Drugsgebruik is alomtegenwoordig in het uitgaansleven en dat geldt ook voor circuitparty’s. Deze feesten draaien om plezier en de drugs worden daarop uitgekozen. Antropoloog Mickey Weems die onderzoek deed naar circuitparty’s [open access] stelt dat er daarbij vijf criteria zijn:

“the drug should enable the user to be more social, it should help the user stay awake, it should enhance the music, the user should feel sexy, and the user should feel a fun sense of delirium without becoming clumsy” (p. 59).

Hallucinogenen als lsd worden daarom zelden gebruikt. Sinds de jaren 90 zijn vier soorten populair en dominant. Ze hebben liefkozend meisjesnamen gekregen en staan in de VS bekend als de girlfriends: Stacy (MDMA), Katie (ketamine), Gina (GHB) en Tina (crystal meth). Vaak worden ze in combinatie gebruikt.

Harm reduction
Aan drugs kleven risico’s en circuitbezoekers zoeken naar manieren om die te managen. In de gay community staat zogeheten harm reduction hoog in het vaandel: het verbieden of beschamen van drugsgebruik werkt niet, educatie wel. Hoe dit aangepakt wordt verschilt per land. In de VS met de war on drugs is het voor hulpverleners moeilijk om informatie aan te bieden omdat dit gezien wordt als aanmoediging. In Nederland daarentegen bestaan organisaties als Mainline die bijvoorbeeld gezondheidstrainingen en chemsex support aanbiedt.

De nadruk op excessief maar verantwoord gebruik in de gay scene blijkt ook uit een recent onderzoek [abstract] naar GHB-gebruik onder Australische LHBTQ’s. Zij hanteren verschillende strategieën om veilig te gebruiken, zoals het zoeken naar informatie bij peers en online, het zorgvuldig doseren en timen, en alleen samen met anderen gebruiken. Dat betekent niet dat het altijd goed gaat: alle respondenten hadden wel eens een slechte ervaring gehad, van in slaap vallen tot ziekenhuisopname. Veiligheid wordt daarom sterk gezocht in vertrouwen in de mensen om zich heen: weten zij wat te doen bij een overdosis en doen ze dat ook?

Solidariteit
Weems betoogt dat circuitparty’s staan voor transcendente solidariteit, het zijn rituele performance met een “gay twist”. Drugs zijn daar onderdeel van. Ze laten de bezoekers zich goed voelen en  ze doen de muziek beter binnenkomen. Circuitparty’s zijn ook plekken waar sterk geoordeeld wordt op uiterlijk. Ook daarbij helpen drugs:

“a Circuiteer uses intoxicants as social lubricants to reduce the friction that one feels when exposed to the scrutiny of so many other people. When used properly, drugs allow participants to express their attraction to the objects of their desire, or at the very least, be tolerant of the less attractive” (p. 249).

Dit is de derde blogpost in een reeks over circuitparty’s. De eerste, over de geschiedenis, lees je hier, de tweede over het ontbreken van fysiek geweld hier. 

(c) beeld: Linda Duits

Voor de Tweede Wereldoorlog danste men vrijwel uitsluitend in paren van man/vrouw. Dit verandert langzaam, samen met de tijdsgeest. Bij de Lindy Hop en de Jitterbug zaten al momenten dat je even alleen danste. De twist uit de jaren 50 was de eerste dans die je volledig zonder regels en fysiek contact met een partner kon doen. In de jaren 60 ontstaat vervolgens het go-go dansen. Socioloog George Gonos legde dit in 1976 als volgt uit:

“The dancing, accomplished as if in the space allowed by a telephone booth, was most frequently described as either ‘frantic’ or ‘frenzied’ because, despite the lack of horizontal motion, arms and legs were flying, heads bobbing and torsos pumping” (p. 193).

Ontstaan en etymologie
De naam go-go komt oorspronkelijk uit het Frans: à gogo betekent “in overvloed, zoveel men wil, volop, naar believen”. Het raakte geassocieerd met dansen dankzij een roman die daar niets mee te maken heeft. Whisky Galore! is een Brits boek uit 1947 over een schipbreuk waarbij 50.000 vaten whisky vrijkwamen. De Franse titel was Whisky à gogo, een naam die zo aansloeg dat hij ook gekozen werd door een nachtclub in Parijs in 1947.

Er komen meer nachtclubs waar voor het eerst plaatjes gedraaid gaan worden en die daarom discothèques genoemd worden. Het go-go dansen ontstaat begin jaren 60 in een andere Whisky à gogo-discotheek in de Franse Rivièra. Daar dansten de meisjes van het vermaak in korte rokjes met hoge hakken.

De discothèque waait over naar Amerika en in 1958 opent The Whisky-a-Go-Go in Chicago. De bekendste Whisky-a-Go-Go is in Los Angeles, geopend in 1964, wat – gek genoeg – geen echte disco is maar meer een livemuziek-venue. Er waren wel go-go dansers, en de LA Whisky-a-Go-Go was de eerste plek met kooien en daarmee de plek waar het kooidansen is uitgevonden.

Andere wereld
Het doel van de go-go dansers was het publiek aan te moedigen actief te worden. Aanvankelijk waren het zonder uitzondering vrouwen, die dansten ‘alsof niemand keek’, schrijft Gonos. Ze maakten weinig contact met het publiek, het leek alsof ze in hun eigen wereld waren – wat goed past bij kooidansen:

“[The cage] served as protection for the dancer’s activities and thoughts, her individual communion with a posited reality in which she was, by contract, more thoroughly engrossed than ordinary participants. The existence and qualities of this separate reality, represented as ‘organic’ had been internationally established in the creation of the discotheque environment. The go-go dancer’s activities pointed to this other world with which she had apparently achieved a state of resonance, but which remained slightly alien to others. Hence, she served as a mediator between patrons and this other world-a world which was nowhere adequately described, or even openly recognized to exist, but nonetheless always vaguely present for those contained within the disco frame” (199-200).

In de jaren 60 wordt er op de Amerikaanse tv flink ge-go-g0-danst. Hullabaloo was een muziekserie op NBC network met in het laatste segment ‘Hullabaloo A-Go-Go’ model Lada Edmund. Ook de ABC-serie Shindig! had go-go dansers die optraden in plastic kooien. Nancy Sinatra verheerlijkte de go-go-laarzen in ‘These Boots Are Made for Walkin”. Fun fact: The Supremes brachten in 1966 het album Supremes A’ Go Go uit, niet alleen hun allereerste album dat op nummer 1 van de Billboard album charts kwam, maar ook de allereerste nummer 1 voor een vrouwengroep.

Go-go dansen wordt dan niet meer alleen door vrouwen gedaan. Volgens Wikipedia kenden Amerikaanse gay clubs in de periode 1965-1968 het fenomeen go-go boys.

Emancipatie en sekswerk
Volgens muziekwetenschapper Georgina Gregory weerspiegelt go-go dansen de sociale veranderingen van de jaren 60 en de pas gevonden vrijheid voor vrouwen. Een uitzinnige danseres in een kooi lijkt dan op een vogel die vrijheid zoekt. Go-go dansers stonden voor individualisme, maar tegelijk – schrijft Gregory – was het onduidelijk wat vrouwen precies met vrijheid zouden kunnen doen: “the frantic gyration of go-go girls connotes the anxiety of birds, desperate to escape, but unsure how they would survive if they did” (p. 18).

Eind jaren 60 gaat de gekte wat liggen en verplaatst het go-go dansen zich naar bars, waar dansers meer burlesque performers zijn, enigszins vergelijkbaar met strippers. Daar was het de bedoeling dat betaalde go-go dansers drankjes scoorden bij de bargasten. In een oral-history-studie uit 1983 schrijft Phaye Poliakoff daarover:

“To the women who work in go-go bars, dancing is just another job. Their work is similar to other jobs that women find traditionally open to them, such as waitressing or clerical work. The low wages, sexual harassment, lack of mobility, and the service nature of the work are characteristic of all these occupations. Why these women chose go-go dancing is reflective of their own personal backgrounds” (p. 58).

Revival
Go-go dansen verspreidt zich in de jaren 70 over de hele wereld met Thailand en de Filippijnen als belangrijke centra. De stijl raake evenwel uit de mode in hippe clubs. Er is een revival in New Yorkse clubs eind jaren 80 die wordt toegeschreven aan Madonna.

Vandaag de dag is go-go dansen in de VS hoofdzakelijk een mannelijke aangelegenheid: het fenomeen zie je vooral terug in het gay uitgaansleven zoals op circuitfeesten. Daar heten ze nu performance art dancers. In Nederland wordt het ook nog volop gedaan. Bij verschillende bureaus kun je go-go dansers huren en verschillende studio’s bieden cursussen aan die je naast “nieuwe moves” ook meer zelfverzekerdheid beloven.

Mannelijkheid wordt vaak verbonden aan geweld, van mannen naar elkaar of van mannen naar vrouwen. Dat begint van jongsaf aan als jongens worden aangemoedigd om stoer te zijn en te ravotten. Outlaw-culturen zoals motorbendes, en heel autoritaire culturen, zoals het leger, zijn culturen van excessieve mannelijkheid waar geweld bijna vanzelfsprekend bij hoort. Toch is het mogelijk om een outlaw te zijn en niet elkaar de hersenen in te slaan. Antropoloog Mickey Weems onderzocht [open access] circuitparty’s en plaatst dit element op de voorgrond: ‘het circuit’ is een outlaw-gemeenschap die een manier heeft gevonden om overdadige mannelijkheid te performen zonder fysiek geweld.

Wie wel eens op een circuitfeest is geweest merkt direct een verschil met heteroseksuele uitgaansculturen. Als je per ongeluk tegen iemand aanstoot, word je beantwoord met een glimlach. Fysiek geweld is zeer uitzonderlijk. Over hoe opmerkelijk dat is in combinatie met de excessieve mannelijkheid die kenmerkend is voor circuitfeesten schrijft Weems:

“If many men have to be excessive (a human trait that is culturally gendered), and if the expression of masculine excess must be transgressive (what I call outlaw), the men of the Circuit have discovered a way to eliminate the violent dimension that too many guys enter when they express their manhood. The Circuit community has social dynamics that could help eliminate much of the violence that men perpetrate across the globe every day in the name of Heaven and their cojones” (p. 1-2).

De sociale dynamieken waarnaar hij verwijst zijn bijvoorbeeld het kweken van spieren om aantrekkelijk te zijn in plaats van bedreigend, het uitdrukken van arrogantie door op mensen neer te kijken in plaats van met fysieke agressie en het gebruik van signifiers van geweld als bron als seksueel plezier (denk aan fetisjen rond het leger). Daar bovenop komt een sterk gevoel van solidariteit onder bezoekers. Die solidariteit wordt versterkt door en geuit met het samen dansen, het één worden als publiek.

Dat betekent niet dat er geen problemen zijn. Weems noemt bijvoorbeeld body fascism (de intolerantie van lichamen die niet aan nauwe schoonheidsnormen voldoen), onveilige seks en overdoses/verslaving. Ik zou daar seksuele grensoverschrijding aan toevoegen, want ook op cruiseplekken kan consent overschreden worden (en gebeurt dat ook).

Als het gaat om de schadelijke kanten van mannelijkheid in het algemeen, wordt er niet snel naar de gay scene gekeken voor oplossingen. Misschien komt dat wel vanwege de zojuist genoemde problemen. Toch is het zinnig om dat wel te doen en nader te onderzoeken hoe het mogelijk is dat er zelden geweldsincidenten plaatsvinden als je duizenden homo’s bij elkaar zet om te feesten, terwijl het ieder weekend knokken is tussen heterojongens op het Rembrandtsplein (en vergelijkbare pleinen in andere uitgaansgebieden).

Dit is de tweede blogpost in een reeks over circuitparty’s. De eerste, over de geschiedenis, lees je hier. 

(c) beeld: Linda Duits

Circuit-party’s zijn een essentieel onderdeel van gay uitgaanscultuur. Het zijn vrij grote feesten, gericht op dansen en bijna exclusief bezocht door mannen. Kenmerkend zijn het gebrek aan bovenkleding van de bezoekers, een voorkeur voor over-the-top versiering, special effects, optredens on stage terwijl het publiek danst, en een lange duur: soms van vrijdag tot zondag.

Het is een mondiale subcultuur: je kunt over de hele wereld naar een circuit-party en overal tref je min of meer hetzelfde aan. Desondanks is er relatief weinig academische interesse voor het fenomeen. Die interesse heb ik wel. Dit is daarom de eerste in een – hoop ik – reeks van blogposts.

Begin
De geschiedenis van het circuitfeest start volgens antropoloog Mickey Weems [open access] in New York, net na de Stonewall-rellen in 1969. Er was behoefte aan ‘publieke intimiteit’, een samenzijn dat niet direct seksueel is, hoewel er wel seks plaatsvindt. Een circuitfeest is namelijk geen orgie, schrijft Weems, het hoofddoel is dansen. Er werd in die periode veel gecruised in New York, met alle gevaren van dien. Er waren ook wel cafés met darkrooms in de achterkamer en sauna’s, maar die hadden een kleinere schaal.

In de eerste fase van de circuit-party werd het feest nog niet zo genoemd. Toch was de term circuit al wel in gebruik:

“Initially, the term “circuit” referred to the weekly calendar for Gay men in-the-know (called “circuit queens”) to visit Gay-friendly hair salons, restaurants, bars, dance clubs, and bathhouses on Manhattan Island that were considered chic. It would also include the seasonal pilgrimage to Fire Island in the summer and the newly legal clubs in Manhattan during the off-season. This inter-island pilgrimage made up the first post-Stonewall dance circuit” (p. 105-106).

Clubs werden groter en nachten gingen langer door. Dj’s leerden muziek aan elkaar te mixen zodat er non-stop gedanst kon worden, een activiteit die mede mogelijk werd gemaakt door drugs. De feesten hadden vaak een kleurenthema zoals The White Party. Het was al direct een internationaal fenomeen. Hoewel Weems vooral over de Verenigde Staten schrijft, noemt hij ook Black Parties en Orange Parties in Amsterdam in de jaren 70.

Wat opviel bij deze vroege circuitfeesten was de nadruk op mannelijke mannelijkheid in plaats van vrouwelijkheid als marker van homoseksualiteit. Wooms schrijft:

“Unlike molly houses or drag balls, clubs in the Manhattan-Fire Island Circuit openly celebrated muscular and manly Gay men, who would appear on the streets and the beach by the thousands. At night, they would take off their shirts in the clubs in a display of raw sensuality and assertiveness that shocked the awareness of anyone who witnessed them en masse. Gay men made themselves the objects of their own desire rather than wistfully lusting after some Straight masculine ideal” (p. 108).

Het was op deze feesten dat de hypermannelijke ‘gay kloon’ is geboren – zie ook het nummer ‘Macho man’ van The Village People. Op circuitfeesten zie je nog steeds veel uniformiteit in uiterlijk. Een belangrijke club in deze fase was The Saint gevestigd in een voormalig theater. Er was daar een balkon dat uitkeek op de dansvloer waar mannen seks hadden. Ook dat is inmiddels een traditie geworden.

De eerste circuitfase
Begin jaren 80 komt de naam circuit-party in omloop. De feesten hadden een gemeenschap voortgebracht die van stad naar stad reisde, met eigen muziek en eigen dj’s. Party’s vielen vaak samen met andere feestdagen, zoals Halloween en Oudjaar. Wooms wijst The Red Party in Columbus, Ohio in 1976 aan als het eerste echte circuitfeest,

“because it did the following early on: emphasized pageantry, transferred the party from a club to a larger rented space, imported Manhattan club sensibilities (performers, DJs, and technologies for light and sound), and relegated dance as the basis for the gathering, not simply one activity among many” (p. 119).

Ook San Francisco was belangrijk in deze fase, net als Chicago waar house vandaan komt – oorspronkelijk een zwarte, gay muzieksoort. House werd de standaardmuziek voor circuit, ook dat is onveranderd.

Aids bracht de scene bijna tot stilstand in de jaren 80. Veel New Yorkse clubs sloten hun deuren en in de gemeenschap vielen veel doden.

De tweede circuitfase
Eind jaren 80 leefde de gay gemeenschap rond dansen weer op dankzij aidsactivisme. Er werden benefieten georganiseerd en de dansvloeren stroomden weer vol. De tweede fase piekte zo rond 2000, toen er over de hele wereld massale feesten werden gehouden, vaak op bijzondere plekken zoals de San Diego Zoo en Disneyland.

De tweede generatie circuitfeesten waren larger than life, met geweldige optredens van professionele dansers en acrobaten in uitzinnige kostuums. Er was altijd al een connectie met theater, net als met spiritualiteit: de club is de kerk, de dj is God en op de dansvloer ervaar je transcendentie, al dan niet geholpen door drugs.

Het massale gebruik van verboden middelen leidde evenwel tot het einde van de tweede fase. In Amerika waren er tussen 1997 en 2003 een groot aantal ghb-overdoses die landelijke media-aandacht kregen met daarin een focus op de circuitfeesten. De party’s werden ook gekoppeld aan onverantwoordelijk gebruik van crystal meth. Wooms zegt over die periode:

“Although some participants see 1998 to 2001 as the golden age of the Circuit, it was also the Circuit at its worst. For too many participants, the Circuit became a safe haven for bad behavior” (p. 130).

Na 2001 werden de feesten kleiner. Naast de negatieve aandacht wijst Wooms op de opkomst van online datingapps en de commercialisering van de feesten als oorzaken van de teloorgang. Bovendien werd homofobie publieker geuit in de periode na 9/11.

Een derde fase? 
Het boek van Wooms waar dit hoofdstuk instaat is uit 2008. Hij speculeert wat over een derde fase en verwacht meer metroseksuele heterojongens te zien op circuitfeesten. Die verwachting is niet uitgekomen maar er wordt wel weer volop gefeest (voor zover de coronamaatregelen dat toelaten). De kenmerken zijn opmerkelijk stabiel gebleven door de jaren heen, wat erop wijst dat het circuitfeest een ijzersterk concept is.

CC beeld: iSabadell. Circuit Festival in Barcelona 2013