Terwijl dankzij corona het festival- en nachtleven al bijna een jaar volledig stil ligt, werkt de Amsterdamse gemeenteraad aan nieuw evenementenbeleid voor de toekomst. Tegenstanders van evenementen zijn zeer vocaal: een kleine groep klagers heeft een groot bereik in de media en vindt een gewillig oor bij politici. Ze beroepen zich daarbij op onjuiste informatie.

De Evenementen Vereniging Amsterdam komt op voor de belangen van Amsterdamse evenementenorganisatoren, tot haar leden behoren bijvoorbeeld ADE, Kwaku en Milkshake. Ze voeren deze dagen actie om de raad correct te informeren. Onder de titel Echte ‘fun’ facts over evenementen in Amsterdam verspreiden ze een factcheck bedoeld om aan raadsleden te sturen. Hieronder is deze integraal weergegeven, met toestemming.

Wil je ook deelnemen aan de actie: hier staat een voorbeeldbrief met instructie. Let op: de raad vergadert morgen 18 februari.

1. Rupsje nooitgenoeg

Fabel: ‘Er komen steeds meer (grote) evenementen bij in Amsterdam’

Feit:

• In onderstaande tabel zien we in alle categorieën een flinke afname (gemiddeld 33%) van het aantal vergunde evenementen van 2019 ten opzichte van 2018.

Bronnen:
1) Decos Join DVL Dit is het vergunningensysteem van de Gemeente Amsterdam
2) Diversiteit & Dynamiek: een eerste verkenning van de ontwikkeling van muziekfestivals in Nederland 2015 – 2018, Harry van Vliet, Hogeschool van Amsterdam, november 2019.

2. Landjepik 

Fabel: ‘De druk op de Amsterdamse openbare ruimte neemt toe door evenementen’

Feiten:

• Op basis van het huidige evenementenbeleid is het niet mogelijk meer dan 25 % van een park te gebruiken, in de praktijk is dit vaak minder;
• Het aantal grote, geluidsbelastende evenementen is gemaximaliseerd en in het huidige beleid al teruggebracht t.o.v. het daarvoor geldende beleid;
• Het aantal op/afbouw dagen is gemaximaliseerd en in het huidige beleid al teruggebracht t.o.v. het daarvoor geldende beleid;
• In het bestaande evenementenbeleid zijn vele geschikte locaties vervallen (zoals Blijburg, Oeverlanden, Sportpark Spieringhorn, Oosterpark) of is het aantal evenementendagen (fors) ingeperkt (Westerpark, NDSM).

Bron:
3) Huidig en eerder evenementenbeleid (Locatieprofielen voor evenementenlocaties) 2021

3. Oostindisch Doof

Fabel: ‘Omwonenden worden niet betrokken en gehoord in deze locatieprofielen’

Feiten:

• Er hebben  t.b.v het evenementenbeleid ambtswoning gesprekken met bewoners en organisatoren plaatsgevonden;
• Er zijn de afgelopen jaren al vele inspraakrondes geweest en zienswijzen ingediend, deze worden feitelijk beantwoord;
• Het huidige evenementenbeleid bevat talloze, structurele beperkingen waarmee de belangen van omwonenden worden gediend.

Bron:
4) Voortgangsbrief evenementen 17 december 2020 door burgemeester Halsema en het huidige evenementenbeleid

4. Stampende olifanten 

Fabel: ‘De bodem verdicht in parken door (grote) Amsterdamse festivals’

Feiten:

• Deze bewering kwam voort uit een eenzijdig onderzoek vanuit de gemeente, waarin niet werd vastgesteld dat dit door evenementen komt. Daarnaast is eventuele verdichting makkelijk op te lossen.
• Verdichting is doorgaans het resultaat van achterstallig onderhoud, deskundigenonderzoek heeft uitgewezen dat eventuele verdichting met eenvoudige reguliere onderhoudsmaatregelen blijvend kan worden opgeheven, ongeacht de vraag of op een terrein evenementen plaatsvinden.

Bron:
5) Brief Gemeente Amsterdam: Delen resultaten bodemonderzoeken bij evenementen

5. Natuurverwoesters

Fabel: ‘Amsterdamse festivals verwoesten de natuur in de parken’

Feiten:

• De organisatoren zijn gehouden aan de zware eisen uit de Wet natuurbescherming en worden hierop afgerekend. Door het nemen van maatregelen wordt schade aan flora en fauna door evenementenorganisatoren al jaren voorkomen; 
• Uit jarenlang onderzoek is gebleken dat evenementen niet zorgen voor een verstoring van de flora en fauna.

Bronnen:
6) Presentatie door advies & ingenieursbureau Tauw: Evenementen en Natuur
7) Verplicht ecologisch onderzoek + passende maatregelen bij elk (groot) evenement in een park, betaald door organisatoren zelf: Locatieprofielen voor evenementenlocaties 2021, blz 7

6. David versus Goliath 

Fabel: ‘De balans is zoek’

Feiten:

• 90 % van de Amsterdammers geeft aan dat ze tevreden zijn met het aanbod; 
• In het huidige evenementenbeleid zijn de mogelijkheden voor evenementen op locaties op basis van 2 zeer uitvoerige geluidsonderzoeken onderling op elkaar afgestemd en zo ingericht dat men jaarlijks 1 of enkele dagen geluidsoverlast ondervindt van een evenement, waarbij uniek is in Nederland dat álle geluiddragende evenementen in Amsterdam strikt om 23.00 stoppen.

Bron:
8) Onderzoek: Amsterdammers over evenementen in de stad, door R2 Research, Gemeente Amsterdam, november 2019

7. De culturele lappendeken

Fabel: ‘Festivals kannibaliseren de clubcultuur’

Feit: 

• Er ontstaat veel moois uit zowel de clubs als festivals, zij zijn een verlengde van elkaar en zijn onderdeel van hetzelfde ecosysteem. Er wordt veel uitgewisseld en nauw samengewerkt tussen (grote) festivals en clubs.

Bron:
9) Gesprekken die zijn gevoerd met verschillende stakeholders rondom de Nachtvisie die momenteel wordt ontwikkeld: zie ook Raadsbrief evenementen commissie AZ 18 februari 2021

(c) foto: Linda Duits

Na een succesvolle Podcastmakersdag in september 2017 organiseert het Podcastnetwerk het eerste Podcastfestival in Nederland. Zaterdag 29 september komen makers en luisteraars bijeen voor een programma vol workshops, live-opnames en talkshows. Tijdens de dag worden ook de eerste inzichten van onderzoek van de RuG naar Nederlandse podcastluisteraars gepresenteerd.

Onder Mediadoctoren is een van de leden van het Podcastnetwerk en onze makers zijn zaterdag aanwezig. Daarnaast zit Geeky Dingen in het Pod culture happy hour, een panelgesprek over cultuurpodcasts.

Het programma staat hier, kaartjes kosten €12 incl servicekosten en zijn hier verkrijgbaar. Het festival duurt van 10-18 uur en vindt plaats in Lab 111 in Amsterdam.

Amsterdam groeit. De nieuwe bewoners zijn grotendeels jongvolwassenen: studenten en hoogopgeleiden die na hun studie in Amsterdam blijven of gaan wonen. Dat heeft een effect op het uitgaansleven in de stad. De Antenne 2014 [PDF], de jaarlijkse monitor van Jellinek en het Bongerinstituut van de UvA, bespreekt de trends.

Ieder jaar richt de Antenne zich op een andere uitgaansgroep. In 2014 waren dat cafébezoekers, en dat met name jonge cafébezoekers. Daarnaast bevat het rapport inzichten uit 21 interviews met leden van het onderzoekspanel. We bespreken hier eerst algemene trends in het uitgaan, afkomstig van de panelleden. Morgen behandelen we de survey onder cafébezoekers. In de monitor is een apart hoofdstuk opgenomen over buurtjongeren dat we ook apart bespreken.

Veranderingen in het aanbod
Naar schatting zijn er in Amsterdam zo’n 80 danslocaties. Dat zijn voor de helft clubs, en voor de andere helft feestzaaltjes, feestcafés en studio’s. Ze trekken zo’n 50.000 bezoekers per vrijdag- of zaterdagavond (de reguliere cafés zitten hier dus niet bij). De jonge instromers trekken nog wel naar het centrum: voor hen is het belangrijk eens in de Sugar Factory te zijn geweest. Meer ervaren uitgaanders zoeken de rafelranden van de stad op. Ook huis- en parkfeestjes groeien aan populariteit. Vanwege de vele festivals staat het clubleven in de zomer op een laag pitje (zie ook: trends in festivals).

De sfeer en de veiligheid wordt meestal bewaakt door portiers en een door bitch. Waarop gelet wordt is afhankelijk van het soort feest: hoe jonger de bezoekers, hoe meer controle op IDs. Openlijk drugsgebruik betekent eruit gezet worden. Over portiers wordt veel geklaagd, bijvoorbeeld over hun selectie of te snel overdragen aan politie. Daarnaast zijn toeristen en ‘boeren’ een bron van ergernis voor de panelleden. Ook het gebrek aan gratis water leidt tot veel klachten. Tot slot zijn er de gebruikelijke verzuchtingen over verkeerde muziek, luie dj’s en commercialisering.

Drugsgebruik
Het rapport bevat ook kwalitatieve inzichten in het drugsgebruik van de panelleden. Alcohol wordt door driekwart gebruikt in wisselende hoeveelheden. Als er xtc wordt gebruikt, wordt er minder gedronken. Op urbanfeesten is er een voorkeur voor dure drank die in hele flessen wordt gekocht. Op techno-avonden wordt veel water gedronken, op urbanavonden gebeurt dat niet. Speciaalbieren en gintonics zijn erg in momenteel.

Van de stimulantia scoort xtc het hoogst. Het gebruik is toegenomen sinds 2010, maar ligt minder hoog dan in 2001. Xtc is gebonden aan feesten: niemand gebruikt het dagelijks, ongeveer één op de tien (bijna) wekelijks en rond de helft maandelijks. Mensen die antidrugs zijn, gaan vaak in de zomer overstag voor een pilletje op een festival. Er wordt veel over veilig gebruik gepraat.

Over cocaïne is meer verdeeldheid onder de panelleden. Er is veel aandacht voor negatieve kanten van gebruik. De wereld van cocaïne is volgens de panelleden minder zichtbaar dan xtc. Toch wordt er vaak in groepsverband gebruikt:

“Gebruikers houden er bij cocaïne verschillende rituelen op na. Meestal legt de groep geld in en wordt de dealer verwittigd. De cocaïne wordt vervolgens onderling verdeeld. In de ene groep worden er netjes lijntjes getrokken, bij anderen wordt het pakje op een plaat leeggeschud, waarna een ieder zijn gang mag gaan. In sommige netwerken wordt te pas en te onpas gebeld voor cocaïne. Snuiven in de horeca komt ook voor, maar dat is omslachtiger. Het is niet ongewoon dat gebruikers cocaïne alleen op speciale momenten regelen. Die momenten spelen zich vaker af in het privédomein. Op een verjaardag, een trouwerij of tijdens een goede film. Als Ajax Europacup speelt, tijdens de kerstdagen of op pakjesavond” (p. 51).

Tot slot is het noemenswaardig dat 4-FA sterk wordt gezien als de grote stijger. Het geeft een fijner gevoel, het is minder hevig, beter controleerbaar en daardoor ook veiliger dan ecstasy. Ook de drugskater is minder hevig.

Groepen en  media
Dance en urban zijn de twee hoofdstromingen. Niet alleen de muziek en de locaties verschillen tussen de twee, ook het uiterlijk en de presentatie van de bezoekers:

“Housers hebben minder attitude, willen meer in de muziek opgaan en uit hun dak zijn. Op urbanfeesten wordt meer individueel en binnen de beslotenheid van de eigen groep gedanst. Ze zijn meer met telefoons en foto’s in de weer dan op dancefeesten. Sommigen hebben flirten tot kunst verheven; anderen zien een feest vooral als een ideale pick-up-place voor seks” (p. 35).

De feestcultuur wordt sterk gevoed door sociale media. Op Facebook zijn er allerlei (gesloten) groepen waarmee feestjes gepromoot worden. Ook Whatsapp speelt een belangrijke rol in de kennisgeving van feesten. YouTube-filmpjes worden steeds belangrijker. Flyers worden minder uitgedeeld vanwege de hoge kosten. In plaats daarvan worden mensen betaald om op Facebook over een feest te praten. Een panellid:

“‘We werken met 300 promotors die positieve verhalen over feesten op Facebook posten en soms negatieve ten nadele van een ander event. Het zijn coole mensen met veel online vrienden. Facebook is niet objectief meer. Het is nep; we verdraaien ervaringen zodat meer mensen naar een event gaan. Daarna posten we weer hoe geweldig het was. Maar of het vet was? Geen idee. De klant betaalt. We verdienen 10 keer meer met advertising dan vorig jaar” (p. 37).

Exclusiviteit blijft essentieel. In de toekomst mogen we meer proeven verwachten van feestorganisaties die de coördinaten van een geheime feestlocatie via ticketscript pas op het allerlaatste moment doorgeven. Aan de andere kant is een tegenreactie op sociale media onvermijdelijk. Misschien toch de terugkeer van de offline flyer?

Enkele jaren geleden was Pukkelpop het bewijs van de kracht van sociale media. Vandaag zijn sociale media en Pukkelpop opnieuw nieuws want de politie gaat via Twitcident Facebook, Twitter en Instagram checken op onregelmatigheden. Er is een hele lijst van trefwoorden samengesteld waarop zoekrobots de vele berichten rond Pukkelpop zullen checken.

De gevolgen laten zich raden: Twitter has a field day. De stormloop aan valse berichten is niet bij te houden, en ik beken, ik kon me ook niet inhouden. In De Morgen maakt Jan Nolf terechte bedenkingen bij de screening an sich, maar een kleine opmerking van hem wil ik even verdiepen. De ere-vrederechter schrijft namelijk dat het wellicht achterhaald is, en ik denk dat hij wellicht gelijk heeft.

Ja, Facebook, Twitter en zeker Instagram zijn nog steeds populair, maar de voorbije jaren hebben jongeren de publieke tijdlijn steeds vaker ingeruild en vooral aangevuld met meer intieme vormen van sociale media. Intiem in de betekenis dat het slechts met een kleine groep mensen gedeeld wordt. Facebook kent groepen en vooral de populaire messenger en dan hebben we het nog niet over Whatsapp en het zeer populaire Snapchat.

Wat zou jij doen als je snode plannen zou hebben (bijvoorbeeld meezingen met The Offspring, zowat een halsmisdaad imho)? Zou je dat open en bloot zetten op je tijdlijn? Of zou je, als je dit echt met mensen wil delen of enkelingen wil aanspreken om mee te zingen (don’t), dan eerder enkele van die meer intieme kanalen gebruiken?

Vooral hoop ik op goed weer op Pukkelpop en fijne muziek. Ik zie de beelden wel verschijnen.

Dit stuk verscheen eerder op Pedro’s blog X, Y of Einstein. 

De BBC rapporteerde deze week dat het aantal clubs in het Verenigd Koninkrijk in tien jaar tijd praktisch is gehalveerd. In 2005 waren er 3144 clubs en nu nog maar 1733. Clubbing is uit. In het item zien we dat je bij de beroemde Ministery of Sound in Londen vooral toeristen vindt – vreselijk afschrikwekkend voor de zelfbewuste grootstedeling. Een promotor van warehouse parties, raves in bijvoorbeeld leegstaande fabriekshallen, wijst erop dat bij zijn feesten minder regels gelden. Het rookverbod is zo misschien wel de nagel aan de doodskist van de ouderwetse disco.

Op Diep schrijven we vaker over ontwikkelingen in het nachtleven, bijvoorbeeld de festivalisering van clubs in Berlijn en de terugkeer van de illegale rave. Bij deze veranderingen in clubcultuur spelen externe factoren zoals hoge toegangsprijzen bij clubs, strenge drugscontrole aan de deur en de sterke toename van festivals een belangrijke rol. Daarnaast zal er ook sprake zijn van een golfbeweging. Jonge mensen hebben behoefte aan nieuwe, coole dingen en de club voelt gewoon niet cool op dit moment. Wellicht is over vijftien jaar de rave wel weer helemaal uit.

Ooit was popmuziek het domein van de jeugd. Als je een baan en een lief gevonden had, dan hield je je met serieuzere zaken bezig. Dat is allang niet meer zo. Pinkpop werd dit jaar overspoeld door vijftigers en zestigers. Dat had te maken met het optreden van The Rolling Stones, maar past in een bredere trend: festivals worden door jong en oud bezocht. In je hoofd word je misschien niet oud, maar de leeftijd van je lichaam kan toch parten spelen bij festivalbezoek. We schreven al dat er festivals worden gehouden in bungalowparks zodat je niet in een tentje hoeft af te zien. Vlaamse creatievelingen speelden in op deze veranderingen en maakten een ideale tent voor mensen die geen zin meer hebben in een matje.

De B-and-bee is een slaapcel voorzien van opslagruimte voor bagage, een locker, licht en stroom. Er is een tweepersoonsmatras die kan worden omgebouwd tot een stoel. Het ziet eruit als een kruising tussen een Japans capsulehotel en een tent. De cellen worden gestapeld geplaatst.

De B-and-bee is een concept van Compaan en Labeur vzw. Zij wonnen een creatieve wedstrijd in Antwerpen en dienden het idee daarna samen met One Small Step en Achilles Design in voor de innovatiebeurs CICI 2014, waar zij een van de zestien geselecteerde projecten waren. Het ontwerp is gemaakt op basis van input van festivalgangers. Sociale economie en duurzaamheid zijn van belang voor de makers – zoals we gewend zijn van dit type projecten.

Op de Gentse Feesten is het honingraathotel gepresenteerd. Volgend jaar zal de B-and-bee beschikbaar zijn op Belgische festivals – en wellicht ook wel in Nederland.

Het buitenfestivalseizoen is weer ten einde. Een paar uitzonderingen daargelaten, is het uit met plassen op dixies en dansen in de zon. Festivals hebben het moeilijk, mede dankzij het grote aanbod. Onverwacht mooie afsluiter was Next Monday’s Hangover Festival gisteren. Het contrast met Valfifest op zaterdag, voor velen de traditionele afsluiter, kon bijna niet groter zijn: klein in opzet, gericht op een jong, studentikoos publiek. Een braakliggend stukje grond in de Houthavens was voorzien van houten versiering met veel plek om te zitten en kraampjes met vintage hipsterkleren.  De organisatoren komen duidelijk veel in Berlijn: het festival ademde de alternatieve sfeer van Berlijnse clubs. Het resultaat was een intiem feestje. De stortregen die ‘s avonds alles in een modderpoel deed veranderen mocht de pret niet drukken: het was een toepasselijke reminder dat de zomer voorbij is. Op naar de binnenfestivals!

Nooit eerder was er zo’n groot aanbod aan festivals als deze zomer. Dat maakt het lastig kiezen. In sommige gevallen beslist de bezoeker pas last minute; soms wordt voor de zekerheid direct een kaartje gekocht. De meeste festivals bieden goedkopere early bird-tickets en die raak je vrijwel altijd wel weer kwijt. Dit werkt speculatiepraktijken in de hand. Dit jaar werd dat afgestraft: kaartjes gaan voor ver onder de prijs. Een verwante ontwikkeling is dat festivals die slecht verkopen meerdere mensen op een ticket naar binnen laten.

Lowlands verkoopt al jaren binnen een paar minuten uit. Dit jaar kostte een normaal ticket €185. Een paar dagen voor het festival was het mogelijk voor €100 een kaartje op de kop te tikken. Vorige week gebeurde hetzelfde bij het gloednieuwe maar razend populaire Dekmantel Festival. Reguliere kaartjes van €65 waren binnen een minuut uitverkocht en ook de twee volgende rondes kaartjes van €75 en €85 waren snel weg. Een paar dagen voor het festival gingen deze kaartjes op echter voor €40 van de hand.

Aan de andere kant zijn er festivals die al moeite hebben hun kaarten te verkopen. Om bezoekers niet te confronteren met lege weides en tenten (en om toch nog wat aan de drankverkoop te verdienen) mogen dan soms twee personen op één kaartje naar binnen. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij Chateau Techno. Station Noord slaagde er niet in het beloofde dagprogramma te brengen en bood daarom hun early birds ter compensatie aan dat zij ’s avonds met twee per kaartje naar binnen konden.

Deze ontwikkelingen laten zien hoe belangrijk perceptie is. Mensen proberen een inschatting te maken van de populariteit en het publiek. De event-pagina’s van Facebook bieden daar een uitstekende mogelijkheid voor. Worden er veel kaartjes gevraagd, dan is de kans groot dat het festival een knaller gaat worden. Wordt er veel aangeboden, dan ontstaat het risico op kaartjes dumpen. Het grote totaalaanbod festivals draagt hier niet aan bij: het is makkelijk om deze week Shoeless over te slaan en in plaats daarvan volgende week naar Next Monday’s Hangover Festival te gaan – omdat de line-up, het weer of het aangekondigde gezelschap je beter aanstaat.

Tot slot een tip: Ticketswap, gestart eind 2012, maakt het mogelijk veilig en eerlijk kaartjes te kopen en verkopen.

Lees ook: Cijfers over bezoekersaantallen zijn te vaak ongecheckte schattingen

Het woord festivalisering wordt gebruikt om de enorme toename van momenten om te feesten en iets te vieren te benoemen. Ieder weekend is er in of om iedere stad wel een muziekfestival, kunstfestival, culinair festival of filmfestival. Een festival trekt meer bezoekers dan een gewone voorstelling of exhibitie door de connotatie van feest. Voor de organisatie is een festival onder andere aantrekkelijk omdat het mensen ‘binnenhoudt’.

Berlijnse clubs lijken in de weekenden op festivals. Clubs als Salon Zur Wilden Renate, Kater Holzig en Sisyphos zijn van vrijdag tot maandag non-stop open. Boven lijken zij op festivalterreinen: er zijn meerdere area’s, waaronder ruime plek in de open lucht. Er zijn buitenbarretjes en eetstandjes. Ieder weekend is er een gevarieerde line-up van DJs die wordt versterkt door performance art.

Deze festivalisering biedt de bezoeker voordelen. Hij heeft meer vrijheid om te kiezen wanneer hij wil gaan. Daarbij kan rekening gehouden worden met het weer. Dansen is niet meer beperkt tot de nachtelijke uurtjes en omdat bezoekers gespreid komen is er minder sprake van een piekmoment van toestroom – al is de rij tussen 2 en 3 nog steeds lang.

De clubs weten mensen meerdere dagen vast te houden: met een stempel van zaterdag kun je zondagmiddag weer naar binnen, zonder in de rij te moeten. Naast extra inkomsten betekent deze festivalisering ook dat mensen meer binding krijgen met de club en het imago ervan. Waar voorheen mensen echt voor de naam van de club kwamen is de nadruk de laatste jaren meer komen te liggen op de organisator van een avond en op de line-up.

Het is maar de vraag of de trend van festivalisering van clubs zich ook in Nederland weet in te zetten. In Berlijn is dit mogelijk dankzij gebrek aan opgelegde sluitingstijden en aan de openluchtgedeeltes. In Nederland zijn beiden onderhevig aan zware regulering.

Beeld: Sisyphos rond 9 uur op zondagochtend.

Afgelopen weekend vond in Centerparks De Eemhof de tweede editie van het dance-festival Bungalup plaats. Ja, het staat er echt: een festival in Centerparks. Het feest wordt georganiseerd door dezelfde mensen als Valtifest en wordt gekenmerkt door dezelfde sfeer. Bungalop richt zich volgens DJ Joost van Bellen op “leuke en lieve mensen die van een feest en muziek houden tussen de 21 en 91 jaar”. Omdat de kosten hoog zijn (zo’n 250 euro) trekt Bungalup een welbemiddeld en daardoor wat ouder publiek dan de gemiddelde clubavond in Amsterdam. Het is het nieuwe festivallen: niet afzien in een tentje, maar met je vrienden in een bungalow.

In het subtropisch zwemparadijs werd in zwemkleding gezwommen en gedanst op electro, in het vergadercentrum verzamelden zich als dieren verklede feestgangers. Overdag waren er films, meer muziek maar ook knutselen en pingpongen.

De organisatie liep al jaren met het idee, ooit geïnspireerd door het Southport Weekender. De eerste Bungalup was een groot succes en vond ook navolging in Engeland met Bugged Out!. Centerparks was eveneens tevreden over de samenwerking. Het bungalowpark maakt het mogelijk ook in de winter meerdaagse feesten te organiseren. Organisator Plus1 doet in maart het meer bandjesgerichte festival Where The Wild Things Are, wederom in Centerparks.

Beeld: Joost van Bellen

Het aantal bezoekers bepaalt het succes van een evenement, zo lijkt de gemiddelde journalist te denken. In Het Parool: ‘Record voor grachtenfestival: 53.000 bezoekers‘, op NU.nl: ‘Festival Incubate trekt twee keer zoveel bezoekers‘, en in Trouw: ‘24 Uur Cultuur trekt bijna 15.000 bezoekers naar Rotterdam‘. Maar de cijfers zijn lang niet altijd betrouwbaar. In veel gevallen wordt het bezoekersaantal bepaald door een grove schatting die de kranten klakkeloos overnemen. Zo kan een organisatie ongestraft naar boven afronden: “Je mag best wat breder schatten.”

Simpele vraag

Onze vraag aan organisatoren van evenementen was simpel: “Hoe berekenen jullie het aantal bezoekers?” De antwoorden die we kregen liepen behoorlijk uiteen. Aan de ene kant zijn er evenementen zoals de HISWA en De Parade. Deze vinden plaats op een besloten terrein en zijn alleen toegankelijk voor wie een kaartje heeft gekocht. Op deze manier is het bezoekersaantal vrij precies vast te stellen. Doorvragen leert dat vrijkaarten bij dat aantal inbegrepen zijn. Zo trok De Parade dit jaar 267.000 bezoekers, maar slechts tweederde van dat totaal was eenbetalende bezoeker. Ongeveer 89.000 mensen (kinderen, 65+ers en relaties) kregen dus gratis toegang.

Aan de andere kant zijn er vrij toegankelijke, (grotendeels) gratis evenementen, zoals 24 Uur Cultuur in Rotterdam, het Grachtenfestival in Amsterdam of VJ op de Dom in Utrecht. De organisatie van dit soort festivals komt tot het bezoekersaantal door te schatten. Het Utrechtse VJ op de Dom trok zo’n 6.500 bezoekers. Namens het festival licht Annemarie de Jong toe: “Het is een ruwe schatting. We hebben elk uur vanuit een hoger gelegen pand op het Domplein uitgekeken en samen met de politie en beveiligers een inschatting gemaakt. Maar dat is lastig, zeker door de in- en uitloop.” Ook het Grachtenfestival werkt met schattingen, aldus organisator Wim van de Laak: “Ons bezoekersaantal van 53.000 bestaat voor 30 procent uit verkochte toegangsbewijzen en voor 70 procent uit schattingen van het publiek dat op de gratis, openbaar toegankelijke programmaonderdelen afkomt.”

Niemand checkt

Persvoorlichter Derrick Smittenaar van 24 Uur Cultuur noemt het aantal van 15.000 bezoekers “een voorzichtige optelsom van schattingen”. Het festival bestaat uit ongeveer 160 betaalde en onbetaalde voorstellingen op 70 verschillende locaties in Rotterdam. De organisatie vroeg de grootste locaties om een schatting en telde die cijfers bij elkaar op. Dubbeltellingen zijn dus niet uitgesloten: omdat het festival programmaroutes voorstelt, trekken mensen langs meerdere locaties op een dag, en kunnen ze op elke plek opnieuw weer meegerekend worden. Opvallend is bovendien dat de persvoorlichter geen informatie heeft over het aantal verkochte kaarten voor besloten voorstellingen: “Ik heb echt geen flauw idee.”

Onze vraag aan de nieuwsmedia die berichten over bezoekersaantallen publiceerden was eveneens simpel: “Controleren jullie het vermelde bezoekersaantal?” Eensgezind wezen de media die wij benaderden (De Telegraaf, Trouw, Het Parool, NU.nl) naar het ANP. “Voor ons is het ANP een betrouwbare bron met kundige journalisten – zoals het dat is voor veel kranten en omroepen”, aldus adjunct-hoofdredacteur Gert-Jaap Hoekman van NU.nl. “Als we verder geen aanleiding zien, laten wij het checken van cijfers en andere informatie dan ook over aan hen”, Het ANP controleert de bezoekersaantallen echter ook niet. Rob van Rooijen, chef Binnenland: “Nee, ik zou niet weten hoe we dat moeten controleren. Kijk, we verwijzen altijd: ‘dat maakt de organisatie bekend’, maar we gaan niet zelf dingen doen.” Het komt wel eens voor – vooral bij demonstraties – dat het ANP conflicterende cijfers van de organisatie afzet tegen cijfers van gemeente en politie. Dat zijn uitzonderingen: doorgaans neemt het ANP geen contact op met organisatie of gemeente en geeft het door het evenement gerapporteerde bezoekersaantal door. Deze situatie werd bevestigd in ons onderzoek: geen enkel evenement is benaderd door het ANP of een ander medium met een vraag over het bezoekersaantal.

Aura van betrouwbaarheid

We ontdekten een patroon in de vertaling die het ANP maakt van persbericht naar nieuwsbericht. Evenementen brachten persberichten uit met koppen als: “Geslaagde opening cultureel seizoen Rotterdam” (24 Uur Cultuur) en “Grachtenfestival verbindt Amsterdam met klassieke muziek”. In het nieuwsbericht dat het ANP ervan maakt wordt dat: “24 Uur Cultuur trekt bijna 15.000 bezoekers” en “Record voor Grachtenfestival: 53.000 bezoekers”. Derrick Smittenaar (24 Uur Cultuur) noemt de focus op cijfers “echt een ANP-ding”: “Alsof dat het enige is wat belangrijk is.” Willem Koetsenruijter geeft in zijn boek Cijfers in het nieuws een verklaring. Volgens hem hebben cijfers een aura van betrouwbaarheid, terwijl paradoxaal genoeg maar weinig mensen iets onthouden al die cijfers. Cijfers zijn daarmee meer een stijlfiguur met een speciale functie in het nieuwsbericht: “ze onderstrepen de betrouwbaarheid van de bron”.

Het blijkt lastig om de bezoekersaantallen van organisatoren te vergelijken met cijfers van gemeente of politie. Sandra Geskes, persvoorlichter van politiekorps Rotterdam-Rijnmond meldt desgevraagd dat de politie géén cijfers bijhoudt op dit vlak. (De gemeente Rotterdam reageerde niet op vragen om toelichting.) Iris Reshef, bestuursvoorlichter bij de gemeente Amsterdam, deelt mee dat het meten van bezoekersaantallen voor veel gemeenten problematisch is. Alleen bij evenementen die de gemeente (mede-)organiseert wordt er van het bezoekersaantal een schatting gemaakt.

“Een riedeltje cijfers”

Het ANP en andere media controleren bezoekersaantallen niet en gemeente en politie hebben geen vergelijkbare cijfers. Tegelijkertijd weten evenementen dat cijfers het goed doen in het nieuws. “Als een persbericht in de smaak moet vallen, dan geven we ze een riedeltje cijfers. Dat vinden ze prettig, dat verteert blijkbaar makkelijk”, zegt Wim van de Laak (Grachtenfestival). In combinatie met de wetenschap dat publieksbereik steeds belangrijker is geworden bij subsidieverstrekkers en sponsoren, is er een prikkel om bezoekersaantallen te overdrijven of kunstmatig hoog te houden. Van de Laak erkent dat het in het huidige culturele klimaat heel belangrijk is dat er ‘een markt’ voor het evenement is, maar zegt dat zijn festival zo eerlijk mogelijk de bezoekersaantallen rapporteert. Annemarie de Jong van VJ op de Dom stelt echter: “Je mag wel wat breder schatten. Dat helpt bij de verantwoording naar de gemeente en fondsen.”

Conclusie

Onze rondvraag leverde twee inzichten op. Ten eerste controleren ANP en andere media de bezoekersaantallen die evenementen rapporteren niet of nauwelijks. Dat is vreemd, juist omdat ze dat cijfer vaak als het belangrijkste nieuws brengen. Met de mededeling: ‘dat maakt de organisatie bekend’ leggen media de verantwoordelijkheid bij de bron en onthouden ze zich van het geven van context bij het bezoekersaantal. Want is het cijfer gebaseerd op een ruwe schatting of op exacte kaartverkoop? En hoeveel betalende bezoekers waren er eigenlijk? We lezen het nergens terug.

Daaruit vloeit voort dat evenementen slecht gefundeerde ramingen kunnen rapporteren. Media controleren namelijk niet en er zijn geen vergelijkbare cijfers. Het noemen van hoge bezoekersaantallen levert twee voordelen op: het creëert nieuwswaarde en het voorziet het festival van mooie veren om mee te pronken bij geldverstrekkers. Hoewel er evenementen zijn die de manier waarop ze hun bezoekersaantal berekenen goed kunnen verantwoorden, maken andere evenementen gebruik van een tamelijk grove schatting. Daarbij was er in één geval (het Utrechtse VJ op de Dom) duidelijk sprake van overdrijving.

Joost van Zoest is voormalig stagiair van Diep Onderzoek. Joachim Springer en Joost schreven deze factcheck voor het vak Bronnenonderzoek van de master Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden. Dit stuk verscheen eerder op Nieuwscheckers, de website horend bij dat vak. 

CC foto: Dvanzuijlekom

Afgelopen zaterdag werd het buitendancefestivalseizoen traditioneel afgesloten met Valtifest, het dancefeest van MTV en Meubelstukken op het NSDM-terrein. Valtifest probeert zich sterk te onderscheiden van andere festivals. Een kaartje is relatief duur (€55) en er is een dresscode. De hoge entreeprijs leidt ertoe dat de organisatoren veel aandacht aan detail kunnen besteden. Alles is binnen het thema, zelfs de eetstandjes, en op ieder podium wordt er iets extra’s gedaan, zoals livemuziek bij de DJs, dansers en slingers. Creativiteit en gekte staan centraal, vooral omdat vrijwel iedereen zijn best doet uitzinnig verkleed te gaan.

Sociale hiërarchie
Valtifest roept niet alleen vanwege het verkleden een vergelijking op met het carnaval. In het onderzoek naar populaire cultuur wordt – in navolging van de filosoof Mikhail Bakhtin – een carnaval gezien als een kortstondige periode waarin de gangbare sociale hiërarchie op zijn kop wordt gezet. Het Middeleeuwse carnaval begon dan ook met het kronen van de nar, die normaal gesproken een rol heeft die tegenovergesteld is aan de koning. Bakhtin ziet het carnaval als een begin- en eindpunt, als geboorte en dood. Volgens Bakhtin leefden middeleeuwers een dubbelleven: een zwaar en zwartgallig alledaags leven en een tijdelijk carnavalsbestaan, vol met plezier en heiligschennis. Volgens Bakhtin was het middeleeuws carnaval niet zomaar het ontsnappen aan het dagelijks leven, het carnaval beloofde een beter leven, met gelijkheid, overvloed en vrijheid. Het carnaval is een spektakel, dat wil zeggen dat het het zichtbare vergroot.

Bakhtin wijst op vier elementen van het carnaval:

1. Vrije interactie tussen mensen die normaal gesproken gescheiden zijn;
2. Excentriek gedrag dat normaal gesproken inacceptabel is;
3. Vreemde verbintenissen (het heilige met het wereldse, het hoge met het lage);
4. Heiligschennis: de parodie van alles dat heilig is.

Plat en hipster
Een aantal van deze elementen komen terug op Valtifest. Het thema van dit jaar (‘Next To Uranus’) is onmiskenbaar plat en verbindt science fiction-cultuur aan een uitgaanscultuur die daar normaliter volledig los van staat. Omdat iedereen verkleed is, verdwijnen de normale markers van sociaal onderscheid. Zo zijn op Valtifest hipsters en Volendammers niet van elkaar te onderscheiden. Met genderrollen kan gespeeld worden en jong en oud lopen door elkaar. Het verkleden leidt er ook toe dat iedereen zowel deelnemer als performer is. Daarmee valt die hiërarchie tussen artiest op het podium en publiek in de zaal voor een deel weg.

Tegelijkertijd ontbreekt een aantal aspecten. Valtifest sluit weliswaar het buitenfestivalseizoen in Amsterdam af, maar festivals lopen ook in de winter door (het Amsterdam Dance Event begint al in oktober) en normale clubprogrammering voorziet in de behoefte aan plezier. Het dagelijks leven van de gemiddelde Valtifest-bezoeker is niet zwartgallig en excentriek gedrag is voor hen dan ook veel vaker acceptabel: het dansen, het verkleden en de drugs zijn niet voorbehouden aan deze dag. Er is dan ook nog weinig heilig. Hoewel er veel mensen vanuit de provincie komen, is Valtifest nog steeds een Amsterdams feestje en was de dresscode ooit bedoeld om mensen (lees: niet-hippe festivalbezoekers) af te schrikken.

Spektakel van bekijken
Cultural-studies-onderzoeker John Fiske beschouwt het carnaval een spektakel van bekijken, “an exaggeration of the pleasure of looking”. Onze hedendaagse beeldcultuur geeft nu een andere dimensie aan het carnaval die voorheen niet bestond: de fotorapportages die verschijnen zorgen ervoor dat het carnaval kan worden nabeleefd en dat niet-deelnemers toch het plezier van kijken krijgen. U kunt onder andere terecht bij Valtifest (Facebook), Het Parool, Rauw (Facebook) en De Volkskrant.