s worden de (soms onzichtbare) gevaren van hittegolven vergeten. Zij ontdekten dat ruim een derde van de artikelen over hittegolven en klimaatverandering vergezeld gaat van een afbeelding van spelende kinderen in het water of ontspannen strandgangers. De gevaren van extreme hitte voor ouderen en kwetsbare groepen en het veranderende klimaat blijven zo onderbelicht.

Dor landschap of waterpret?
De wetenschappers analyseerden de berichtgeving over hittegolven en klimaatverandering van de vijf meest bezochte nieuwssites in Nederland, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk tijdens de hittegolven van 2019. Ze verdeelden de afbeeldingen bij de artikelen in een aantal categorieën, zoals ‘foto’s van de zon’, ‘dorre landschappen’, ‘vrijetijdsactiviteiten in de zon’ of soms meerdere categorieën tegelijkertijd. Daarnaast bepaalden ze per foto of deze een positieve of negatieve lading had.

Wat bleek? Van alle artikelen over hittegolven en klimaatverandering tijdens de hittegolven van 2019 gebruikten Nederlandse en Britse kranten het vaakst foto’s uit de categorie ‘vrijetijdsactiviteiten in de zon’ (51 procent en 48 procent). Het overgrote deel van deze foto’s had een positieve lading, zoals vrolijk zwemmende mensen of kinderen die in de lucht springen van plezier. Op de achtergrond van deze foto’s staat vrijwel altijd een strakblauwe lucht, het strand of de zee. Duitsland (28 procent) en Frankrijk (38 procent) deden dat iets minder.

In deze landen kozen de kranten bij artikelen over hittegolven en klimaatverandering het vaakst voor foto’s van ‘hitte’ (Duitsland 68 procent, Frankrijk 46 procent). Meestal ‘negatieve’ foto’s van zonnestralen met felle oranje en rode kleuren of thermometers met ongewoon hoge temperaturen. Volgens de onderzoekers maken zulke afbeeldingen lezers meer bewust van de gevaren van hittegolven, maar één belangrijk element ontbrak: mensen. Hierdoor lijkt het gevaar voor (kwetsbare) mensen nog steeds minimaal, om nog maar te zwijgen over de gevaren voor dieren en de natuur.

Belang van afbeeldingen
Nu hittegolven door het veranderende klimaat steeds vaker voorkomen ¬– met alle gevaren voor ouderen, jonge kinderen en mensen met medische condities van dien – is het tijd om hier op een andere manier over te communiceren, menen de wetenschappers. Ze wijzen op eerder onderzoek waaruit blijkt dat chronisch zieke en/of oudere mensen (die serieus gevaar lopen bij hittegolven) zichzelf niet als risicogevallen beschouwen bij extreme hitte.

Hittegolven moeten niet meer verbeeld worden als gezellig vakantieperiodes, maar als een oncomfortabele, nieuwe realiteit, stellen de wetenschappers. Maar hoe doe je dat zonder de lezer te veel angst aan te jagen?

De onderzoekers dragen het Algemeen Dagblad aan als lichtend voorbeeld voor andere media. Als enige krant plaatsten zij regelmatig foto’s die oplossingen en mogelijke toekomstscenario’s lieten zien. Bijvoorbeeld van een familie die in een woonkamer met vermoeide gezichten voor de ventilator zit. Precies die realistische weergave van de dagelijkse omgang met de hitte hebben we volgens de onderzoekers nodig om ons aan ons veranderde weersklimaat aan te passen. Want we kunnen niet eeuwig de hitte blijven ontvluchten in de stadsfontein of op het strand.

Dit stuk verscheen eerder op de website van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

CC beeld: kien virak op Pixabay. 

“De oorlog is content geworden”, schreef Kyle Chayka vorige week in The New Yorker, content die van platform naar platform stroomt. De eerste TikTok-oorlog wordt de oorlog in Oekraïne ook wel genoemd, de Russische invasie wordt gevat in filmpjes met typische TikTok-esthetiek: ogenschijnlijk onsamenhangend, zonder context en met pophitjes als achtergrondmuziek.

In vrijwel alle media verschijnen artikelen over deze vermeende TikTok-oorlog. Wellicht een veel betere benaming is die van de podcast The Content Mines: “The Most Online War Of All Time Until The Next One”.

Nabije slachtoffers
‘WarTok’ is aansprekend. Sowieso schrijven media nou eenmaal graag over media. TikTok is ook nog eens relatief nieuw en relatief onbekend onder volwassenen. Dat maakt dat er wat uit te leggen valt, meer dan wanneer je schrijft over de rol van Twitter of Facebook in deze oorlog.

Daarnaast springt de alledaagsheid van de filmpjes in het oog, ook al is oorlog zo onalledaags. De tieners die filmen zijn geen ‘verre slachtoffers’ die lijden in een ver-van-ons-bed-nieuwsshow, maar voelen nabij. Dat komt door huidskleur, maar ook door de aard van de filmpjes. Volkskrant-columnist Lisa Bouyeure schreef daarover:

“Hun wereld is totaal op zijn kop gezet, maar het stramien van TikTok lijkt enig houvast te bieden. Er zijn altijd nog de liedjes, de dansjes en de trends. Deze generatie gebruikte ironie en memes al om de vreselijkste dingen aan te kaarten, dus waarom stoppen op het dieptepunt? De afgelopen week zag ik een meisje in badjas vrolijk dansen op Who’s That Chick, met als bijschrift: ‘Als je om 5 uur wakker bent geworden van explosies en trillingen en beseft dat Rusland ons de oorlog heeft verklaard’. De populaire Oekraïense TikTokker Mashukovsky stond op het luchtalarm te viben alsof hij een lekker nummertje hoorde, kopje koffie in de hand.”

Verschil met nieuws
TikTok is nog geen journalistiek platform, maar dat betekent niet dat er geen nieuws op kan staan of dat gebruikers geen burgerjournalisten kunnen zijn. Niet alle filmpjes zijn echt, waarschuwt NRC. In de media-aandacht voor WarTok gaat het daarom vaak om nepinformatie en het belang van factchecking – bijvoorbeeld over de onterechte (Russische) claim dat de oorlog een hoax zou zijn.

Het is uiteraard belangrijk om daarop te blijven wijzen, maar we mogen TikTok toch ook prijzen. Chayka wijst er in het artikel in The New Yorker op dat sociale media een “imperfect chronicler of wartime” is, maar soms de meest betrouwbare bron die we hebben. Nieuwsmedia halen om veiligheidsredenen journalisten weg uit de regio, waardoor er soms niet anders is dan deze filmpjes. Dat blijkt ook: we zien ze regelmatig terug in gevestigde media, helder herkenbaar aan het TikTok-watermerk.

Geen TikTok-oorlog
Het is evenwel onzin om deze oorlog een TikTok-oorlog te noemen, net zoals de Arabische Lente geen Twitter-revolutie was. The revolution was – toch, voornamelijk, alsnog – televised. TikTok lijkt vooral geschikt om de strijd en de gevolgen daarvan nabij te brengen, op een heel persoonlijke manier waarin traditionele media niet goed zijn vanwege de waarde die zij hechten aan afstandelijkheid en objectiviteit. TikTok heeft zo bijgedragen aan het bewustzijn, aan het genereren van publiciteit. Het is afwachten welke rol het kan spelen in de volgende fases van dit conflict.

Bas Heijne zou je ‘de duider des vaderlands’ kunnen noemen. Lange tijd werd er op Twitter reikhalzend uitgekeken naar zijn weekendcolumn in NRC Handelsblad: welke actualiteit zou hij kiezen en wat zou zijn invalshoek worden? Dat geeft druk, en dat was een van de redenen om te stoppen als columnist. Nu schrijft hij beschouwende essays, waarin hij perspectieven biedt op en voor de maatschappij.

In een nieuwe aflevering spreken de Mediadoctoren met Heijne over het belang van duiding.  Moet je ook oplossingen bieden? Brengt het ontleden van de werkelijkheid troost? En voor wie dan, de schrijver of de lezer? Essayistiek is voor Heijne vanuit ervaring observeren. We hebben het onder andere over de personaliseringstrend in de journalistiek en de rol van expertise.

Deze podcast is te vinden in je favoriete podcastapp. Zie voor meer informatie de website van Onder Mediadoctoren.

Nieuwscheckers is het factcheck-initiatief van de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media van de Universiteit Leiden. Studenten leren zo factchecken en hun inzichten zijn beschikbaar voor het publiek. In aanloop naar de Gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart is er een speciale factcheckmarathon, waarin twintig studenten én journalisten van persbureau ANP en onderzoeksredactie Pointer beweringen van politici checken.

Inmiddels is er al een aantal factchecks verschenen: zo blijkt de uitspraak van ChristenUnie Amsterdam in haar verkiezingsprogramma dat bijna een kwart van de kinderen in Amsterdam opgroeit in armoede onjuist te zijn en kloppen uitspraken niet van Bij1 Utrecht over het aantal leegstaande woningen.

De factchecks verschijnen op de websites van Nieuwscheckers en Pointer, en ANP verspreidt ze naar alle Nederlandse media.

De kloof tussen de Randstad en de rest heeft de aandacht van de media, met name sinds de discussie over Zwarte Piet. Er bestaan natuurlijk regioverschillen, maar we zijn zo klein dat je voor je het weet in Duitsland of België bent. Tegelijkertijd zitten de meeste mediatitels in Amsterdam: de landelijke kranten, redacties van talkshows. Het is de plek waar veel journalisten wonen. Die ‘Randstadarrogantie’ wordt buiten de driehoek van grote steden gehekeld. Dat betekent dat de verhalen die media vertellen niet representatief zijn voor het hele land.

In de nieuwste aflevering praten de Mediadoctoren met Karel Smouter, voorheen ‘correspondent Oost-Nederland’ voor NRC Handelsblad. Welke berichten worden gemist? Wat doet de miskenning met het gevoel van burgerschap van mensen buiten de Randstad? En wat kunnen we er aan doen?

Deze podcast is te vinden in je favoriete podcastapp. Zie voor meer informatie de website van Onder Mediadoctoren. 

Techgiganten als Google en Facebook fêteren nieuwsmedia met geld en gratis cursussen. Kranten vinden dat dit geen probleem hoeft te zijn, zolang de redactionele onafhankelijkheid gewaarborgd blijft. Voor NRC schreef ik een opiniestuk waarin ik uiteenzet dat er wel degelijk redenen zijn tot zorg.

Deze bedrijven versterken hun monopoliepositie op de markt en journalisten zijn ze daar nauwelijks van bewust. Ze hebben bijvoorbeeld niet door dat de algoritmen van Google ook hun zoekgedrag beïnvloeden en dat deze bedrijven uitgebreide data over hen verzamelen. Bovendien zijn Google en Facebook directe concurrenten van nieuwsmedia, terwijl nieuwsmedia tegelijkertijd van hen afhankelijk zijn voor advertentie-inkomsten.

Lees het gehele stuk in NRC Handelsblad. 

Lees ook:  Google denkt mee aan bijna elk nieuwsartikel dat in Nederland verschijnt. Is dat erg?

Er wordt geen stuk meer geschreven zonder dat Google eraan te pas komt. Een experiment kan laten zien hoeveel van ons nieuwsaanbod de zoekmachine op deze manier bepaalt.

Een hoogoplopend conflict tussen het Google en de Australische wetgever liep vorige maand met een sisser af. Vooruitlopend op de introductie van een wet die het Amerikaans bedrijf zou verplichten te betalen voor nieuwsartikelen waarnaar gelinkt werd, besloot Google contracten af te sluiten met de grootste Australische uitgevers. Zij krijgen nu betaald voor artikelen die opduiken in de zoekmachine. Dit precedent zou mogelijk spoedig al navolging kunnen vinden vinden in de VS en in de toekomst – wie weet – ook in Nederland, wat een behoorlijke machtsverschuiving in het medialandschap zou betekenen.

Google betaalt, maar bepaalt ook 
Aanleiding voor de showdown tussen het Australische parlement en de techbedrijven uit Silicon Valley was een overheidsrapport dat keek naar de groeiende dominantie van Google en Facebook in de Australische advertentiemarkt. De levensvatbaarheid van nieuwsredacties was in het geding en daarmee ook het democratisch proces, zo waarschuwde de lokale mededingingsautoriteit. Door Australische redacties te verzekeren van een nieuwe inkomstenbron wordt hier nu paal en perk aan gesteld. Maar een andere, subtielere wijze waarop Google steeds meer invloed uitoefent op de journalistiek blijft hier buiten zicht: de selectie van beschikbare informatie. Er verschijnt namelijk vrijwel geen artikel meer online zonder dat Google daarvoor een aantal feiten aandraagt.

Dit is een van de eerste uitkomsten van het onderzoek Van black box naar Glass Box, een lopend onderzoeksproject naar de inzet van artificiële intelligentie (AI) binnen de Nederlandse journalistiek van het Lectoraat Kwaliteitsjournalistiek in Digitale Transitie. In het kader van deze studie spraken we de afgelopen maanden zo’n twee dozijn journalisten van verschillende media over een recent artikel, TV- of radio-item dat ze gemaakt hadden. We doorliepen samen met de makers nauwkeurig de stappen in hun research die aan een publicatie vooraf gingen en stelden zo vast wat voor software ze allemaal gebruikten, en in hoeverre hierbij gebruik werd gemaakt van gereedschap dat een AI-component had, zoals Google. (De zoekmachine leunt in toenemende mate op AI bij het samenstellen van zijn resultaten.)

“Ik zoek gewoon”
Wat bleek: bij elke productie werd gebruik gemaakt van Google. De zoekmachine is tegenwoordig zo alomaanwezig dat dit bijna geen verrassing meer mag heten, maar het laat zien hoe technologie die twintig jaar geleden nog niet bestond zich sluipenderwijs tot een onmisbaar onderdeel van journalistieke research heeft gemaakt. De wijze waarop de zoekmachine wordt gebruikt loopt wild uiteen: van even een telefoonnummertje opzoeken tot een het duiden van complexe wetenschappelijke onderwerpen, en alles ertussenin. De vanzelfsprekendheid waarmee Google wordt ingezet is opvallend. Sommige journalisten benoemen het niet eens meer. “Ik zoek gewoon”, is hoe een van de journalisten zijn gebruik samenvatte. “Een beetje googelen” is een veelgehoorde formulering voor bureaugebonden research waarachter een extreme variatie in diepgang schuilgaat. Opvallend was ook dat meeste journalisten googelen niet zien als de inzet van AI gereedschap. Zo sluipt AI-gedreven informatieselectie ongemerkt de journalistiek binnen.

De grote vraag is: heeft dit effect op het nieuwsaanbod? Het antwoord uit de literatuur is: waarschijnlijk wel. Google-gebruikers leunen zwaar op wat de zoekmachine hen voorschotelt, zo laat experiment na experiment zien. Studenten plaatsen meer vertrouwen in de eerste resultaten die de zoekmachine opdient, zo liet een studie uit 2007 al zien (een fenomeen dat ‘position bias’ heet). Amerikaanse wetenschappers wisten in 2014 zelfs de stemvoorkeur van Indiase kiesgerechtigden te beïnvloeden door de volgorde van zoekresultaten te manipuleren.

Kun je je wapenen tegen partijdige zoekresultaten?
Meeste journalisten die we spraken geloven ook wel dat zoekmachineresultaten geen perfecte weergave zijn van de werkelijkheid. Toch zijn er weinig die denken dat hun verslaggeving hierdoor wordt beïnvloed. Men wapent zich tegen een eventuele bias door verder te kijken dan de zoekmachine alleen. “Ik heb zo’n brede interesse dat ik altijd probeer verder te kijken dan het algoritme”, is hoe een journalist het verwoordde.

Zo’n houding is begrijpelijk. De neutraliteit van een bron moet natuurlijk altijd zorgvuldig worden afgewogen. Wat dat betreft is Google niet anders dan, zeg, een politiewoordvoerder: de aangereikte informatie is waardevol en klopt meestal, maar het is onverstandig er blind op te vertrouwen. Toch zijn er reden om aan te nemen dat journalisten hun eigen kunde hierin overschatten. In experimenten waarbij journalisten bijvoorbeeld werd gevraagd om zoveel mogelijk informatie te verzamelen over obscure onderwerpen (de geheime bunker waarin de Zwitserse overheid zich verschuilen kan, Pakistaanse prinsen uit de vorige eeuw) blijkt ook steevast dat ze zelden tot nooit interesse tonen zoekresultaten buiten de eerste pagina met hits. Journalisten gaan dus weliswaar kritisch met informatie om, ze werken wel uitsluitend met datgene dat ze door Google wordt aangereikt. Het dominante positie van Google op de informatiemarkt lijkt hiermee in potentie even bedreigend voor een pluriforme pers als die op de advertentiemarkt.

De komende maanden hoopt het Lectoraat Kwaliteitsjournalistiek nauwkeuriger vast te stellen wat de invloed van Google op de Nederlandse journalistiek precies is middels een experimentstudie. De precieze vorm daarvan staat nog niet vast, maar het onderzoek moet laten zien wat het verband precies is tussen zoekresultaten en journalistieke producties. Het einddoel is hierbij een antwoord geven op de vraag: bepaalt Google wat er in de krant staat?

Dit stuk verscheen eerder op Journalism Lab. 

Cijfers bieden houvast. Ze hebben de schijn van objectiviteit, en meten is weten. Dus worden nieuwsberichten opgeleukt met grafiekjes of andere vormen van datavisualisatie, en worden verkiezingen als een sportwedstrijd gebracht. In deze aflevering verwonderen de Mediadoctoren zich over de manier waarop journalisten statistiek inzetten. Te gast is Tom van der Meer, hoogleraar Politicologie en gespecialiseerd in kiesgedrag en methodologie.

Er is een item over datavisualisatie en een interview met Sanne Blauw die voor De Correspondent schrijft over ‘ontcijferen’ – zie beneden.

Meer informatie hier. U kunt deze podcast ook beluisteren via iTunes of Stitcher of bekijken via YouTube.

Universiteiten betalen zelf de (online) magazines die kritisch over hun kunnen schrijven – die dat zelfs horen te doen. Dat levert ongemakkelijke situaties op, zoals onlangs verwijten van censuur in Groningen of het overnemen van zelfstandige redacties door de afdeling voorlichting. In deze afleveringen verwonderen de Mediadoctoren zich over universiteitsmedia, samen met Mirjam Prenger, universitair docent journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam.

We spreken onder andere over de dubbele doelgroepen die universiteitsmedia moeten bedienen en het hebben van een platform als academische gemeenschap. Het item gaat over de censuurbeschuldingen in Groningen. Het interview is met redactiechef van Folia, Henk Strikkers – zie beneden.

Meer informatie hier. U kunt deze podcast ook beluisteren via iTunes of Stitcher of bekijken via YouTube. 

Immigratie is al jaren een van de meest besproken thema’s in het publieke debat. En we raken er maar niet over uitgepraat. Veel discussies zijn uiteindelijk op het thema terug te voeren. Klein voorbeeld: NRC schreef afgelopen weekend terecht dat het debat over onderzoek naar de groeiprognoses van de bevolking in Nederland eigenlijk helemaal niet over de bevolkingsomvang an sich gaat.

“Niemand maakt zich zorgen over de ontembare voortplantingsdrift van Nederlanders – eerder over het gebrek eraan. Het onderzoek gaat dus over de vraag hoeveel migranten Nederland aankan. Willen we wel of niet dat migranten hier komen om aan de vraag naar arbeid te voldoen? En krijgen ‘ze’ niet te veel kinderen in vergelijking met ‘ons’?”

Immigratie wat de klok slaat dus. Wat zijn nu de gevolgen van de grote media-aandacht voor dit onderwerp?

Media-impact
Afgelopen zomer verscheen er een interessant artikel dat precies op deze vraag ingaat. De sociologen Christian Czymara en Stephan Dochow koppelen een tekstanalyse van artikelen in Duitse kranten en tijdschriften aan een grootschalige panelstudie waarin Duitse respondenten over een periode van 15 jaar gevolgd worden. De kracht van dit survey is dat dezelfde mensen over een lange tijd gevolgd worden en dus vastgesteld kan worden of en hoe hun opvattingen over immigratie veranderen.

In de survey wordt onder andere de vraag gesteld hoe bezorgd mensen zijn over immigratie. Omdat de onderzoekers precies weten op welke dag deze vraag gesteld is, kunnen ze de antwoorden die respondenten gegeven hebben koppelen aan informatie over het mediadebat in de weken daarvoor. Hun verwachting was dat wanneer er veel media-aandacht is voor immigratie, dit zal leiden tot een grotere bezorgdheid over het thema. Hun redenatie: hoe meer media over immigratie schrijven, hoe meer mensen erover gaan nadenken, en hoe meer ze zich zorgen zullen gaan maken.

En dit is precies wat de resultaten suggereren. Maar wat precies het mechanisme is aan de hand waarvan mediaberichtgeving invloed uitoefent op ideeën over immigratie kunnen de onderzoekers niet met zekerheid zeggen. Het kán komen doordat mensen daadwerkelijk de artikelen over immigratie hebben gelezen. Maar het is ook waarschijnlijk dat de aandacht in de media op allerlei manieren doorsijpelt richting publieke opinie. Als er in de media veel wordt geschreven over immigratie, zal men in bijvoorbeeld de voetbalkantine óók meer over immigratie praten. Mensen die geen kranten en tijdschriften lezen komen zo ook met het thema in aanraking.

Niet altijd en voor iedereen
Czymara en Dochow laten ook zien dat het effect van media-aandacht op immigratie-opvattingen niet altijd en voor iedereen even sterk is. Het effect is sterker in buurten waar relatief weinig immigranten wonen. De auteurs van het artikel vermoeden dat dit komt doordat mensen in gemengde buurten meer gewend zijn aan de aanwezigheid van immigranten en zich daardoor minder sterk zullen laten beïnvloeden door mediaberichtgeving over immigratie. Het effect lijkt bovendien minder sterk te zijn voor mensen die op linkse partijen stemmen (met name de Groenen) en mensen die hoger zijn opgeleid – waarschijnlijk omdat deze mensen überhaupt al minder geneigd zijn om negatieve opvattingen over immigranten te hebben.

Natuurlijk is dit onderzoek niet perfect. Het kijkt alleen naar berichtgeving in kranten en tijdschriften en laat radio, televisie, online nieuws en sociale media volledig buiten beschouwing. Bovendien houden de onderzoekers helemaal geen rekening met de toon (positief of negatief) van het nieuws, en weten ze niet of de respondenten die ze onderzoeken daadwerkelijk (direct of indirect) met nieuwsberichten over immigratie in aanraking zijn gekomen. Bovendien kijken ze naar de mate waarin mensen bezorgd zijn over immigratie. Het is onduidelijk wat dat precies betekent; het hoeft niet noodzakelijkerwijs zo te zijn dat bezorgde mensen ook negatief zijn over immigratie.

Maar al met al is dit een belangrijke studie. Hoewel er nog flink wat vragen openblijven, laten de resultaten zien dat media een grote impact hebben. (Dat blijkt telkens weer. Zie bijvoorbeeld deze blogpost vorige maand van Rens Vliegenthart.) Het is belangrijk dat journalisten zich daar goed bewust van zijn.

Dit stuk verscheen eerder op Stuk Rood Vlees.