Tien jaar geleden was het echt een buzzwoord: transmedia, liefst samen met het toen al even hotte storytelling: transmedia(al) storytelling. Journalisten en andere mediamakers zouden hun boodschap in de vorm van een verhaal moeten brengen. Dat zouden ze niet alleen in een krant of televisieprogramma moeten vertellen, maar over verschillende media heen.

Vorm en kanaal
Inmiddels is die hype gaan liggen, maar de termen multimediaal – crossmediaal – transmediaal zie je nog regelmatig opduiken. Ze lijken inwisselbaar, maar dat zijn ze niet. Ik volg hier de uitleg van mediawetenschapper Kevin Moloney. Het verschil zit volgens hem steeds in de vorm die een mediatekst kan aannemen, dus is het een boek, film, serie, game, comic, etc. Iedere vorm heeft eigen regels en kenmerken. Zo kan je een televisieserie heel goed een personage uitdiepen en kan je in een comic makkelijk en goedkoop een wereld schetsen.

Daarnaast verschillen multimediaal – crossmediaal – transmediaal in de gebruikte kanalen. Het gaat dan om distributie: is iets te zien in een krant, op televisie, in een museum, op een PC of game-consule, in de bioscoop? Die kanalen hebben vaak eigen vormen, maar die overlappen niet volledig. Series zie je vooral op televisie maar ze kunnen ook via YouTube gedistribueerd worden.

Multimedia = één verhaal in verschillende vormen via één kanaal. Een krant kan een multimedia-productie maken, met beeld, geluid en tekst. ‘Snowfall’ (2012) van The New York Times is een van de beroemdste journalistieke multimedia-producties.

Crossmedia = één verhaal via verschillende kanalen. Reclamemakers zijn hier heel erg goed in. Coca-Cola vertelt je in een campagne voor televisie en printmedia exact dezelfde boodschap, met ongeveer hetzelfde beeld en dezelfde tekst en slogan.

Transmedia = één verhalenwereld met veel verhalen in verschillende vormen via verschillende kanalen. Het makkelijkste voorbeeld hier zijn de werelden van StarWars en Marvel. Het MCU (Marvel Cinematic Universe) is een zorgvuldig opgebouwde verhalenwereld waarin een groot aantal superhelden elkaar soms tegenkomt. Het speelt zich niet alleen af in comics en films, maar ook in televisieseries. Een belangrijke naam in de conceptualisering en onderzoek naar transmediaal storytelling is Henry Jenkins, zie hier zijn uitleg ervan.

Kosten en baten
Multimediaal – crossmediaal – transmediaal hebben zo hun eigen voordelen maar ook hun kosten. Met transmediaal storytelling bereik je grotere publieken maar is het wel noodzakelijk partnerschappen aan te gaan. We zien dat Disney hier heer en meester is: het bedrijf bezit zowel StarWars als Marvel. De juridische strijd om de rechten over de verschillende superhelden is een hevige waar veel op het spel staat: het publiek vindt het geweldig om de bekende helden samen te zien en betaalt daar grof geld voor.

Nu, tien jaar na de hype, is het opmerkelijk om te zien hoe weinig kranten eigenlijk doen op transmedia-vlak. Dat zal ongetwijfeld te maken hebben met die partnerschappen. Als voorbeeld: liever ontwikkelt NRC Handelsblad eigen podcasts dan samen te werken met een podcastuitgever als Dag & Nacht Media. Daardoor hoor je in de podcast Haagse Zaken redacteuren ongeveer dezelfde verhalen vertellen als die zij opschrijven in de krant – wat het meer crossmedia maakt, dan transmedia.

De coronacrisis is een bijzonder interessante tijd voor alle wetenschappers. Al relatief vroeg, in april 2020, schreven televisiewetenschappers Joke Hermes en Annette Hill een beschouwing over de rol van tv in ‘deze bizarre tijden’, met de prachtige titel Television’s undoing of social distancing [vrije toegang]. Het was/is inderdaad opmerkelijk hoe we ons massaal op schermen richt(t)en, een ontwikkeling waar zowel positieve kanten (de troost die het herkijken van een oude serie biedt) als negatieve (de stress van de continue stroom coronanieuws) aan kunnen zitten.

Ieder medium heeft zijn eigen affordances, een vakterm die zich niet makkelijk naar het Nederlands laat vertalen. Het gaat om specifieke kenmerken waardoor je een object kunt gebruiken. Een stoel heeft bijvoorbeeld de affordance dat je erop kunt zitten. Een van de affordances van televisie is dat het een gevoel van samenzijn biedt. Sport doet dat bij uitstek, maar lag natuurlijk helemaal plat in die beginperiode. In die leemte konden de honden Mabel en Olive van BBC-sportredacteur Andrew Cotter wereldberoemd worden.

Samen televisie kijken doodt de stilte, schrijven Hermes en Hill, en maakt zo fysiek samen zijn comfortabel. Bovendien geeft het je iets om over te praten – niet onbelangrijk als je verder weinig meemaakt. Zelfs wanneer je alleen op de bankt zit, heb je dankzij gedeeld kijken minder het gevoel alleen te zijn. Dit is het idee van ‘interpretatieve gemeenschappen’ dat in de jaren 80 werd geformuleerd: televisie bindt de natie en stelt de natie in staat met zichzelf te communiceren.

Televisie wordt vaak een venster op de wereld genoemd en dat werd extra zichtbaar tijdens de lockdowns. Via de televisie zagen we wat er buiten gebeurde en wat de stemming was. Televisie biedt zo “a set of ongoing stories about who we are”. TV is meester in verhalen vertellen, of dat nu fictie of non-fictie is. Televisie moedigt het maken van esthetische oordelen aan, net als oordelen over waarheid en waarachtigheid van anderen.

‘Linair’ televisiekijken is op z’n retour maar dat betekent niet dat televisie dood is. We kijken weliswaar via verschillende platformen en niet allemaal meer altijd op hetzelfde moment (hoewel daar belangrijke uitzonderingen op zijn, denk maar aan de persconferenties van premier Rutte), maar we kijken nog steeds.

Hermes en Hill besluiten dat corona de positie van televisie heeft ‘her-versterkt’:

“Corona has re-consolidated television as master storyteller and as platform for cultural citizenship. Television could not have done this if the medium had not been domesticated as ‘family’ maker and teller of never-ending stories that offer ontological security and allow us to cope. In lockdown, even more than ordinarily, this provides the necessary link from the intimate to the public; transforming the domestic into a space for endless meetings, viewpoints, considerations as well as allegiances. Television undoes social distance.”

Het probleem van reeksen aan elkaar geplakte tweets (‘threads‘, ik weiger het gangbare Nederlandse verkleinwoord te gebruiken) is dat ze een gedachtestroom weerspiegelen, en niet per se een coherent argument. Vaak denk ik dan ook: schrijf gewoon een blogpost en orden je gedachten. Het hoeft geen dichtgetimmerd essay te zijn, maar het leest fijner en het blijft beklijft meer – ook omdat het beter terug te vinden is. Desalniettemin worden er zo belangrijke inzichten gedeeld, vooral ook omdat mensen meer op elkaar reageren. Twee van mijn favoriete twitteraars, sociologen Zeynep Tufekci en Nathan Jurgenson, schreven deze week over de staat van het nieuws in Trumpiaans Amerika.

Tufekci merkte op dat verslaggeving over Trump meer draait om het vertellen van verhalen dan om het brengen van nieuws. Aanleiding was een recente ‘draai’ [pivot] van Trump:

“Some journos pushing the “Trump pivoted/is independent” line because they’re more interested in creating narrative (needs pivots) than news. This is a huge problem. Narrative is more interesting (clicks), and seems too many journalists would like to write novels more than news. This was a big problem before the 2016 election (false narrative turns & minor gossip buried real news). It continues. Not learned lessons.

That’s also why many went so hard with the Comey letter. Clinton was seen as sure to win, so needed big ‘conflict’ to drive story forward. Winner/loser story lines, constant search for pivots, exaggerated conflicts, too much gossipy insider stories. Before the election media thought Clinton was going to win, so created ‘story’ accordingly and did a bad job covering both candidates. Now we’re getting too many White House insidery staffing blah blah stories. Those are news but minor news in light of real news and issues.

[They decide on their narratives, create characters out of living person and push the plot that conforms]. This is often the biggest bias/failing of otherwise great outlets who also do great work.”

Verhalen maken het nieuws behapbaar en zorgen voor clicks. Verhalen draaien op conflicten en herkenbare personages. En dus schrijven journalisten het nieuws in deze vorm op, waarbij echt nieuws verloren gaat.

Jurgenson reageerde op deze tweets met een eigen thread, waarin hij stelt dat het niet zozeer is dat journalistiek er niet in slaagt informatief te zijn, maar dat het probleem is dat ze te goed zijn in vermakelijk zijn:

“[I] could frame this less as journalism failing to inform (a function with few incentives), but succeeding at creating a state of Constant News. “Trump may not be good for America, but he’s damn good for CBS”. Conversations about the ‘failure of the press in 2016’ ignore that they succeeded: constant news! bigger news! a neverending campaign! All those conversations skip the part where you radically reform the function of the press to be centrally about informing people. When pundits were shown to be duuuumb everyone tuned right back in, because it’s entertaining or comforting but not because it’s informative.

‘How should journalism do things better?’ should always first be posed as ‘Why should journalism do things better?’ Journalism isnt failing at being informative, it’s succeeding at being entertaining and comforting. That’s why these folks keep their jobs.”

Het is lastig om te zeggen in hoeverre dit vooral gaat over de onwerkelijkheid van de realiteit van Trump en in hoeverre het ook opgaat voor Nederland. Ook hier wordt echter steeds meer de nadruk gelegd op storytelling als een belangrijke manier van nieuws brengen en ook bij ons worden verkiezingen vooral verslagen als een paardenrace. Politici worden ook bij ons omgevormd tot personages. De vrijwel onafgebroken stroom van berichten over Thierry Baudet is een voorbeeld van al die ontwikkelingen. Tijd voor een discussie over het verschil tussen een goed verhaal en een goed stuk.

Noot: de geciteerde tweets zijn aan elkaar geplakt en geredigeerd op leestekens.  

“Seksuele weerbaarheid is een term die oude mensen hebben verzonnen en daar moeten jullie het mee doen”, zegt Tim Hofman bij de lancering van het jongerenboek Verhalen Voor Onder Je Kussen. Geen van de aanwezige pubers weet wat seksuele weerbaarheid is. Er komen verschillende mensen op het podium vertellen dat seksuele weerbaarheid – uitgelegd als het aangeven van je wensen en grenzen – heel erg belangrijk is. Zo belangrijk dat het woord belangrijk wel honderd keer valt. Helaas blijft onduidelijk waarom het dan belangrijk is en (wellicht het allerbelangrijkst) hoe je dan seksueel weerbaar wordt.

Verhalen Voor Onder Je Kussen is een uitgave van Sense, het samenwerkingsverband van onder andere Soa Aids Nederland, Rutgers WPF en de GGD. Het hoort bij de campagne ‘Maak seks lekker duidelijk’ die sinds 2010 ieder jaar loopt. Bij deze campagnes wordt sterk ingezet op nieuwe media. Zo was er in 2010 een Hyves-site. Dit jaar is er een boekje met zes korte verhalen en twee strips. De verhalen dienden als inspiratie voor jonge filmmakers die in de competitie 30 Days de kans kregen een film te maken.

Seks is gevaarlijk
De titel van het boek belooft veel. Het werd aangekondigd als “het spannendste jeugdboek”. Helaas blijkt dat niet zo te zijn. Er zit maar weinig seks of seksuele spanning in. Bovendien loopt seks in het boek steeds slecht af. Het openingsverhaal ‘Sukkel voor de liefde’ van Daniëlle Bakhuis gaat over sexting, wellicht de grootste zorg van ouders en leraren voor deze tijd. De strekking: voor jongens is het in bezit hebben van een naaktfoto te “vergelijken met het winnen van de jackpot”. Een naaktfoto is een “tikkende tijdbom” (p.24). De boodschap is dat meisjes slachtoffers zijn en dat ze niet zo dom moeten zijn jongens te vertrouwen. Niet echt een les in weerbaarheid.

Jongens kunnen ook slachtoffer zijn. Het verhaal ‘Lisa’ van Khalid Boudou gaat over een jongen die verliefd wordt op de titelfiguur. Zij is heel sexy, maar gebruikt seks om de hoofdpersoon over te halen haar huiswerk te doen en spullen voor haar te kopen. Uiteindelijk komt hij met een schuld van bijna €5000 te zitten omdat hij zich niet kon verzetten tegen Lisa’s charmes. Ook hier geen aanwijzingen voor weerbaarheid.

Storytelling
De makers zetten in op storytelling. We zien dit expliciet benoemd op de site van Rutgers WPF en ook bij de lancering werd genoemd dat verhalen een goede manier zijn om jongeren zich te laten identificeren met personages om zo te leren van hun ervaringen. Nu wordt storytelling meestal gebruikt buiten fictie (want uiteraard gaat verhalen vertellen over verhalen vertellen) in contexten als journalistiek en marketing.

Iets leren van deze verhalenbundel kan alleen door erover te gaan praten. An sich bieden de verhalen namelijk te weinig advies over weerbaarheid. Dat praten is nadrukkelijk ook de bedoeling van Sense, dat graag wil dat Verhalen Voor Onder Je Kussen wordt ingezet in de les (derde klas voortgezet onderwijs). Hopelijk zijn er dan docenten die daadwerkelijk verder kunnen gaan dan ‘seks is gevaarlijk’.

Blootgeven
De enige twee positieve verhalen gaan beide over minderheden. ‘Wauw!’ van Caja Cazemier gaat over een meisje dat verliefd wordt op een meisje en twijfelt of ze nu lesbisch is. ‘Het geheim van Leila’ van Khadija Arib over een meisje met een Marokkaanse achtergrond dat graag meer vrijheid wil. Beide verhalen eindigen positief en in beide verhalen komt dat omdat de hoofdpersonen praten over wat ze voelen en wensen. De grootste tragedie van de puberteit is wellicht dat jongeren – ondanks dat ze zoveel met elkaar in contact staan – nauwelijks praten over hun onzekerheden en angsten. Seksuele weerbaarheid moet daar over gaan: jezelf figuurlijk bloot durven geven voordat je jezelf lichamelijk blootgeeft. Hopelijk stellen de makers dit in de campagne van volgend jaar meer centraal.

Het boek is in PDF gratis beschikbaar. De films zijn los gebaseerd op de verhalen en staan op YouTube. 

Lees ook:

• Sexting en de schuldvraag
• Wat te doen als sexting misgaat? Advies voor school en ouders
• Het grootste gevaar van sexting is sexting gevaarlijk vinden

Vanaf het begin van de mensheid hebben we gezocht naar manieren om visueel informatie over te brengen. Waar tekst de verbeelding aanspreekt (de lezer moet zelf bedenken hoe het blonde haar van de hoofdpersoon er precies uitziet), brengt beeld direct informatie over. Het internet kenmerkt zich door een overvloed aan informatie. Verhalen vertellen is een goede manier om de aandacht te trekken. Daarbij geldt dat veel mensen liever naar beeld kijken dan dat ze tekst lezen. Een toegevoegde waarde is dat beeld sneller zaken verheldert. Om het verschil tussen een macaron en een cupcake uit te leggen zijn flink wat woorden nodig. Met een afbeelding is het meteen duidelijk. Voor het Rijksbreed Kennisnetwerk Social Media & Webcare hield ik een lezing over de geschiedenis van visual storytelling, gevolgd door een workshop.

1. Dans en beweging (onbekend)
2. Grottekeningen en schilderijen (vanaf 40.000 jaar geleden)
3. Hiëroglyfen en alfabet (vanaf 3100 voor Chr.)
4. Land- en astronomiekaarten (vanaf 2300 voor Chr.)
5. Anatomie van mens en dier (vanaf 2000 voor Chr., floreert in 17e en 18e eeuw)
6. Statistische grafieken en tabellen (vanaf begin 18e eeuw, gouden tijd 2e helft 19e eeuw)
7. Fotografie (vanaf 1829)
8. Plaatjesboeken (vanaf tweede helft 19e eeuw)
9. Film (vanaf 1877)
10. Computerspelletjes (vanaf 1972)

Aan de geschiedenis valt op dat toegang tot het beeld steeds verder gedemocratiseerd is. De eerste grottekeningen waren waarschijnlijk van de hand van sjamanen. Ook de hiëroglyfen waren eerst voorbehouden aan geestelijken. Wellicht heeft dit te maken met angst voor het beeld. Het wantrouwen tegen beelden zien we al terug in de bijbel. Ook vandaag de dag bestaat die angst: er wordt gewaarschuwd tegen beeldmanipulatie en het idee bestaat dat kwetsbaren (laagopgeleiden, vrouwen, allochtonen) meer gevoelig zijn voor negatieve effecten van beeld. Denk daarbij bijvoorbeeld aan modeplaatjes in tijdschriften: daar zouden meisjes een slecht zelfbeeld van krijgen.

De slides van deze lezing zijn beschikbaar via Slideshare.

Orange Is The New Black is een nieuwe eigen serie van streamingdienst Netflix. 10 juli gingen alle dertien afleveringen tegelijk in première. We volgen Piper Chapman, een middenklasse dertiger die alles voor elkaar lijkt te hebben. Maar ze moet tien jaar na dato naar de gevangenis voor een jeugdzonde. De serie gaat over het gevangenisleven. Helaas is Orange net als voorganger House Of Cards erg eendimensionaal. De serie zit vol stereotypen, het perspectief van Piper is vervelend en er zijn geen bijzondere manieren van storytelling. Vandaag op The Post Online een uitgebreide recensie van mij.

http://youtu.be/nryWkAaWjKg?utm_source=rss&utm_medium=rss

Storytelling en gamification zijn zo’n beetje de grootste buzzwoorden van het internet van de afgelopen jaren. Protagonize.com, Storybird.com en Flickspin.com kunnen gebruiken zijn collaborative storytelling websites: websites waar gebruikers samen verhalen kunnen schrijven. Sommige van zulke sites zetten vormen van spel in om dit proces meer interactief te maken. In een recente studie [abstract] wordt onderzocht welke gamification-elementen werken op zulke sites.

De onderzoekers maken een hoofdindeling in prestatie (het bereiken van vastgestelde doelen), interpersoonlijke relaties (bouwen van een netwerk met andere gebruikers) en rollenspellen (perspectiefwisseling). Figuur 1 laat zien welke elementen waar terugkeren op storytelling-sites.

Vervolgens namen de onderzoekers een vragenlijst af bij 6333 gebruikers van deze sites om te bepalen welke elementen gebruikers het meest aantrekkelijk vinden. Hieruit komt een top 10 naar voren:

1. Heldere relatie tussen taak en beloning.
2. Verschillende soorten tijdsdruk die onvoorspelbaar zijn.
3. De instructie is makkelijk om op te pakken.
4. De mogelijkheid tot het vormen van gebruikersgroepen om een verhaal te voltooien.
5. Diversiteit in badges [de ‘medailles’ die je krijgt als je iets bereikt]
6. De instructie is niet te ingewikkeld.
7. Er zijn verschillende scorelijstjes [leaderboards] en die zijn divers.
8. Punten moeten makkelijk te vergaren zijn.
9. Binnen de tijd moeten inspelen op veranderingen in de situatie.
10. De beloningen zijn divers.

Dat gebruikers graag een diverse spelomgeving zien, zal niet verrassen. Meest opvallend aan dit lijstje is de wens naar onvoorspelbare tijdsdruk. Gebruikers worden graag uitgedaagd en verrast.