Afgelopen week ging president Biden op TikTok. Het deed wenkbrauwen rijzen: TikTok ligt in de VS onder vuur vanwege zorgen om de nationale veiligheid. Maar ja, politici willen zijn waar de kiezers zijn en TikTok is nu eenmaal het platform dat de voorkeur van jongeren heeft. De campagne wordt ook op andere platforms gevoerd, zoals op Twitter oftewel X. Een gefragmenteerd socialmedialandschap vraagt om heel veel verschillende content, zou een beetje socialmediastrategist zeggen.

In de nieuwsbrief Garbage Day las ik een tegenovergestelde voorspelling. Schrijver Ryan Broderick denkt dat we juist weer steeds meer dezelfde content gaan zien. Er zijn nu immers zoveel platformen, het is gewoon geen doen. Hij legt dat uit aan de hand van de twee accounts van Biden op X: @potus, als president; en @joebiden als presidentskandidaat. Op zondag plaatste het eerste account een informerend filmpje over shrinkflation. Op maandag plaatste het tweede account een heel ander filmpje. Met een meme haakte hij op grappig bedoelde wijze in op een complottheorie over de Democrats en de Superbowl (zie hier voor uitleg).

Betekenis is vrij
Wat doet Biden op X, kun je je afvragen, schrijft Broderick, dat is steeds meer een radicaalrechts netwerk waar niemand op de Democraat zit te wachten. Maar de meme stond ook Threads en daar waren de reacties heel anders. Dat we weer naar hetzelfde gaan kijken betekent niet dat we daar op eenzelfde manier betekenis aan geven, stelt Broderick:

“Well, more and more we’re all seeing the same content — because there are just too many sites we have to share it to — but each site is becoming a vastly different prism through which to view it. Also, we don’t really have much of a media apparatus left to create even an illusion of consensus for this stuff. Which means, more often than not, that we can’t really assess importance. And that makes me wonder if, someday sooner than we think, we’ll start to see important figures like the president give up on posting all together because ultimately there’s no way to make sense of the reactions. The days of “winning the internet” are over.”

Ik vind de observatie goed, maar ik ben het niet eens met Brodericks interpretatie. Betekenisgeving was immets altijd al vrij. Hij raakt wel een interessant punt. Toen we nog twee zenders op televisie hadden gaven we op de bank betekenis, samen met de andere aanwezigen. Daarbij keken mensen (uit dezelfde kringen) naar min of meer naar dezelfde talkshows, lazen ze min of meer dezelfde columnisten. Het mediakader waarbinnen betekenisgeving plaatsvindt was dus veel meer hetzelfde. Je zou kunnen stellen dat duiding vroeger centralistischer was – denk bijvoorbeeld ook een programma als Kopspijkers vroeger op de zaterdagavond.

Gevolgen
Het stuk roept bij mij twee vragen op. Allereerst twee empirische vraag: is het inderdaad zo dat gebruikers van Threads anders betekenis geven aan zo’n filmpje dan gebruikers van X vanwege de verschillende contexten waarin het bericht staat? Of zit het verschil in betekenisgeving ‘gewoon’ in hun verschillende achtergronden en doet de context op het platform er niet toe?

De tweede vraag gaat over het belang dat Broderick noemt. In de ‘goede oude’ twittertijd kon een virale tweet Het Journaal halen. In het post-Twitter gefragmenteerde socialemedialandschap is een virale tweet iets heel anders dan een virale post van Threads. Maar ook ‘vroeger’ kon je niet van Twitter generaliseren naar de bevolking. Betekent “the days of “winning the internet” are over” niet gewoon: de dagen van luie journalistiek zijn voorbij?

De komende Amerikaanse verkiezingen zijn de eerste in dit nieuwe post-twitter landschap. Al valt eerst nog maar eens te bezien hoe post-X dat landschap is.

Beeld gegeneerd met AI (Lexica). 

Het merendeel van het onderzoek over internet, jongeren en welzijn gaat over het Mondiale Noorden, met name over de VS en Europa. Resultaten zijn lastig te generaliseren naar andere landen, omdat er grote sociaaleconomische verschillen zijn. Bovendien zijn er onderling veel verschil in gender- en andere sociale normen. Een recent overzichtsartikel [abstract] zet de onderzoeksinteresses in deze landen op een rijtje. Er zijn grote culturele verschillen.

Vijf regio’s 
Het minste onderzoek is er over Sub-Sahara Afrika, met als uitzondering Zuid-Afrika. Volgens de auteurs komt dat wellicht door het stigma op geestelijke gezondheid in deze regio. Onderzoek in Sub-Sahara Afrika richt zich vaak op infectieziekten en fysieke gezondheid, en dat zien ze ook als het om het gebruik van sociale media gaat. Studies onderzoeken dan bijvoorbeeld hoe sociale media kunnen bijdragen aan bewustzijn van corona of hiv.

Het Midden-Oosten en Noord-Afrika is heel divers in termen van digitale toegang. Ook hier is er weinig onderzoek, maar de richting die dat onderzoek uitgaat is weer een heel andere: de focus licht op gevaren zoals cyberpesten, seksuele content, riskant online gedrag en overmatig internetgebruik. Meisjes hebben minder vaak online profielen dan jongens. Er is veel afkeuring van ouders en nauwelijks aandacht voor positieve effecten van sociale media.

Genderverschillen zijn ook groot in Azië, waar meer dan de helft van de pubers van de wereld woont. Het onderzoek gaat ook hier veel over risico’s, zoals zelfmoord in relatie tot sociale netwerken in Bangladesh, cyberpesten in Pakistan en kinderprostitutie in Nepal. Er is ook wel aandacht voor positieve kanten, zoals onderzoek over Cambodja, Indonesië, Maleisië en Thailand dat laat zien dat gemarginaliseerde kinderen baat hebben bij online sociale contacten.

Vorig week heeft het gerenommeerde onderzoeksinstituut Pew cijfers bekend gemaakt over het socialemediagebruik onder Amerikanen in 2021. Een representatieve steekproef van 1502 volwassenen is tussen 25 januari en 8 februari bevraagd via de telefoon.

Het algemene beeld is een van redelijke stabiliteit. Dat zit ook in de vraagstelling: ‘Heb je ooit gebruikt?’ De grafiek gaat dus niet over regelmatig gebruik.  Alleen YouTube en Reddit groeiden significant sinds 2019. TikTok (sinds 2018 beschikbaar in de VS) werd toen nog niet meegenomen in het onderzoek.

Instagram, Snapchat en TikTok zijn vooral populair onder jongvolwassenen. Instagram is relatief populairder onder Latino en Zwarte Amerikanen, LinkedIn onder hoogopgeleiden en Pinterest onder vrouwen. Nextdoor is een platform voor buurtgenoten, dat ook in Nederland beschikbaar is.

Deze cijfers laten zich slecht vergelijken met Nederland, omdat wij meer online zijn dan Amerikanen. De waarde van het onderzoek zit vooral in de suggestie van verzadiging die er in de VS optreedt. Later deze week bespreek ik cijfers over ons land.

In 2011 schreven wij hier dat 55plussers massaal op Facebook gingen. Inmiddels is de groep ouderen stevig verankerd op het netwerk: 69 procent van de Nederlandse 65- tot 79-jarigen zit op Facebook. Dat blijkt uit de jaarlijkse sociale-media-monitor van Newcom Research waarover Marketingfacts vandaag schrijft. Het grote nieuws dat zij rapporteren: een massale uittocht van jongeren.

Het dagelijks gebruik van Facebook in de leeftijdsgroep 15-19 jaar daalde met maar liefst 25 procentpunt tussen 2016 en 2018. Marketingfacts:

De onderzoekers van Newcom Research hebben de jongeren ook gevraagd naar hun beweegredenen. Zij concluderen dat jongeren zich minder thuis voelen tussen de (oudere) mensen die op Facebook zitten. De 15-19-jarigen geven aan dat er teveel mensen op zitten waar ze niks mee hebben (31 procent) en ze zich er niet meer thuis voelen (30 procent). Advertenties zijn voor slechts 13 procent een motivatie om af te haken.

Waarschijnlijk was dit een gesloten vraag. Een andere mogelijke reden zijn de betere gebruikersmogelijkheden die concurrerende netwerken Snapchat en Instagram bieden, zoals filters. Deze apps worden evenveel als Facebook gebruikt door deze leeftijdsgroep. Dit betekent overigens niet dat er een einde komt aan de dominantie van de techgigant: Facebook is immers eigenaar van Instagram en Whatsapp – dat is weliswaar geen sociaal netwerk maar wordt door alle leeftijdsgroepen het meest gebruikt.

Het gaat goed met de jeugd. Niet alleen in Nederland en België, maar in de hele Westerse wereld zien we tieners van nu minder probleemgedrag vertonen dan tieners van vroeger. Vox maakte een mooie interactieve tool waarmee je jouw leeftijdscohort (bijvoorbeeld geboren in 1976 als ik) kunt vergelijken met (Amerikaanse) tieners van nu. Er zijn verschillende redenen aan te dragen waarom dat zo is: kleinere gezinnen, meer aandacht, meer jeugdwerk.

In The Times verscheen gisteren een artikel waarin werd gerapporteerd dat tienerzwangerschappen in het Verenigd Koninkrijk in de afgelopen jaren sterk gedaald zijn. Een onderzoeker wijst erop dat er meerdere oorzaken mogelijk zijn, maar dat het gebruik van sociale media zeker een van de oorzaken is:

“If a tablet is providing sufficient entertainment at home they may be less likely to go out and find themselves in the kinds of situations which can lead to unwanted pregnancy. … There are many reasons behind the fall in teenage pregnancy, and access to better contraception and sex education are of course among them, but we also need to recognise the many ways in which young people’s lives have changed.”

Kort gezegd: tieners worden minder snel zwanger omdat ze minder fysieke tijd met elkaar doorbrengen. Het is een aannemelijke gedachte: sexting is immers ook veiliger dan seksen in de zin dat je er geen ziektes van kunt krijgen. Toch is de claim discutabel. Tieners bevinden zich steeds minder in de publieke ruimte (dankzij beperkingen van ouders en overheid) en vullen dat gat met sociale media. Maar een ongewenste zwangerschap doe je doorgaans niet op in de publieke ruimte, maar in de privésfeer.

De toegang tot informatie, bijvoorbeeld via het internet, lijkt mij een veel betere voorspeller van deze daling. Vlak daarbij vooral ook niet het belang van MTVs 16 & Pregnant en de Teen Mom-series uit.

Het was een grote verrassing voor The New York Times: een recent rapport van Pew Internet laat zien dat Amerikaanse tieners (13-17 jaar) online gelukkige levens leiden. “Where is the doom and gloom?” vroeg de verslaggever zich af. Lezers van dit blog zullen nauwelijks verbaasd zijn over de resultaten. Sociale media zijn een manier om nieuwe vriendschappen te maken en bestaande vriendschappen te onderhouden. Er gebeurt wel eens iets negatiefs, maar dat staat in geen verhouding tot de vele leuke en fijne momenten.

Een paar inzichten uit het rapport:

• 57% heeft online een nieuwe vriend gemaakt. Jongens doen dat iets makkelijker dan meisjes;
• Bij nieuwe ontmoetingen deelt 62% van de tieners hun nickname op sociale media zodat ze in contact kunnen blijven.
• Vriendschappen gaan soms voorbij. 58% van de tieners heeft wel eens een voormalig vriend verwijderd van sociale netwerken, 45% iemand geblockt. Meisjes doen dit meer dan jongens;
• Sms’en is in de VS nog steeds populair: 55% sms’t dagelijks met een vriend. Ter vergelijking: slechts 25% ziet dagelijks een vriend en zes procent emailt dagelijks met een vriend;
• De school is nog steeds de belangrijkste ontmoetingsplek. 83% brengt daar tijd door met beste vrienden. Bij iemand thuis langs gaan staat met 58% een stuk lager. 55% brengt online tijd door met hun beste vrienden – verbazingwekkend laag;
• Ook instant messaging is opmerkelijk populair. 27% doet dat dagelijks met een vriend. Wellicht komt dit door AOL Instant Messager – AOL is de grootste internetaanbieder in de VS. Messaging apps, waaronder Whatsapp, worden maar door 14% dagelijks gebruikt;
• Amerikaanse tieners blijken nog graag te bellen. Dertien procent noemt de telefoon als voorkeurs communicatiemiddel. 49% noemt sms. Geld speelt een rol: tieners uit arme milieus gebruiken eerder sociale media om te communiceren dan de telefoon of sms. 85% zegt bellend tijd met hun vrienden door te brengen en 19% doet dat elke dag;
• Jongens games meer dan meisjes (84% tegenover 59%). Bij het ontmoeten van nieuwe mensen deelt 38% van de jongens hun gaming handle (de nickname die ze in een spel hebben). Slechts zeven procent van de meisjes doet dit;
• Van al dat gamen raakt dertig procent wel eens gefrustreerd. Maar: 82% geeft aan dat ze gelukkiger en relaxter worden van gamen. 78% vindt dat je van gamen meer verbonden raakt met je vrienden.

Ik verwacht dat in Nederland deze cijfers er heel anders uit zien. 97% van de Nederlandse jongeren heeft een smartphone (zo bleek uit recent onderzoek van Kennisnet) en Whatsapp is hier ongekend populair.

Als mensen een mening hebben waarvan ze denken dat hij anders is dan de meeste mensen, zijn ze onzeker over die mening. Ze houden daarom goed de meningen van anderen in de gaten. Uit angst voor isolatie zullen ze hun afwijkende mening voor zich houden. Als de eigen mening overeenkomt met wat de meeste mensen vinden, hoeven ze niet bang te zijn uitgesloten te worden en uiten ze hun mening wel. Deze theorie is een klassieker uit de communicatiewetenschap die bekend staat als de zwijgspiraal.

Het concept werd bedacht door Elisabeth Noelle-Neuman in 1974, in een tijd van massamedia waarin gewone burgers weinig mogelijkheden hadden hun stem te laten horen. Tegenwoordig kunnen zij dat wel, via sociale media. Pew Internet heeft onderzocht in hoeverre mensen bereid zijn online hun mening te delen en hoe dit afhangt van wat zij denken dat anderen vinden.

Ze ondervroegen 1801 volwassen Amerikanen met een vragenlijst. Het centrale onderwerp was het NSA-schandaal dat aan het licht kwam dankzij onthullingen van Edward Snowden. Dit onderwerp is gekozen omdat uit een eerdere studie bleek dat Amerikanen hier erg verdeeld over zijn. Respondenten werden om hun mening gevraagd, hoe bereid ze zijn hierover te discussieren op plekken als werk, een etentje met vrienden, Twitter en Facebook, en in hoeverre ze dachten dat concrete anderen (hun partner, buren, twittervolgers) het eens zijn met hun mening.

De belangrijkste uitkomsten van deze studie:

• Mensen waren minder geneigd het NSA-verhaal op sociale media te bespreken. 86 procent van de Amerikanen wilde dit persoonlijk bespreken, maar slechts 42 procent wilde dat op Facebook of Twitter doen.
• Van de veertien procent die Snowden niet in persoon wilde bespreken, wilde slecht 0,3 procent dat wel op sociale media doen. Sociale medie bieden dus geen alternatief discussieplatform.
• Zowel in persoonlijke als online settings waren mensen meer bereid hun mening te delen als ze dachten dat hun publiek het met hen eens was.
• Gebruikers van Facebook- en Twitter waren minder bereid hun mening face-to-face te delen.

De onderzoekers concluderen daarom dat “social media did not provide new forums for those who might otherwise remain silent to express their opinions and debate issues”.

Dit voelt niet juist. Online zijn er bijvoorbeeld veel anonieme accounts. Anonimiteit maakt dat de verzender niet hoeft te malen om wat zijn omgeving van zijn mening vindt. Dit is helemaal niet meegenomen in de studie. Daarnaast vind ik de keuze voor het onderwerp opmerkelijk: het spionageschandaal is redelijk technisch en dat zou een reden kunnen zijn dat mensen er niet makkelijk over spreken. De onderzoekers rapporteren inderdaad dat mensen die het gevoel hadden meer kennis van het onderwerp te hebben, makkelijker erover in gesprek gingen.

Tot slot is cumulatie een belangrijke factor in de theorie over de zwijgspiraal: Noelle-Neuman stelde dat massamedia boodschappen steeds herhalen en dat het daarom voor mensen moeilijk is die boodschappen te negeren. Uit het Pew-onderzoek bleek dat dit niet op ging: slechts 58 procent had in ieder geval iets over dit onderwerp gehoord via tv, een benauwende negentien procent uit de krant en slechts drie procent iets op Twitter.

Het lijkt er dus op dat niet de zwijgspiraal is onderzocht, maar het effect van weinig van een onderwerp weten op bereidheid erover te spreken.

Het World Economic Forum is een private Zwitserse organisatie die de wereld beter wil maken door bedrijfsleven, wetenschappers en politici bij elkaar te brengen. De afgelopen twee jaar is de organisatie bezig geweest met een mondiale agenda over sociale media. Onlangs publiceerde het Forum daar resultaten van: tien ontwikkelingen in sociale media. Het lijstje is interessant omdat er echt mondiaal en kritisch gekeken wordt. De inzichten zijn dan ook meer dynamieken dan trends waar marketeers wat aan hebben.

1. De impact van tijd

We brengen niet alleen veel tijd door op sociale media, maar tijd is een essentieel kenmerk. Van Twitters real time-nieuws tot Snapchats beperking van zichtbaarheid in seconden, tijd verandert de manier waarop we communiceren. Persoon om te volgen: @linda_abraham 

2. Het bevooroordeelde web

Algoritmes bepalen grotendeels wat we zien op sociale media. Die zijn vaak niet zichtbaar, maar we moeten wel weten hoe die werken. Persoon om te volgen: @zephoria

3. Het visuele web

Stilstaande en bewegende beelden nemen het web over. Deze data zijn veel ongestructureerder en moeilijker te doorzoeken dan tekst. Welke invloed zal dit hebben op contentcreatie, -distributie en –ontdekking? Persoon om te volgen: @Flygirltwo

4. Sociale media met een houdbaarheidsperiode

Kan je je Facebookprofiel echt verwijderen? Is een Snapchat echt weg? Sociale media zijn niet zo permanent als we ooit dachten, maar ze zijn ook niet tijdelijk. Persoon om te volgen: @heyitsnoah

5. Een wereld van sociale media

Twitter vs Seina Weibo; Google vs Yandex; Facebook vs Qzone: zijn dit simpelweg dezelfde versies of functioneren ze echt anders? Wat is de invloed van lokale culturen, overheden en sociale normen op de manier waarop we sociale media gebruiken? En wat zijn de gevolgen in een mondialiserende wereld? Personen om te volgen: @huyong en @tnatsu

6. Consolidatie versus fragmentatie

Hoe zit de markt eruit? Grote spelers als Facebook kopen nieuwkomers als Whatsapp op. Gaan we sociale media meer gefragmenteerd gebruiken of is dat een illusie? Persoon om te volgen: @linda_abraham

7. Digitale overdaad

Informatie komt razendsnel tot ons, vanuit meerdere bronnen. We zijn slecht in multitasken maar de digitale omgeving eist dat wel van ons. Hier liggen vooral zorgen bij jonge mensen. Persoon om te volgen: @createdbyerica

8. Online leven na de dood

Ouders maken al profielen voor kinderen die nog niet zijn geboren. Hoe gaat het met de doden? Wie erft je online identiteit en welke rechten heeft die persoon? Persoon om te volgen: @garyvee

9. Sociale media in de beklaagdenbank

De data van sociale media zijn vaak publiek beschikbaar. Mogen ze ook gebruikt worden in de rechtszaal? Van wie zijn deze data? Hoe mogen overheden ermee omgaan? Persoon om te volgen: @ealshafei

10. Gezondheidskeuring voor social media

We kunnen onze lichamen en hun prestaties meten, volgen en analyseren. Heeft dit ook gevolgen voor de manier waarop we onze lichamen verzorgen? En wat zijn de implicaties voor gezondheidszorg wereldwijd? Persoon om te volgen: @garth_japhet

Dankzij Foursquare beleef ik steden op een andere manier. Ik kan gemakkelijk een leuke plek om te lunchen vinden dankzij foto’s en reviews van een andere gebruikers. Nieuwe, bijzondere plekken vind ik extra snel omdat ik kan zien welke cafés en restaurants mensen uit mijn netwerk bezocht hebben. In een vreemde stad verdwaal ik daarbij nooit meer, omdat Foursquare op mijn iPhone verbonden is met Apple Maps. Omdat ik kan zien waar mijn Foursquare-vrienden zijn, ervaar ik bovendien een constant gevoel van nabijheid met hen.

Volgens mediawetenschappers Michiel de Lange en Martijn de Waal zijn hedendaagse steden een kruising tussen het fysieke en het digitale. We worden omringd door camera’s, wifi-netwerken, smartphones en locatiediensten. Deze technologieën zijn verbonden met de belevenis van een stad. In een recent artikel in het wetenschappelijke tijdschrift First Monday [gratis toegang] onderzoeken De Lange en De Waal de consequenties hiervan. Centraal daarbij staat het idee van eigenaarschap [ownership].

Slimme steden versus sociale steden
Overheden wil graag ‘slimme steden’ maken. Ze werken samen met technologiebedrijven en kennisinstituten om stedelijke processen efficiënter te laten verlopen. De gemeente Amsterdam heeft bijvoorbeeld Amsterdam Smart City. Volgens De Lange en De Waal wordt de burger daarbij vaak vergeten. De projecten worden ontwikkeld in een lab-setting en de uitrol naar de daadwerkelijke stad wordt gezien als een lastige, laatste hobbel om te nemen.

Tegenover het idee van de slimme stad staat de sociale stad. De sociale stad gaat over samenwerken en participeren. Aanhangers willen elementen van web 2.0, zoals collectieve intelligentie, een do–it–yourself-cultuur en een hackersethiek, overnemen naar het stedelijke domein om zo stedelijke problemen te lijf te gaan. Zulke problemen zijn bijvoorbeeld verwant aan het milieu (denk aan watervoorziening) of gaan over vergrijzing en eenzaamheid, of de kloof tussen burger en politiek. Kenmerkend voor zulke problemen is dat ze niet op het bord van één partij terechtkomen.

De belofte van toe-eigening
De auteurs gebruiken de term eigendom niet in de traditionele zin des woords van bezit. Het gaat om een gevoel van verantwoordelijkheid: “a sense of belonging to a collective place, commitment to a collective issue, and willingness to share a private resource with the collective in order to allow other citizens to act, without infringing on other people’s right of ownership”. Het gaat dus om toe-eigening.

Dit concept eigenaarschap maakt, volgens De Lange en De Waal, een frisse blik op burgerschap mogelijk en werkt goed in combinatie met nieuwe media. Ze bespreken vier punten.

(1) Big data en stedelijke media zorgen ervoor dat collectieve kwesties benoemd worden en op nieuwe manieren zichtbaar gemaakt worden. (2) Mediakunstprojecten dragen bij aan gevoel van plaats, waardoor mensen zichzelf als onderdeel van de stad zien. (3) Mediatechnologieën faciliteren nieuwe groepen die mobiliseren rond collectieve kwesties, bijvoorbeeld sensornet.nl waar onder andere geluidsoverlast wordt bijgehouden. (4) Mediatechnologieën staan burgers toe op nieuwe manieren te handelen, zoals gezamenlijk beheer van stedelijke zaken. Een voorbeeld is dit park.

Implicaties
De Lange en De Waal staan positief kritisch tegenover de nieuwe sociale, slimme stad. Ze weten dat niet iedereen toegang heeft tot nieuwe technologieën en dat niet iedereen ze ‘slim’ kan gebruiken. Aan de andere kant zien ze bijvoorbeeld dat architecten dankzij data afkomstig van sociale netwerken beter kunnen inspelen op gebruikerspatronen. Ook zijn ze positief over het pop-up-fenomeen: pop–up bars, pop–up clubs en pop–up shops die opduiken in tijdelijk leegstaande gebouwen en die bekendheid krijgen dankzij sociale media. Traditionele instituties worden daarbij vaak gemeden: architecten proberen direct groepen te bereiken, die heb financieren en later ook gebruikers worden. Ze besluiten:

“Perhaps this is a contribution architects and other urban designers can make to the world of new media design: to design truly accessible and inclusive urban interfaces that engage citizens with particular issues and allow to them to organize themselves and act.”

Noot: First Monday verschijnt alleen online en heeft geen paginanummers.

Al het hele jaar worden er blogs volgeschreven over de selfie. Het zelfportret met mobiele telefoon is voor veel volwassenen een fascinerend fenomeen. Het woord dook volgens The Guardian voor het eerst online op in 2002, werd in 2004 al gebruikt op Flickr maar raakte in 2012 pas echt ingeburgerd. Deze week werd bekend dat ‘selfie’ voor de Oxford Dictionaries het woord van het jaar is. Uiteraard kwam er hier door weer een nieuwe stroom culturele analyses van de selfie op gang.

Velen zien de selfie als een manifestatie van het narcisme van de huidige generatie jongeren, de Millennials. Een voorbeeld hiervan is de coverstory van Time van mei dit jaar. Dat is een denkfout: het gaat niet om deze generatie jongeren, het gaat om jongeren. Alle twintigers zijn narcistisch en van iedere generatie worden dus zulke dingen beweerd, zo laat een rondje langs historische tijdschriftcovers ons zien.

Er is ook aandacht voor gender. Sommige feministen vinden de selfie een manifestatie van (zelf)objectificatie en een te grote focus op uiterlijk. De selfie zou dan een vorm van oefenen voor the male gaze [wiki] zijn. Eerder schreef ik over zulke kritiek op selfies als een eigen vorm van narcisme.

Het meest interessante aan deze discussies is dat er blijkbaar nu over gediscussieerd moet worden. Rembrandt schilderde eindeloos veel zelfportretten en de eerste selfie op een foto is uit 1839. De selfie is nu zo populair omdat technologie het mogelijk maakt makkelijk selfies te maken en te delen. De discussie over de selfie is vooral een teken dat we zulke zelfgemaakte media-uitingen nog niet goed kunnen plaatsen in ons dagelijks leven. We worden geconfronteerd met nieuwe technologie, waarvan sommigen zeggen dat het onze wereld gaat redden en anderen beweren dat het de wereld kapot zal maken. Hierdoor zijn we geneigd om heel veel betekenis toe te kennen aan de producten die nieuwe technologie voortbrengt, zonder naar de voorgangers van die producten in het verleden te kijken.

Schrijfster Sarah Nicole Prickett gaat in op de vraag waarom selfies verdedigd moeten worden en plaatjes van grappige dieren niet. Ze schrijft over de selfie:

No matter how we twist, we see our faces not in the flesh but in reflections. The iPhone screen literally flips the gaze, locks it. We can make faces at the faces that we make. We can hold our face at arm’s length and judge it, can like it or stare at it or unsee (delete) it and, in so doing, gain the same power held over us by any dumb stranger on the street.

De selfie draait dus om zelfverkenning. De discussie erover ook.

Reddit is een populaire site waar gebruikers – vaak anoniem – informatie met elkaar delen. Er zijn subgemeenschappen voor specifieke interesses. Je kunt posts omhoog stemmen waardoor duidelijk wordt welke onderwerpen of discussies populair zijn – zie deze uitleg van techblog Mashable.

Pew Internet heeft onderzocht in hoeverre Reddit populair is bij de Amerikaanse bevolking. Op basis van een survey onder 2252 Amerikanen van 18 jaar en ouder constateert het vermaarde onderzoeksinstituut dat zes procent van de Amerikanen Reddit gebruikt. Uiteraard is de site populairder bij jonge gebruikers, zie onderstaande grafiek. Er zitten ook meer mannen dan vrouwen.

Reddit is dus vooral een toonaangevende en trendsettende site. De gebruikers zijn (net als bij Twitter) geen weerspiegeling van de bevolking, maar onderwerpen en informatie van Reddit vinden vaak hun weg naar andere sites.

Samen leren: tieners en sociale media is een onderzoek van Mijn Kind Online en Kennisnet over de manier waarop tieners sociale media gebruiken om dingen te leren, zowel op/voor school als voor eigen interesses. De onderzoekers hielden eerst verkennende focusgroepen met 47 tieners, om deze inzichten vervolgens kwantitatief te onderzoeken met een vragenlijst. Die werd afgenomen onder 1513 jongeren van 10 tot en met 17 jaar. Het onderzoek, waar ik wetenschappelijk adviseur voor was, laat zien hoe jeugdcultuur niet gelijkgesteld kan worden aan digitale cultuur.

De onderzoekers stellen dat het niet mogelijk is om over jongeren als één groep te spreken. Er zijn verschillen tussen jongens en meisjes en tussen leeftijden in gebruik van bepaalde sociale media, er zijn verschillen in opleidingsniveaus in de manier waarop sociale media worden ingezet om te leren en er zijn verschillen tussen gezinnen in de regels die gelden voor sociale media. Toch proberen de onderzoekers een aantal algemene uitspraken te doen:

• Dankzij sociale media kunnen leerlingen onderling makkelijk(er) samenwerken.
• YouTube maakt het mogelijk om te zien hoe andere docenten iets uitleggen. Dit wordt gewaardeerd.
• Online vinden jongeren informatie over hobby’s en interesses buiten de eigen sociale kring, waardoor ze minder afhankelijk zijn van de eigen omgeving voor het vergaren van cultureel kapitaal.
• Jongeren zijn niet simpelweg positief of negatief over sociale media, maar kunnen heel mediawijs voor- en nadelen wegen: sociale media vergemakkelijken het kletsen met je vrienden, maar dat leidt soms ook af; sociale media kunnen de les leuker maken, maar de leraar moet nog wel blijven uitleggen; jongeren prefereren nog steeds face-to-face-contact, maar soms helpen sociale media als je verlegen bent.
• Jeugdcultuur kan niet gelijk gesteld worden aan digitale cultuur. Dit betekent voor het onderwijs dat sociale media niet per se ingezet moeten worden ‘omdat die zo goed aansluiten bij de jeugdcultuur’. De overweging dient gemaakt te worden om onderwijskundige redenen (bijvoorbeeld omdat afwisseling gewaardeerd wordt).

Er zit ook een aantal aardige cijferweetjes in het onderzoek:

• Ruim tweederde kent Snapchat niet en 44 procent  kent Instagram niet;
• Elf procent heeft zelf wel eens een video gemaakt waarin hij uitlegt zodat iemand anders daarvan kan leren.
• Volgens 56 procent  van de 10 t/m 17-jarigen is er wifi op hun school, volgens 24 procent  is dat er niet en 20 procent  weet het niet.
• Als er sociale media in de les gebruikt wordt, is dat voornamelijk YouTube (47 procent noemt dat dit wel eens gebruikt wordt).
• Driekwart van de tieners zou meer gebruik van sociale media in de les leuk vinden en een
• kwart wil dat liever niet.
• Slechts 13 procent vindt het belangrijk dat een leraar sociale media gebruikt. Het belangrijkst is dat een leraar goed kan uitleggen (84 procent).

Algemene bespreking hier, onderzoeksrapport [PDF] hier.