Voordat we door Instagram scrolden, bladerden we door tijdschriften. Voor iedere doelgroep was er een eigen blad (denk Arts en Auto, daadwerkelijk een – nog bestaand! – magazine). Net zoals Instagram meer meisjes en vrouwen bedient, werd de bladenmarkt overheerst door vrouwenbladen. In Nederland waren Margriet en Libelle koplopers, ze hadden een invloed die nu niet meer in te denken is. Oud-redacteur Marjan van Marle schreef een mooi boek over: Je beste vriendin: Libelle en Margriet als venster op de wereld.

Negentiende eeuw
Nederland blijkt een betrekkelijke laatkomer op dit gebied. In Engeland, Frankrijk en Duitsland krijgen vrouwenbladen al in de tweede helft van de achttiende eeuw voet aan de grond. De verandering komt met Pénelopé of maandwerk aan het vrouwelijk geslacht toegewijd dat voor het eerst verschijnt in 1821 (zie hier voor meer informatie). Het wordt gemaakt door een vrouw, Anna Barbara van Meerten-Schilperoort, die daarnaast een kostschool voor meisjes runt. Het blad is duur en moralistisch. Van Marle schrijft:

“en droeg telkens weer de boodschap uit dat de ‘werkkring’ van de vrouw het huisgezin was en dat zij zich dienstbaar diende op te stellen ten opzichte van haar – toekomstige – echtgenoot” (p. 16).

Het damesblad breekt enkele decennia later echt door. In de jaren 40 en 50 van de negentiende eeuw groeit het landschap. Van Marle onderscheidt drie categorieën: handwerk/modebladen; godsdienstige tijdschriften en amusementsbladen. In die laatste groep zat bijvoorbeeld poëzie en faits divers. Toen al splitsten bladen zich uit naar doelgroep, met aparte titels voor meisjes (Erina, Flora) en dames (het Damesweekblad).

De markt wordt internationaal: de Nederlandse De Bazar verschijnt in de jaren 60 van de negentiende eeuw. Het was een editie van het Duitse blad Die Modenwelt, dat maar liefst in zeventien verschillende landen verscheen en in 1884 een half miljoen abonnees heeft. De oplage van bladen stijgt in korte tijd snel: De Gracieuse gaat van 5000 exemplaren in 1964 naar 13200 in 1891.

De vrouwenstrijd of handwerk
De eerste feministische golf begint zo rond 1850, als vrouwen zich gaan inzetten voor onder andere kiesrecht en toegang tot hoger onderwijs. In de jaren 70 van de negentiende eeuw verschijnen er ook tijdschriften gewijd aan ‘de vrouwenkwestie’, schrijft Van Marle. Ons Streven en Onze Roeping richten zich op jonge vrouwen die betaald werk wilden verrichten. Hoewel deze titels afstand hielden van een “wilde emancipatie-geest” en volgens Van Marle de “toon en woordkeuze verre van radicaal” zijn, stelt zij dat deze bladen de vrouwenemancipatie wel op de kaart zetten.

Rond de eeuwwisseling is er sprake van een rijk landschap aan bladen: radicale vrouwentijdschriften maar ook handwerk- en modebladen. Oplages stijgen explosief. Dat zal ongetwijfeld mede te maken hebben gehad met de stijgende geletterdheid.  In 1924 verschijnt Het Rijk der Vrouw, een titel gericht op een zo groot mogelijk publiek, vol praktische onderwerpen als koken en mode. De abonnementsprijs was laag, het doel van de uitgever was dat iedereen het blad kon lezen. Het maakt de weg vrij voor de Libelle en de Margriet, beide opgericht in de jaren 30 van de twintigste eeuw en nu nog steeds populair.

Binnenkort meer over dit boek in een blogpost over de politiek van Libelle en Margriet. 

Feminisme is in, ook – of zeker – onder meisjes. Dat vindt zijn weerslag in de media die meisjes gebruiken, waaronder tijdschriften. Communicatiewetenschappers Marieke Boschma en Serena Daalmans voerden een thematische analyse uit van Fashionchick, Cosmogirl en Girlz [vrije toegang], om te analyseren welke boodschappen deze bladen bevatten over vrouw zijn.

In de bladen worden verschillende onderwerpen besproken, zoals vriendschap, geld, familie, mode, make-up, school, seks, roddel en zelfbewustzijn. Boschma en Daalmans zagen vijf thema’s terugkeren.

1. Het lichaam
De titels leggen grote nadruk op het lichaam. Het gaat daarbij ofwel over de vorm van het lichaam, ofwel over het vrouwelijk uiterlijk. Soms maakt het niet uit wat voor lichaam je hebt (groot, klein, etc). Aan de andere kant bevatten de bladen ideaalbeelden van het perfecte lichaam, waarvan je dan tegelijkertijd weer moet accepteren dat niemand het heeft. Dat sluit dan weer niet uit dat lichaamsverbetering mogelijk is, bijvoorbeeld met een gezonde levensstijl en gezond eten. Dit zijn dus conflicterende boodschappen, van zowel schaamte als acceptatie.

Vrouwelijkheid is een balans van elegantie, sexy en meisjesachtig met ‘edgier’ elementen. Alles dat ‘te’ is, is daarbij niet goed. Er worden make-uptips aangeboden en er is advies over tanden, adem, haar en huid. Kleding wordt gebracht als een manier om vrouwelijkheid te benadrukken, waarbij je altijd jezelf moet zijn én de mode moet volgen. Vrouwelijke schoonheid wordt direct verbonden met geluk:

“When someone is pretty, they are represented as happy. Which might lead to the assessment that the body is seen as a mirror to the soul: The more good things one does to the body (i.e., dressing well, exercising), the happier they will be” (p. 31).

2. Seks
Er is veel aandacht voor de lichamelijkheid van seks: wat is normaal en hoe moet het? Dat gaat bijvoorbeeld over masturberen, porno, orgasmes en relaties. Steeds wordt benadrukt dat het belangrijk is om te communiceren. Daarnaast hebben de bladen een tolerante houding ten aanzien van alle seksuele gedragingen. Dat betekent ook dat niet-heteroseksuele seksualiteiten worden besproken, terwijl tegelijkertijd heteroseksualiteit de norm blijft. Die norm wordt zichtbaar in dat romantische partners steevast mannen zijn.

Soa’s en zwangerschappen dienen vermeden te worden en de verantwoordelijkheid daarvan wordt bij beide partners gelegd. Ook gevoelens komen ter sprake: je vies voelen na/over seks, spanningsgevoelens (onzekerheid) en gevoelens gerelateerd aan de daad zoals liefde, plezier en sexiness. Seks gaat over intiem zijn samen en gevoelens delen.

Seksueel geweld wordt eveneens besproken. De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de daders, al was er één blad waarin overwogen werd of het meisje niet ook iets had veroorzaakt. De oplossing die de bladen bieden is: praat met iemand met autoriteit. Seksueel geweld wordt dus beschouwd als strafbaar gedrag, waarbij er weinig aandacht is voor de gevolgen van zoiets aankaarten.

3. Gegenderde perspectieven: vrouwen hebben agency, mannen zijn objecten
Deze meisjesbladen zijn overwegend geschreven vanuit het perspectief van meisjes, maar toch spreekt er soms een mannenstem. Als mannen besproken worden, worden zij geobjectificeerd met een female gaze. Artikelen beginnen zelden met belangstelling voor het karakter of de verdiensten van een man. Wanneer vrouwen besproken worden, is dat wel zo. Haar uiterlijk is dan altijd secundair in de bespreking.

Als het gaat over de sociale omgang tussen mannen en vrouwen is er meer gelijkwaardigheid. Zo wordt bijvoorbeeld gesteld dat ook mannen zenuwachtig zijn voor een date. Er is een nadruk op open communicatie. Toch zitten er nog steeds traditionele denkbeelden in de bladen, zoals de boodschap dat mannen het voortouw moeten nemen in een relatie en dat vrouwen verantwoordelijk zijn voor de emotionele kant (verras je partner, houd je emoties onder controle en let op de zijne – nooit een vakantie boeken als hij chagrijnig is!).

Mannen worden soms om hun mening gevraagd, waarbij het meestal gaat om relaties of het vrouwelijk lichaam. In deze artikelen worden vrouwen wél geobjectificeerd.

4. Vrouwelijke empowerment
De vrouwelijke lezer wordt aangemoedigd om onafhankelijk en ambitieus te zijn, in zichzelf te geloven, gedisciplineerd te zijn, hard te werken en keuzes te maken die goed voor haar zijn. Er is veel aandacht voor het versterken van zelfvertrouwen en het bestrijden van onzekerheid (iedereen heeft daar last van!). Volg je dromen, wees niet bang om fouten te maken!

Daarbij merken de auteurs op dat de rolmodellen die de bladen presenteren allemaal in de entertainmentsector werken (actrices, YouTubers, modeontwerpers, modellen) en dat bij het uitblijven van succes, de schuld bij het individu zelf ligt. Er is nauwelijks aandacht voor structurele ongelijkheden in de samenleving.

5. Reflexiviteit
Tot slot benadrukken de bladen reflexiviteit, in de vorm van quizjes, horoscopen en manieren om naar je eigen gedrag of uiterlijk te kijken.

Implicaties
De auteurs concluderen dat postfeminisme een belangrijke plek inneemt in de onderzochte bladen. Met postfeminisme bedoelen zij een mengeling van feminisme en anti-feminisme. Het is een label dat mediawetenschappers op uitingen van populaire cultuur plakken, met als duidelijkste voorbeeld Bridget Jones: een vrouw die wel zelfstandig in een grote stad woont, maar geplaagd wordt door onzekerheden over uiterlijk en de liefde. Postfeminisme vermengt argumenten over keuze, onafhankelijkheid en agency met consumentarisme. Daarnaast is postfeminisme een label dat tegenstrijdigheden benadrukt:

“A complex palette of messages is communicated towards girls about what it means to be a girl or woman in contemporary society, which makes their individual processes of negotiating femininity terribly complex” (p. 36).

Dat balanceren van tegenstrijdige normen is ook een van de conclusies van mijn proefschrift naar meisjescultuur (2008). Dit inzicht sluit bovendien aan bij wat we weten uit deze lange traditie van onderzoek naar meisjes- en vrouwenbladen: die staan al heel lang bol van de tegenstrijdige boodschappen. Genderidentiteit is een ingewikkeld proces. Tijdschriften lijken je te willen helpen in het vinden van je beste ik, maar in plaats van daarin te slagen, weerspiegelen ze juist hoe ingewikkeld dat is.

Wat verschillende conservatieve politici decennia hebben geprobeerd, is Facebook zonder slag of stoot gelukt. De Amerikaanse Playboy stopt met naakt. Het mannenblad heeft aangegeven dat ze safe for work willen zijn. Het tijdschrift wil een jonge doelgroep aanspreken en blijkbaar doe je dat zonder naakt. Kuisheid in tijden van volop internetporno, is dat niet raar?

Wired bracht een goede analyse. Bladen proberen online teruglopende ledenbestanden tegen te gaan. Daarvoor zijn ze grotendeels afhankelijk van platforms als Facebook. Dat is immers dé plek waar content gedeeld wordt en dat delen heb je nodig om verkeer naar je site te trekken. Facebook heeft dus enorm veel macht en kan dicteren welke content geproduceerd wordt. Wired schrijft:

“For Playboy to survive in a platform-driven world, the pressure to conform to those standards [of third-party platforms like Facebook, Twitter, and Pinterest, LD] is immense—so much so that the publication is abandoning the core of its brand’s identity.”

Dat is een zorgwekkende ontwikkeling. Er is immers sprake van zelfcensuur. Socioloog Zeynep Tufekci waarschuwt op meerdere plekken voor de macht van Facebook. Zo constateerde ze dat edgerank, het algoritme dat bepaalt wat je in je timeline krijgt, berichten over Ferguson niet toonde. Ook bekritiseerde ze dat het Facebook lukt om kiesgedrag te sturen. Daarbij weten we nauwelijks hoe Facebook te werk gaat:

“We should care that this data is proprietary, with little access to it by the user, little knowledge of who gets to purchase, use and manipulate us with this kind of data. And of course it’s not just Facebook, every major Internet platform, along with governments, are in this game and they are spending a lot of money and effort because this is so important.”

Zo is de knieval van Playboy een teken des tijds. Daar mogen we best wat meer stampij over maken.

Er worden opmerkelijk weinig systematische inhoudsanalyses uitgevoerd van beeldmateriaal. Tekst is nu eenmaal makkelijker te coderen. Specialisten in beeldanalyse zitten bovendien vooral bij de geesteswetenschappen en daar wordt nauwelijks kwantitatief/vergelijkend onderzoek gedaan. Dat is jammer, want zulke analyses zijn waardevol voor claims over – bijvoorbeeld – seksualisering of dunne modellen.

Op Medium verscheen een overzicht van de ontwikkeling van tijdschriftcovers gemaakt door Karen X. Cheng en Jerry Gabra. Dit zijn geen wetenschappers en het is dus ook niet duidelijk waarom ze de juist deze covers uitkozen, maar het geeft een aardig beeld van de ontwikkeling van onder andere Cosmopolitan, GQ en Vanity Fair. Opmerkelijk: alleen The New Yorker is niets veranderd:

All magazines experiment with their design and learn what sells. And most other magazines — Cosmopolitan, Seventeen, Vogue, Time, GQ — have pretty much converged to the same design: a photo of a person, usually an attractive female, prominently featuring her face and body — with text headlines designed to get you to want to read what’s inside. This is the formula that sells their magazines.

Het blad LINDA. doet het uitstekend. Het doet het zelfs beter dan andere bladen. De oplage is sinds de start in 2003 steeds gestegen. Het blad heeft een aantal spin-offs, zoals LINDA.wonen en lindanieuws.nl. Onlangs verscheen in De Groene Amsterdammer een achtergrondartikel [Blendle-link] waarin historicus Chris van der Heijden onderzoekt waarom LINDA. het zo goed doet. Hij zoekt dat antwoord vooral in een analyse van de hoofdredactionele commentaren van Linda de Mol. Zij is niet alleen naamgever, maar ook toongever aan het blad. “Alles wat Linda de Mol bezighoudt, hoe banaal ook, interesseert haar lezers.”

Informalisering
Volgens Van der Heijden valt aan LINDA. op dat er een weerzin is tegen advies geven. Zo wordt vreemdgaan niet goed- of afgekeurd, maar gezien als alledaagse blunder zoals dronken zijn of twee keer dezelfde jurk dragen naar een feest. Affaires worden feitelijk besproken. Dit zou een teken zijn van informalisering: het minder rigide worden van gedragsregels. Daarbij krijgt het individu meer nadruk en het gezin/werk minder.

Celebritycultuur
LINDA. werd ooit gelanceerd als Nederlandse variant van O, het tijdschrift ‘van’ Oprah Winfrey. De Mol vindt zichzelf heel geschikt haar schoenen te vullen, omdat ze meerdere dingen doet (presenteren, acteren, wisselen in gewicht). Net als Winfrey brengt De Mol een neoliberale boodschap van een maakbaar individu, maar – zo stelt Van der Heijden – De Mol moraliseert minder en heeft weinig op met spiritualiteit. Ze is nuchterder en materialistischer.

Alledaagse statusangst
In de columns van De Mol benadrukt ze dat ze heel gewoon is gebleven. Hoewel Van der Heijden dit niet zo (h)erkent, is alledaags en ‘normaal’ overkomen een vereiste is voor celebrities. De Mol doet dat door “statusangst” te uiten, bijvoorbeeld door te zeggen dat ze haar huis zo groot vindt of graag Hema-worst eet. Daarin zit in een paradox: door af te nemen van haar status, wordt die steeds benadrukt: “ondanks de nadruk op gewoonheid laat zij nooit na te vermelden dat zij ‘eigenlijk’ rijk, beroemd en succesvol is” schrijft Van der Heijden. Daarnaast doet De Mol haar best om oprecht en echt over te komen, bijvoorbeeld door openlijk te schrijven over lichaamshaar en hangtieten. Het enige taboe is gevoelens van superioriteit.

Essentialistische blik op gender
In LINDA. lijkt alles bespreekbaar. Seks heeft een vanzelfsprekende aanwezigheid, “is er gewoon”. Tussen ouders en kind moet alles ter tafel kunnen komen. Structurele verschillen tussen vrouwen, zoals op basis van etniciteit en klasse, gumt LINDA. uit. Mannen en vrouwen zijn de ogen van De Mol steeds meer gelijkwaardig, maar er zijn wel fundamentele (essentialistische) verschillen, “dingen waar mannen niks aan kunnen doen” citeert Van der Heijden. Vrouwen zouden dan weer beter zijn in communiceren.

Consumentarisme
Genieten is een levensdoel en genieten doe je vooral door te consumeren. “Geld is er om uit te geven. Materie om van te genieten. En je bent een zeurpiet als je daar niet gewoon aan toegeeft” analyseert Van der Heijden. Het blad is een doorgeefluik van de consumptiemaatschappij en prijst ook allerhande gadgets aan. Geluk zit in vloerverwarming, reizen en schoenen.

Gebruiksaanwijzing
Van der Heijden besluit door te stellen dat LINDA./Linda machtig is. Ze zijn beiden een merk, “Zij vormen ‘een wereld’”. Daarin heeft hij gelijk. Aan zijn analyse zou ik nog één ding willen toevoegen danwel corrigeren. Van der Heijden stelt dat deze merken niet van advies houden. Dat klopt niet. Het zou ook heel opmerkelijk zijn, want advies geven is een essentieel genrekenmerk van vrouwenbladen. Waar bladen als Margriet (waarmee Van der Heijden steeds een vergelijking maakt) of Cosmo heel expliciet zijn in de tips, zijn ze in LINDA. wel aanwezig maar veel subtieler. Het advies van LINDA. is namelijk Linda de Mol. De identificatie waartoe het blad uitnodigt kan gezien worden als een gebruiksaanwijzing.

De Mol geeft levensaanwijzingen (directions for living in de woorden van mediawetenschapper David Gauntlett) door over haar leven te schrijven. De boodschap is net zo te zijn zoals zij. En dáarin zit de kracht van het tijdschrift: losjes maar toch duidelijk tonen hoe je een hedendaagse succesvolle, leuke, mooie vrouw bent. Net als Linda.

De volgende stap is natuurlijk een receptieonderzoek: wat doen lezeressen met de boodschap van LINDA.? Celebritycultuur nodigt namelijk uit tot zowel identificatie als disidentificatie. Beiden spelen eenzelfde gewichtige rol in de identiteitsconstructie van het publiek.

Een doorsnee Vlaams gezin krijgt maandelijks tussen de zes en de achttien niet-commerciële bladen in de bus. Dat is aanzienlijk. Toch wordt dit bijna nooit opgemerkt. In hypes over internet raakt papier al gauw op de achtergrond. De niet-commerciele markt in Vlaanderen is onlangs onderzocht en de resultaten zijn opmerkelijk. Bladen als Visie, Klasse en Kerk&Leven bereiken honderdduizenden Vlamingen. Ze vormen meer dan de helft van het gehele tijdschriftlandschap.

Uit de managementsamenvatting:

Dit soort tijdschriften behoort tot het vaste leesgerief van veel Vlamingen, al blijken niet alle abonnees ook lezers te zijn. Het zijn bladen met elk hun eigenheid, want ze zijn allesbehalve seksloos. Ze vertonen parallellen met de commerciële bladen, maar zijn deels ook anders en complementair. Het zijn bladen die uitdrukkelijk kleur bekennen en maatschappelijke belangen en die van hun doelgroepen nastreven. Abonnees appreciëren dit doorgaans. De waardengedreven tijdschriften in Vlaanderen zijn voor de meeste lezers laagdrempelige kanalen die overzicht en duiding bieden.

Tijdschriften zijn altijd al een onderbelicht kindje geweest in de communicatiewetenschap. Met de komst van internet zijn zij nog verder op de achtergrond geraakt. Sterker nog, een populair blad als Klasse moet toch stoppen in papieren versie. Het is tijd dat media-onderzoekers zich realiseren dat deze bladen niet in de marge bestaan, en grote betekenis hebben voor hun trouwe publiek.

Meer informatie bij Faro.

Onder Mediadoctoren is onze favoriete podcast (niet in de laatste plaats omdat ik hem zelf maak, maar dat terzijde). Na een lange zomerstop zijn de communicatiewetenschappers weer begonnen aan een nieuwe reeks afleveringen waarin zij zich verwonderen over de media. De eerste aflevering van het tweede seizoen gaat over de leeservaring van tijdschriften. Het is spannend in tijdschriftenland. Bij Sanoma, de grootste uitgever van tijdschriften in Nederland, vielen massa-ontslagen. Veel ogen zijn gericht op nieuwe digitale initiatieven zoals Blendle, TPO Magazine en Tone. Maar geeft een digitaal tijdschrift niet een heel andere leeservaring dan een papieren blad?

In deze podcasts staat wetenschappelijk onderzoek steeds centraal. De mediadoctoren spraken met Piet Bakker, lector Massamedia en Digitalisering aan de Hogeschool Utrecht en blogger over tijdschriftcijfers. Hij stelt dat het naïef is om te denken dat digitaal kannibaliseert op papieren tijdschriften. In de uitzending komt ook eerder onderzoek naar tijdschriften aan bod, met name over leeservaring en identiteit. Daarnaast is er een item met een bibliothecaris uit Meppel: hoe worden tijdschriften gelezen in de bieb en hoe verandert dat met digitalisering? Uiteraard formuleren de mediadoctoren ook een conclusie.

De podcast kan hier via web beluisterd worden en hier via iTunes.

In de VS lopen evangelische organisaties voorop bij de inzet van nieuwe media om hun achterban en mogelijke nieuwe leden te bereiken. Je ziet dat er daar een aparte mediasfeer is ontstaan voor Christenen, met eigen muziek, eigen televisie en eigen sites. In Nederland gebeurt dat in mindere mate maar ook hier hebben Christenen behoefte aan eigen media. Voor een deel komt dat omdat ze op zoek zijn naar gelijkgestemden. Daarnaast is er behoefte aan een ‘goedkeuringsstempel’: de wetenschap dat de inhoud veilig is, dat er geen godslastering plaatsvindt bijvoorbeeld.

Een voorbeeld van zo’n eigen medium is Huis van Belle, online magazine voor christelijke tienermeiden. Op de site staan onderwerpen die meisjes aanspreken, zoals een recensie van paardenboeken en nagellaktips. Het geloof is aanwezig in de vorm van levenslessen maar ook in de bio’s van de bloggers die voor de site schrijven.

In september lanceerde er ook een papieren versie, Belle. Dit blad, te koop bij christelijke boekhandels, wil graag het zelfvertrouwen van meisjes vergroten. ‘Eerlijkheid’ is daarbij het sleutelwoord. Het is de vraag in hoeverre dat voorbehouden is aan christelijke meisjes. Zowel de site als het papieren blad lijken het goed te doen bij de doelgroep.

Het septembernummer van Vogue is, zoals we sinds The September Issue allemaal weten, het belangrijkste nummer van het jaar. En dankzij de honderden advertenties, ook het dikste. De editie was dit jaar maar liefst 902 bladzijden dik. Zeventig procent daarvan was reclame. Designer Joseph G. Davies besloot als experiment alle advertenties uit dit nummer te ‘blokken’. Hij scheurde pagina na pagina uit en de reclame-uitingen die hij niet kon verwijderen, maakte hij zwart met een dikke markeerstift.

Wat overbleef was amper eenderde van het blad:

Vervolgens rekende hij uit hoe veel geld het tijdschrift de lezer zou kosten zonder advertentie-inkomsten. Hij kwam uit op $4.447.847,53. Nogal een verschil met de $12 die de lezer in de kiosk betaalt. Davies licht zijn berekening toe op website Design Taxi:

“By referencing VOGUE’s media rate cards, I calculated the ad expenditure of this issue for 280 full-page ads, and 45 double-page spreads. This was the amount advertisers spent, so that you could buy your copy of VOGUE at just US$12 at your local bookstore. So obviously, without the ads, I will have to pass on the cost to you.”

Tot slot plaatste Davies zijn advertentieloze Vogue op Craigslist. Dat was vorige week donderdag. Hij wacht – uiteraard – nog steeds op een koper.

Dit stuk verscheen eerder op Anke’s blog SMTHNG.

Zo schetst Hummie van der Tonnekreek, voormalig hoofdredacteur van Story en Weekend de opkomst van de roddelbladen in de nieuwste podcast van Onder Mediadoctoren. Samen met studiogast Maarten Reesink (docent Media & Cultuur aan de UvA en afgestudeerd op roddel) buigen de mediadoctoren zich over de vraag waarom je de laatste tijd ook in serieuze media kunt lezen/horen over de escapades van Patricia Paaij en de scheiding van Rafael van der Vaart. Meer informatie en luisteren hier, abonneren op deze podcasts kan hier.

Met de komst van nieuwe media worden oude media vaak dood verklaard. Hoewel daar vanuit de geschiedenis beperkt bewijs voor is (we gebruiken nog steeds radio en kijken nog steeds televisie), zou het internet de doodsteek zijn voor print. Zowel de journalistiek als het fysieke boek zijn dood verklaard. Er is daar echter ook een tegenreactie op te zien. The Guardian plaatste afgelopen weekend een stuk over de nieuwe literaire tijdschriften uit New York:

“Publishing is undergoing something genuinely exciting in New York, a new, post-digital dawn in which a web-literate and politically engaged generation is re-energising journalism with fierce-thinking in stylish print and online publications; it’s from them that we’ll take our next generation of household-name writers.”

Voorbeelden zijn The American Reader, een maandelijks literair tijdschrift met besprekingen van nieuwe fictie en interviews met auteurs, en The New Inquiry, een platform voor culturele en politieke discussie.  Drijvende kracht achter de tijdschriften zijn jonge mensen, twintigers. Kenmerkend zijn samenwerking tussen titels in plaats van het idee van competitie, de combinatie van zowel print als digitaal en het mengen van serieuze en lichte inhoud (“as well-versed in abstruse Marxist theory as they are Lindsay Lohan”).

We zien de ontwikkeling ook in Nederland. In 2011 startten Toine Donk en Daniël van der Meer Das Magazin, een mooi vormgegeven blad dat ook offline avonden organiseert. Daarnaast zou je de interesse in zogeheten ‘long reads’ ook als onderdeel van deze trend kunnen zien. Dit zijn lange stukken (meer dan 2000 woorden) die online staan maar zich kenmerken door diepte en brede interesse. NRC startte in oktober met het verzamelen van longreads voor lezers en uitgeverij Fosfor kreeg van het Stimuleringsfonds voor de Pers een subsidie van bijna een ton om te experimenteren met de ontwikkeling van longform-apps voor de Nederlandse markt.

Hoewel deze literaire tijdschriften hoopvol stemmen over de toekomst van print, betekent het geenszins dat dit een trend is die breed gedragen wordt onder twintigers. Veeleer gaat het om een nieuwe garde van talentvolle en enthousiaste schrijvers die ook zonder dit soort initiatieven tot de intellectuele elite zou zijn gaan behoren (zie in dat kader ook Spunk).

Mannen lezen mannenbladen en vrouwen lezen vrouwenbladen. Een nogal banaal lijkende stelling. Maar dat het allemaal niet zo makkelijk in elkaar zit toon een recent [abstract] onderzoek naar leesvoorkeuren aan, waarin beweerd wordt dat niet alleen sekse, maar vooral gender een belangrijke rol speelt bij de keuze voor een bepaald tijdschrift. In het experiment van de onderzoekers Silvia Knobloch-Westerwick en Gregory J. Hoplamazian werd hierbij gebruik gemaakt van de ‘Bem Sex Role Inventory’ [wiki], een schaal ontwikkeld in de jaren zeventig (!), om gender meetbaar te maken. De participanten moesten dus voor en na het experiment op deze schaal aangeven hoe vrouwelijk, mannelijk of androgyn zij zich zelf vonden. In het experiment kregen de participanten verschillende genderspecifieke tijdschriften voorgeschoteld, waarin zij mochten balderen of lezen.

De verassende uitkomsten laten zien, dat gender niet alleen bepalend is voor het soort tijdschrift dat de participanten prefereerden, maar dat het lezen van de tijdschriften hun eigen genderperceptie juist versterkte. Kort door de bocht kozen mannelijke lezer voor mannelijke tijdschriften en voelden zij zich na het lezen mannelijker dan voor het lezen. Concluderend stellen de onderzoekers dan ook dat media gezien kunnen worden als socializing agents die een belangrijke conformerende rol spelen als het gaat om sekse en gender.