Het nieuwe kabinet wil graag een “handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar” voor het gebruik van sociale media. Ook in andere landen spelen zulke wensen. Australië loopt op de troepen vooruit, daar geldt sinds 10 december een verbod. Daar zijn de grote platformen (zoals Instagram, TikTok, YouTube) verplicht om leeftijd te verifiëren. Dat kan bijvoorbeeld met leeftijdsschatting via een gezichtsscan, het uploaden van een identiteitsbewijs of bankgegevens. Doen ze dat niet, dan riskeren ze een miljoenenboete.

Twijfels
Deskundigen hebben twijfels, schreven veel kranten in reactie op het Nederlands kabinetsvoornemen. Die heb ik ook. Ik sprak met De Telegraaf en stelde dat het belangrijk is om te weten waar precies de schade zit van sociale media. Daarover bestaat geen wetenschappelijke consensus. Ter vergelijking: die is er wel als het gaat om de negatieve gevolgen van alcohol voor het nog zich ontwikkelende puberbrein. Bij sociale media wijzen sommige experts op content van sociale media (zoals onhaalbare schoonheidsidealen), anderen op de omgangsvormen online (denk cyberpesten), of op externe factoren zoals slaapgebrek of het gebrek aan fysiek samenzijn – ik zelf behoor tot die laatste groep.

Bovendien kun je je afvragen hoe zinvol verbieden is in dit geval. Nog los van de handhaving, voor tieners wordt alles met een leeftijdsgrens nog interessanter. En is het de bedoeling dat die jongeren dan op hun zestiende of zeventiende wel online gaan? De schadelijke effecten zijn dan uiteraard niet weg. Bij de Nederlandse opvoedstijl past begeleid gebruik misschien veel beter – zie dit (oude) interessante Europese onderzoek.

Australië
Australië wordt door veel landen gezien als test-case en internationale media als de BBC schrijven over de resultaten tot dusver. Ook NRC ging op reportage. Over de hele linie is het beeld wisselend – dat is ook logisch zonder harde cijfers nog. Zo zijn sommige ouders blij, sommige worstelen met chagrijnige kinderen. Zowel de BBC als NRC spraken kinderen die zeiden dat er weinig was veranderd. Belangrijk punt daarbij is dat de gezichtsherkenning makkelijk te omzeilen is en er nog geen platformen zijn beboet. NRC schrijft:

“Sen zit er niet mee dat hij het verbod omzeilt. „Dan hadden ze maar beter hun best moeten doen om mijn leeftijd te checken.” Klasgenoot Connor Fernandez (14) heeft wél gelogen. „Ik kreeg een bericht op Snapchat dat ze mijn leeftijd willen controleren, maar vervolgens gebeurde er niets.” Volgens hem zijn het juist de weinige kinderen die hun accounts kwijt zijn die nu buiten de boot vallen. „Sommige kinderen worden gepest omdat ze geen sociale media meer hebben. Ze kunnen niet meer in de groepschats en missen een hoop.””

Een ander probleem is dat het verbod geldt voor specifiek genoemde platforms. In dat rijtje staan geen gameplatforms en communicatietools als WhatsApp – om onduidelijke redenen. Dat wijst opnieuw op het belang om veel scherper voor ogen te hebben waar de schade nou precies door wordt veroorzaakt. Daarnaast staat de deur wagenwijd open voor nieuwe apps. Australische tieners stapten in december massaal over naar alternatieven als Lemon8 en Yope.

Succes
Volgens NRC is de Australische internetwaakhond alvast voorzichtig tevreden:

“Een maand na het ingaan van het verbod maakte de zogeheten eSafety Commission bekend dat ruim 4,7 miljoen accounts van sociale media offline zijn gehaald. Toch kan dit volgens Page Jeffery een vertekend beeld geven. „Er wordt niet gezegd hoeveel nieuwe accounts zijn geopend”, zegt ze. Ook haar eigen dochter van veertien heeft op die manier het verbod kunnen omzeilen.

Toch wil ze het initiatief niet meteen een mislukking noemen. „Het reguleren van de grote techbedrijven is belangrijk. We moeten de sociale mediabedrijven ter verantwoording roepen, en zorgen dat deze ruimte zo veilig mogelijk is. Maar een verbod bereikt dat doel volgens mij niet.””

Beeld gegenereerd met AI.

Jongeren hebben geld te besteden en zijn nog niet gesetteld, en daarom vormen ze voor adverteerders de interessante doelgroep. Het is een eenvoudige marketingles die verklaart waarom media altijd zo gericht zijn op jonge mensen. Dat inzicht lijkt echter verouderd: jongeren hebben nauwelijks geld, en de oudere generatie is al lang niet meer zo gesetteld als voorheen.

Ageist is een mediabedrijf dat zich richt op 50+, maar dan op een geheel andere manier als de gezapige Nederlandse politieke partij. Ze wil de “new reality and new possibilities of life after 50” laten zien. Hun website oogt net zo hippig als een blog voor twintigers en ze spreken over hun doelgroep als een tribe – een term die onder jeugdcultuuronderzoekers in zwang kwam als conceptueel alternatief voor ‘subcultuur’. Tagline: live fast, die old.

Dat laatste is wat hedendaagse vijftigers inderdaad gaan doen. In een interview met PSFK zegt Ageist-oprichter David Stewart:

“Now, what’s so different about today versus 20 or 30 years ago is that you’re able to look back, and you look forward and you say, “Oh, geez. I’m 50. I am, rationally, only halfway through my life.” The statistics are now, if you’re a 50-year-old woman, your average life expectancy is 94. You’ve got a whole do-over in front of you.”

Veel bedrijven snappen dat volgens Stewart niet. Dat is dom, want:

“People over 50 control 70% of the disposable income in America. That’s three trillion dollars. Our generation invented the personal computer, skateboarding, punk rock… and these people, who were doing that stuff then, still have drive.”

Ze hebben geld en een zucht naar coolheid. De grootste groep Apple-gebruikers zijn niet hipsters in hun jaren twintig, maar mannen van boven de vijftig die graag hip willen zijn:

“There are great opportunities for electronic brands and home furnishings, and men’s apparel.  As you enter into this age, this weird thing happens, where suddenly you have all this awareness of where you’ve got this lifetime in front of you, but that wasn’t really part of the game plan when you were 20. And one thing you ask is, “What should I dress like? Should I look like Jack Kennedy? What am I supposed to look like?””

Wie door de profielen op de website bladert ziet dat het gaat om een groep die grootstedelijk en hoogopgeleid is, onderdeel van de creatieve klasse. Uiteraard is die niet representatief voor de populatie – niet in de VS en niet in Nederland. In die zin gaat de vergelijking met jongerencultuur daadwerkelijk op.

Methode
Jongeren in de leeftijd 18–30 jaar werden vergeleken met ouderen in de leeftijd 50–65 jaar. Respondenten lazen online nieuwsberichten voordat ze in een survey invulden. Er werd bijgehouden welke artikelen ze kozen. Er waren acht gemanipuleerde berichten waarin de leeftijd van de hoofdpersoon (oud of jong) en de toon (positief of negatief) varieerden. In de survey werd onder andere gevraagd naar eigenwaarde. Aan de studie deden uiteindelijk 276 respondenten mee: 178 jongeren (gemiddelde leeftijd 21) en 98 ouderen (gemiddelde leeftijd 57,5).

Resultaten
Oudere lezers kozen er eerder voor om negatieve berichten te lezen over jongeren dan positieve berichten over jongeren. Ze kozen ook minder snel negatieve berichten over de eigen groep. Ouderen rapporteerden een hogere eigenwaarde na het lezen van negatieve berichten over jongeren.

Jongere lezers hadden meer interesse in nieuwsberichten over leeftijdsgenoten. Ze lazen liever geen berichten over ouderen. Daarbij maakte het niet uit of die berichten over ouderen positief of negatief waren. Ze lazen ook minder snel negatieve berichten over de eigen groep.

Implicaties
De onderzoekers wilden met deze studie selectieve blootstelling onderzoeken. Vaak wordt dat gedaan op basis van politieke orientatie, het idee dat bijvoorbeeld linkse lezers liefst berichten lezen die hun linkse denkbeeld bevestigen. Leeftijd als variabele is dus een originele aanpak.

In de media verschijnen vaak paniekberichten over jongeren die gretig aftrek vinden en die moeilijk te ontkrachten zijn, ook al is duidelijk dat er sprake was van overdreven of zelfs onterechte aandacht – denk bijvoorbeeld aan breezersletjes of bangalijsten. Dit onderzoek geeft een aanwijzing waarom dat misschien zo is: zowel jongeren als ouderen lezen graag over jongeren. Krantenlezers zijn over het algemeen ouder (zie hier cijfers uit 2013: gemiddelde leeftijd 48 jaar). Negatief nieuws over jongeren geeft de oudere lezers een goed gevoel over zichzelf. Logisch dat zij bediend worden, toch?

CC beeld: Vivek Narayanadas

De Red Hat Society [wiki, officiële pagina] is “een vrolijke vrouwenbeweging voor ladies, die de 50 gepasseerd zijn en plezier in het leven hebben”. De organisatie ontstond in 1998 in Californië toen een paar vriendinnen thee gingen drinken en besloot zich opvallend te kleden. Vrouwen van middelbare leeftijd horen onzichtbaar te worden. De leden van de Red Hat Society willen juist gek doen. Daarom dragen ze rode hoeden, paarse kleding en rode handschoenen. De organisatie is actief in meer dan dertig landen. Nederland is sinds 2005 vertegenwoordigd met inmiddels meer dan 110 chapters.

Samira van Bohemen, Liesbet van Zoonen en Stef Aupers analyseren in een recent artikel [abstract] de relevantie van deze beweging voor haar Nederlandse leden. De studie is gebaseerd op diepte-interviews met veertien Nederlandse Red Hatters.

De Red Hat Society is een bron van vriendschap en steun. De vrouwen vinden het prettig om met andere vrouwen van hun leeftijd samen te zijn. Het biedt ook een manier om om te gaan met ouder worden. Sommige leden vinden het leuk om de aandacht te trekken en stereotypen over oudere vrouwen te ontkrachten. Centraal staat echter plezier.

De bevrijding van plezier maken
De dames vinden dat er pluspunten zitten aan ouder worden. Je hoeft je niet meer te bewijzen of zo nodig aardig gevonden te worden. Je bent meer op je gemak met wie je bent. Deze quote van Corrien is exemplarisch:

After my fiftieth birthday, I think that I started to live more consciously, and this is also due to certain situations you have been confronted with, and that’s why you think ‘It can be over in a blink’. So you want to get more out of life than you did before … and don’t have to fulfill certain expectations … that’s just nice when you think, ‘What do I care if everyone likes me or not?’ – and that is liberating.

De Red Hatters menen dat nu ze de vijftig gepasseerd zijn, ze niet meer hoeven te voldoen aan maatschappelijke verwachtingen. Daardoor kunnen ze vrij plezier maken.

Vrouwelijkheid en bekeken worden
De Red Hatters kleden zich erg vrouwelijk en kleurrijk, met de bedoeling om de aandacht te trekken en dus bekeken te worden. Sommige leden ervaren het als een verkleedpartijtje zoals ze vroeger ook deden. Terugkeer naar de kindertijd zie je ook in andere grensoverschrijdende activiteiten. Zo vertelt een Hatter dat ze het leuk vindt om belletje te lellen of op haar vingers te fluiten.

De Red Hatters zijn blij met de organisatie waar ze zulke gevoelens kunnen uiten, maar het is niet zo dat de gevoelens ontstaan zijn door het lidmaatschap. De geïnterviewde vrouwen vertellen dat de zucht naar plezier ook samenhangt met gebeurtenissen in hun levens, zoals de dood van een familielid. Het is niet zo dat alle vrouwen dezelfde achtergrond hebben. Bij sommige Red Hatters is deelname juist zo leuk omdat ze zich eerder onder vrouwen gemarginaliseerd voelden, bijvoorbeeld omdat ze geen kinderen hadden.

Conclusie
De onderzoekers concluderen dat het bij de Red Hat Society gaat om beperking en bevrijding: dominante culturele opvattingen van vrouwelijkheid en leeftijd marginaliseren en beperken oudere vrouwen in de westerse maatschappij. Andere vrouwen voelen zich beperkt door zware tijden in hun levens. Voor al deze vrouwen geldt dat ze hierin niet willen zwelgen. In plaats daarvan vieren ze de dingen waar ze om zouden moeten zwelgen: ‘To be unwanted is also to be free’. Op deze wijze bezien is de nadruk op plezier een onderhandeling van heersende ideeën van vrouwelijkheid.

CC beeld: Josh Ward.

Ouderen houden van ander vermaak dan jongeren. Daarom verschilt de inhoud van Omroep Max van die van BNN. Bij de eerste meer nostalgische programma’s, bij de laatste meer actie en avontuur. Het opmerkelijke daarbij is dat zulke entertainmentvoorkeuren veranderen tijdens het leven. Het gaat dus niet om generaties, maar om leeftijd. Ouderen van toen en nu kijken liever naar musicals, jongeren van toen en nu liever naar horrorfilms. Om dit te kunnen begrijpen onderzocht de Duitse communicatiewetenschapper Anne Bartsch [abstract] de voldoening die verschillende leeftijdsgroepen zoeken in verschillende soorten vermaak.

Aan het onderzoek deden 164 respondenten mee, gelijk verdeeld over twee leeftijdsgroepen: 18 tot 25 en boven de 50. De respondenten vulden eerst een survey in en werden daarna blootgesteld aan vier filmscènes. Vervolgens vulden ze weer een vragenlijst in. De scènes kwamen uit een komedie, een thriller, een drama en een documentaire – allemaal redelijk onbekende films.

De resultaten laten opmerkelijke verschillen en overeenkomsten zien. De jongeren hadden meer behoefte aan opwindende en ontroerende entertainment-ervaringen, de ouderen waren meer geïnteresseerd in overdenkende ervaringen. Beide groepen scoorden echter gelijk op het zoeken naar plezier en het delen van emoties. De auteur stelt dat het van belang is meer onderzoek te doen naar de entertainmentervaring van ouderen.

Het onderzoek is vooral interessant vanwege de overeenkomsten tussen oud en jong. De methodologische opzet maakt het onderzoek echter nogal plat: we weten weinig over verschillende manieren van kijken tussen ouderen en jongeren. Nu ouderen steeds langer ‘jong’ blijven, is het niet tegen verwachting dat de verschillen in entertainmentbehoefte ook kleiner worden.