Subcultureel kapitaal verwijst naar de unieke kennis, normen en uitdrukkingen van mensen binnen een specifieke subcultuur. Om toe te kunnen treden tot die cultuur, moet je je eerst die kennis eigen maken. Zo word je pas geaccepteerd als je weet wat de ‘coole’ bands zijn, of wat de juiste kleding is. Subcultureel kapitaal verkrijg je niet zomaar en gaat gepaard met veel status – binnen die specifieke subcultuur natuurlijk.

In het het tijdperk van het internet is subcultureel kapitaal steeds minder relevant geworden. Je kunt namelijk de juiste kennis bij elkaar googelen of instagrammen. Taal is onderdeel van subcultureel kapitaal: met een bepaald jargon kan je laten horen dat je in the know bent. Ook die vlieger gaat niet langer op, betoogt Dan Brooks in The Atlantic.

Hij gebruikt daarvoor het voorbeeld “tea”, afkomstig uit de zwarte dragcultuur, dat oorspronkelijk “roddel” betekende. In de loop der jaren is het via platforms zoals Twitter wijdverspreid geraakt en heeft het zijn oorspronkelijke betekenis verloren. Slang die ooit exclusief was, wordt nu algemeen gebruikt en heeft diepte heeft verloren.

Subculturen hadden vroeger niet alleen sociale barrières, maar ook fysieke. Je moest in een daadwerkelijke ruimte zijn, waar vaak deurbeleid gevoerd werd: als je niet over het benodigde subculturele kapitaal beschikte, wist je niet waar die ruimte was, werd je er weggekeken of gewoon geweigerd. Online is dit niet zo. Brooks schrijft in dat kader:

“Thirty-five-year-olds hear the slang of teenagers, college students are privy to the language of the urban underclass, and advertising consultants learn how to talk like self-diagnosed anxiety shut-ins. As a result, how someone talks is no longer a reliable indicator of where they’re coming from. The irony is that social media—the disembodied online spaces where what we post becomes the entirety of who we are—is where we most need the identity cues that slang used to provide.”

Sociale media standaardiseren onze taal, is zijn klacht. Hierdoor verliezen de woorden hun oorspronkelijke context en culturele lading, en worden ze gereduceerd tot niets meer dan populaire termen die iedereen gebruikt. Dit zorgt ervoor dat de waarde van het subculturele kapitaal dat deze termen ooit hadden, afneemt.

Dat klinkt aannemelijk, maar dat gebeurde vroeger natuurlijk ook. Ook toen sijpelden de woorden die subculturen gebruikten uiteindelijk door naar de mainstream. Sterker, de incorporatie door de mainstream van subculturele stijl, waaronder dus bepaalde woorden, is een manier om het scherpe randje van subculturen af te halen en ze onschadelijk te maken, schreef Dick Hebdige al in 1979. Je zou hooguit kunnen stellen dat dit proces nu veel sneller gaat.

Het voorbeeld van Brooks vind ik overigens opmerkelijk slecht gekozen. Zonder dit empirisch te hebben onderzocht lijkt het me dat de verspreiding van tea bevorderd is door een ouderwets televisieprogramma, namelijk Ru Paul’s Drag Race. Natuurlijk hebben subculturen nog steeds hun eigen taal. Brooks spreekt die alleen niet.

Beeld gegenereerd met AI (Microsoft). 

Verdrietig nieuws op The Atlantic: het gifje ligt op zijn sterfbed. Lange tijd waren ze de lingua franca van het internet, schrijft Kaitlyn Tiffany, maar nu zijn ze niet meer cool. Ze zijn ‘cringe‘ en voor boomers. De schuld legt Tiffany bij het gemak waarmee je tegenwoordig gifjes kunt invoegen: Twitter en iMessage hebben bijvoorbeeld ingebouwde zoekfuncties. Daardoor drijven steeds dezelfde beelden naar boven, zoals de toast van Leonardo DiCaprio in The Great Gatsby. Bovendien verdwijnt het format. Veel gifjes komen tegenwoordig als mp4 en niet meer als gif vanwege snellere laadtijd.

Jongeren communiceren nu bijvoorbeeld met TikTok-filmpjes met tekst eroverheen, mede omdat dit meer ruimte laat voor creativiteit. Toch is Tiffany niet bang dat het gifje helemaal uitsterft. Ze denkt dat er altijd mensen gifjes blijven maken omdat ze “devoted to the perfect animated loop” zijn. Dat denk ik ook. Bovendien weten we dat media doorgaans niet verdwijnen. Gifjes horen bij het internet, ze zijn erop geboren, en ze zullen er blijven. Misschien zijn nu even uit de mode, maar wie weet blog ik over tien jaar hier over gifjes als retro-trend.

De eerste keer dat ik het woord viben hoorde was in 2019. Een veel jongere en veel hippere vriend van me gebruikte het voor scharrelen: zij zijn aan het viben. Sindsdien valt het me op dat ‘de vibe’ ineens overal is. Er is geen goede vibe of juist wel (het is ergens wel of niet gezellig) en mensen viben wel of niet met elkaar (doorgaans gaat het dan over iets dat oudere mensen ‘klikken’ zouden noemen). Vibe gaat over de energie ergens hangt, en de vibe heeft een effect op je mood, net als de energie van anderen.

Die drie woorden zijn afkomstig uit de Amerikaanse countercultuur van de jaren 60. Daar had ik nooit zo over nagedacht, maar toen ik dit las in een artikel vibete het direct bij me. Mitch Therieau, een promovendus die onderzoek doet naar hedendaagse cultuur, legt in dat artikel voor The Drift de vinger op hoe opmerkelijk het is dat deze termen zo in zwang zijn bij millennials en Gen Z. Hij verbindt ze aan platformcultuur, ons bestaan op sociale netwerken als Instagram en TikTok. Daar draait het niet (meer) om storytelling, lang het buzzwoord van sociale media, maar om vibes vangen.

Vibe komt van vibrations, die waar de Beach Boys over zongen. Mood verwijst natuurlijk naar gemoedstoestand, maar relevant hier is dat in de jaren 60 voor het eerst gesproken werd over mood-altering en mood-changing, in relatie tot de effecten van drugs. Energy heeft in deze context een spirituele betekenis, het idee dat alles met verbonden is. We hebben de New Agers te danken voor het hedendaagse gebruik waarbij energie een gevoel is dat een persoon kan afgeven: big dick energy, main character energy, same energy.

Therieau verklaart de populariteit van deze quasi-mystieke woorden met de levenloosheid van het internet:

“It is a different mysticism, one for our bust time: projecting visions of cosmic sympathies onto the black boxes that organize and administer so much of contemporary life.”

Hij ziet ze als functioneel in onze eenzame omgang met ondoorzichtige machines en hun algoritmes.

“Vibe/mood/energy has one final suggestion. These categories may be mystical metaphors for a truly rancid situation, but they also name a set of techniques for dealing with that same situation. Divining vibes, moods, and energies is a way to stylize our feelings of helplessness — before the platform, before the cosmos. Constructing an imaginative, mystical version of the sorting principles that organize your life is a way to take pleasure in the sheer arbitrariness of the order of things. Or maybe closer to the mark, to reinterpret an inhuman, algorithmic logic as a more-than-human, cosmological one.”

Dat klinkt prachtig, maar ook te hoog. Hedendaagse jongeren zijn inderdaad bovengemiddeld geïnteresseerd in zweverige zaken als astrologie, maar de termen vibe/mood/energy beschrijven fenomenen die ook tussen de jaren 60 en nu volop werden beschreven. Sfeer, stemming en dynamiek zijn nu eenmaal niet tastbaar, maar wel essentieel voor onze gesprekken waarin we altijd al graag verslag doen van hoe iets of iemand was en is.

Al meer dan tien jaar is in de media voortdurend aandacht voor ‘echte lichamen’. De mode-industrie ligt vrijwel constant onder vuur voor haar gebruik van te dunne modellen en websites staan vol met blogs over lichaamsacceptatie. Langzaam is het taalgebruik veranderd. Tijdschriften promoten geen diëten meer – iedereen weet toch dat die niet werken! – maar willen je vertellen hoe je fit wordt. In The New York Times verscheen een prachtige longread van Tammy Brodesser-Akner over deze veranderingen, met een hoofdrol voor Weight Watchers en Oprah Winfrey.

Aan de lijn
Weight Watchers ontstond in 1963 in New York, in een tijd waarin dik zijn nog gewoon lelijk werd gevonden. Brodesser-Akner schrijft:

“It was bad to be fat, and it was good to be thin, and fat people wanted to be thin, and thin people wanted to help them get there. Her memoirs, ‘‘The Story of Weight Watchers,’’ reads about as current as a cigarette ad featuring smoking babies. ‘‘If strawberry shortcake made you break out in purple spots, you wouldn’t eat it,’’ she wrote. ‘‘You’d be allergic to it. But, do you think fat is prettier than purple spots? It’s uglier and harder to get rid of.’’”

Dit zou nu ondenkbaar zijn. Fat-shaming wordt niet alleen in feministische kringen afgekeurd. ‘Aan de lijn doen’ heeft een slechte naam gekregen: er is een algehele dieet-moeheid, met als achterliggend idee dat we inmiddels toch wel weten dat niks blijvend werkt. Daarnaast is er dus de focus op lichaamsacceptatie. Als je je lichaam accepteert zoals het is, hoef je ook niet af te vallen. Dat maakt het voor een bedrijf met de naam Weight Watchers lastig om klanten te vinden. Het bedrijf besloot veldwerk te gaan doen, in de Verenigde Staten, om erachter te komen wat vrouwen – de voornaamste doelgroep – wel wilden. Hoofd marketing werd op pad gestuurd:

 “She heard that they no longer wanted to talk about ‘‘dieting’’ and ‘‘weight loss.’’ They wanted to become ‘‘healthy’’ so they could be ‘‘fit.’’ They wanted to ‘‘eat clean’’ so they could be ‘‘strong.’’ … ‘‘Weight loss’’ was a pursuit that had, somehow, landed on the wrong side of political correctness. People wanted nothing to do with it. Except that many of them did: They wanted to be thinner. They wanted to be not quite so fat. Not that there was anything wrong with being fat! They just wanted to call dieting something else entirely.”

Een taalverandering dus, die ogenschijnlijk een attitudeverandering weerspiegelt. In de praktijk blijkt er ondanks al het activisme toch weinig veranderd: het liefst willen mensen minder dik zijn.

Holistische Oprah
Weight Watchers besloot het over een andere boeg te gooien. Ze spraken niet langer van afvaldoelen, maar gingen voor een holistische benadering: jezelf kennen, meditatie en omgaan met je emoties. De voormalige afvalclub schakelde daarbij de hulp van in van het perfecte boegbeeld voor hun doel: Oprah Winfrey. Oprah had een bekende geschiedenis van afvallen en aankomen – Brodesser-Akner schrijft “Her struggles with weight were, at this point, a cultural meme”. Daarnaast staat Oprah bekend om haar ‘being the best you’-spiritualiteit (voor de liefhebbers: deze podcastreeks over Oprah gaat daar uitgebreid op in).

Winfrey pakte het zakelijk aan. Ze kocht tien procent van de aandelen van Weight Watchers en werd de nieuwe spokesperson. Dat was een succes en het lidmaatschap van Weight Watchers steeg. De nieuwe campagne heette Beyond the scale en ging vooral over gezondheid: je gewicht bijhouden (‘managen’) is hetzelfde als je astma bestrijden. De connectie met gezond past in de veranderde tijden. Dat was ook precies Oprahs motivatie om in zee te gaan met Weight Watchers. Ze wilde niet dik zijn en dat accepteren, vanwege haar gezondheid:

“But this thing about acceptance? Why couldn’t accepting herself mean not accepting her weight? Why wasn’t it an act of love to use any available means to avoid her genetic predisposition to diabetes? Sure, she could have abandoned her efforts. She could have gone hard on acceptance. A million people would have bought ‘‘Oprah’s Guide to Body Acceptance.’’ But she couldn’t get there. ‘‘For your heart to pump, pump, pump, pump, it needs the least amount of weight possible to do that,’’ she said. “So all of the people who are saying, ‘Oh, I need to accept myself as I am’ — I can’t accept myself if I’m over 200 pounds, because it’s too much work on my heart. It causes high blood pressure for me. It puts me at risk for diabetes, because I have diabetes in my family.’’”

Magie
Het is beter voor je gezondheid om geen overgewicht te hebben, maar er is geen medische formule om blijvend af te vallen. Net als Oprah heeft Brodesser-Akner zelf haar hele leven met haar gewicht geworsteld. Ze schrijft open over haar tocht, waarin ook zelfacceptatie ooit een doel was. Ze eindigt haar artikel met een jaloerse observatie van mensen die ogenschijnlijk alles kunnen eten:

“All these people, I looked at them as if they were speaking Mandarin or discussing string theory, with their ease around their food and their ease around their bodies and their ability to live their lives without the doubt and self-loathing that brings me to my arthritic knees still. There’s no such thing as magic, Taffy. I shook my head at the impossibility of it all, and sitting here writing this, I still do.”

Er is geen magische oplossing: werken aan zelfacceptatie haalt de pijn op je knieën niet weg, en de wens dunner te zijn blijft. Het is een droevig stemmende conclusie van een relevante analyse van een cultureel fenomeen. We zijn verschoven van ‘mooi slank’ willen zijn naar ‘gezond fit’ willen zijn, wat in de praktijk nog steeds op hetzelfde neerkomt en nog steeds zoveel mensen zoveel pijn bezorgt.

In 2014 publiceerden anonieme hackers privéfoto’s van celebrities op het internet, gestolen van de internetdienst iCloud. Sommige van de foto’s waren naaktfoto’s. Onder de celebs waren idolen als Jennifer Lawrence. De gebeurtenis kwam te boek te staan als de fappening, een term die ook Nederlandse media overnamen. De term is afgeleid van fap, een woord die in de jaren ’90 nog niet bestond. MEL Magazine wijdde een artikel aan de oorsprong van fap.

Journalist Sam Dean traceert de origine naar de Japans-Amerikaanse cartoonist Clay. Hij publiceerde in 1999 onderstaande cartoon. Langzaam verspreidde de term zich over het internet. In 2002 stond hij al in het onmisbare Urban Dictionary. Via fora en memesites werd het een populair woord. Tien jaar geleden, in november 2006, won ‘fap’ het van ‘masturbate’ in Google zoektermen. Momenteel staan ze min of meer gelijk.

Een groot taalvoordeel aan fap is dat een onomatopee is: een klanknabootsing. Het woord heeft daardoor iets grappigs, dat het Engelse jerking off bijvoorbeeld niet heeft. Dat klinkt bovendien pijnlijk, net als het Nederlandse aftrekken. Dean denkt bovendien dat fapping meer in het hier en nu klinkt:

“Why “fap,” though, in particular? My best theory has to do with time, or maybe tense. Jerking off and even masturbating aren’t words for the here and now. They describe something you already did, or something you’re going to do, away from the conversation you’re having about it. But when the internet became both the medium for masturbating and the forum for discussing it, that old distance between private pleasure and public discussion collapsed — online, among friends while alone in your own home, you could technically be doing both at the same time.”

Met fappen kan je ook andere internetgebruikers makkelijk bespotten – en iedereen weet dat internetgebruikers allemaal stiekeme rukkers zijn (dat werkt in het Nederlands dan weer prima!). Daarnaast wijst Dean erop dat het makkelijk te typen is: drie letters. Fap fap fap.

Dean mist nog een belangrijk extra voordeel van fap als onomatopee: het is voor niet-native Engelssprekers een makkelijk te herkennen woord. Het is in de cartoon direct duidelijk wat fap betekent, ook al kende je het woord niet. Tegelijkertijd voelt het een beetje als codetaal, iets dat je moeder niet direct begrijpt.

Fap is een mooi voorbeeld van internettaal. Meer daarover in de podcast die de Mediadoctoren onlangs maakten. 

Gevonden via lrs.

Online kan je op allerlei manieren communiceren die voorheen niet bestonden: met emoji bijvoorbeeld, of met woorden die opstaan zijn in een internetsubcultuur. De Mediadoctoren doken in de materie met taalkundige Marc van Oostendorp. Het gesprek gaat over je taal als manier om te laten zien wie je bent, taal als communicatiemiddel en de invloed van technologie op taal. Er is een interview met internetfenomeen Gyurka Jansen en een item over emoji.

Meer informatie hier. U kunt zich ook via iTunes of Stitcher op deze podcasts abonneren. 

De Decker onderzocht spontane en informele chatconversaties van bijna 28000 Vlaamse jongeren tussen 13 en 20 jaar oud. Hij keek daarbij naar MSN (inmiddels opgegaan in Skype), Facebook Chat en Netlog.

De inzichten uit het persbericht op een rij:

• Spelfouten zijn relatief zeldzaam: gemiddeld gaat het om één onbewust fout gespeld woord per vijftig woorden.
• Hoe jonger de tiener, hoe meer manipulatie van taal.
• Het gebruik van afkortingen (idd voor inderdaad, LOL voor hardop lachen) is wel stabiel met leeftijd.
• Vlaamse tieners gebruiken weinig Leetspeak waarbij letters vervangen worden door cijfers (‘suc6’). Slechts één op de 2000 woorden is leetspeak.
• Het vervangen van ks door x en ij door y gebeurt ook beperkt.
• Vlaamse tieners wisselen Standaardnederlands en spreektaal af en gebruiken weinig dialect. Wel kent elke regio zijn eigen spreektaal.
• Er wordt veel Engels gebruikt: in één op de acht posts is een Engels woord te vinden. Het meest gebruiken Vlaamse tieners nice, sucken en dude, naast ICT- en muziekwoorden waarvoor meestal geen Nederlands woord is. Engelse woorden worden vaak vernederlandst: klien en olraajt.

De onderzoeker aan het woord:

“Samengevat laat Vlaamse tienerchattaal zich het best omschrijven als een genre op zich, maar wel een inherent variabele variëteit, waarin elementen uit standaardtaal, tussentaal, chatspeak en Engels vloeiend gecombineerd worden. De aantrekkingskracht bestaat er vooral in dat jongeren naar hartenlust van de schools aandoende taalnormen kunnen afwijken, kunnen experimenteren met creatief en innovatief taalgebruik en zo het geschreven Nederlands sterk kunnen personaliseren. Chatten heeft dus absoluut een schrijftaalrevolutie teweeggebracht.”

Als je vroeger straattaal hoorde maar niet echt van de straat was, kon je niet zomaar een woordenboek uit de kast trekken om de betekenis te vinden. Er waren wel boeken over straattaal en jongerentaal in het algemeen maar die waren altijd al meteen verouderd zodra ze uitkwamen. Zo schreef journalist Jan Kuitenbrouwer in 1987 het boek Turbotaal. Met het internet veranderde dat. In 1999 startte een eerstejaarsstudent informatica een online woordenboek. Dit jaar bestaat zijn Urban Dictionary vijftien jaar.

De Urban Dictionary is een voorbeeld van het gebruik van collectieve intelligentie. Iedereen mag woorden en definities aanleveren. Een team redacteuren beoordeelt de definities. Urban vertaalt niet helemaal als ‘straat’. Er is veel internetcultuur, veel televisieseries en er is bijna altijd humor (zie Palestine – “Modern day not-quite-country” of Yes – “An expletive shouted out during an orgasm”).

Het is dé plek om te volgen wat er speelt onder jongeren – met een sterke bias uiteraard naar de VS. Zo twerk al op 3 mei 2013 het woord van de dag, meer dan drie maanden voordat de rest van de wereld dankzij Miley Cyrus leerde wat het inhield. Het woord van vandaag is furniture brother.

Ter gelegenheid van het vijftienjarig bestaan portretteerde The New York Times de site en bedenker Aaron Peckham. Opmerkelijk genoeg staat de site niet in de belangstelling van grote adverteerders of potentiële kopers. Gelukkig maar, want dat zou wellicht het einde betekenen van alle seksuele toespelingen – en wat is jeugdcultuur nou zonder grapjes over seks?

Tieners zijn creatief met taal. Sms en internetcommunicatie hebben geleid tot aanvullingen op taal, zoals de intrede van bepaalde afkortingen (wtf), het mengen van cijfers en letters (w8) en het gebruik van codes (411). Dit worden tekstismes genoemd. Dit is allemaal schrijfgedrag van tieners die kunnen praten en horen. Hoe zit dat met dove jongeren? Geschreven Engels is anders dan gebarentaal Engels. Hoe gaan zij om met zulke taal? In een recent artikel [abstract] onderzoekt taalkundige Yoshiko Okuyama de linguïstische kenmerken van tekstcommunicatie van dove jongeren in Amerika.

Okuyama deed in 2009 veldwerk op een school voor doven ergens in de VS. De school was voor een deel kostschool en leerlingen en leraren hadden een sterke band. Er waren veel stelletjes onder de leerlingen. Op school werd niet gesproken, alleen met gebarentaal. Het materiaal voor de studie bestond uit participerende observatie, een survey onder 35 leerlingen (tussen de 14 en 20 jaar) en een analyse van de 350 berichten van een stelletje, Brian (16) en Cherry (14). Beiden woonden in pleeggezinnen. Hun biologische ouders kenden geen gebarentaal. Beiden vonden gebarentaal niet hun eerste taal, omdat ze daarvoor al allerlei alternatieve vormen van communiceren gebruikten.

De respondenten gaven de voorkeur aan sms boven teksttelefoon, een apparaat waarmee doven kunnen bellen. Het is daarbij opmerkelijk dat slechts 4 procent aangaf dat het makkelijker is om dingen te sms’en dan in gebarentaal te zeggen. In plaats daarvan gebruikten ze sms omdat het snel is (15%) of iets te doen als je je verveelt (15%).

Brian sms’te veel meer dan Cherry. Beiden gebruikten liever de teksttelefoon omdat je dan gebarentaal kunt gebruiken. Dat apparaat is echter alleen thuis en op school beschikbaar. Brian en Cherry gaven in interviews aan dat zij afkortingen een “hearing thing” vonden. Tekstismes zijn gebaseerd op Engels en dat is niet hun taal. De analyse van hun berichten laat evenwel zien dat ze toch afkortingen en cijfers gebruiken. Wat veel meer opvalt is de grammaticale structuur van de zinnen. Die zijn in het Engels niet juist en weerspiegelen gebarentaal (“I not want chat with u!”).

Dit onderzoek laat zien hoe Amerikaanse dove tieners sms gebruiken als voornaamste manier om met hun leeftijdsgenoten te communiceren. Zij schrijven daarbij in een andere taal dan die ze dagelijks gebruiken, maar dit blijkt geen obstakel te zijn. Ze sms’en en chatten met vrienden die wel kunnen horen en leren zo deze taal.

De linguïstiek kent, net als andere wetenschappen, verschillende, vaak tegenovergestelde stromingen die proberen de werkwijze van taal te verklaren. Een van de grote vragen die hier spelen is in hoeverre taal onze waarneming van de realiteit bepaalt. Aan de ene kant van deze discussie staan de universalisten, die (kort door de bocht) beweren dat de taal alleen maar in hele beperkte mate verantwoordelijk is voor hoe wij de realiteit waarnemen. Aan de andere kant staan de deterministen die beweren dat alleen de taal bepaalt hoe wij de wereld om ons heen kunnen waarnemen. Onderzoeken van deze laatste groep (zoals het onderzoek over de Inuit die meer dan vijftig verschillende woorden voor sneeuw zouden hebben) werden in het verleden vaak empirisch weerlegd, wat de deterministische denkwijze naar het achtergrond van wetenschappelijke discussies liet verdwijnen.

In het kader van de Eurocrisis heeft een Amerikaanse wetenschapper deze onderzoektraditie weer opgenomen en onderzocht [PDF] in hoeverre de taal die iemand spreekt verantwoordelijk kan worden gemaakt voor bijvoorbeeld het spaargedrag van mensen. Naast economische aspecten heeft de onderzoeker ook geprobeert te achterhalen in hoeverre het gezondheidsgedrag (met name het condoomgebruik) van mensen beïnvloed wordt door de taal die zij spreken.

In het kort stelt de onderzoeker dat er onderscheid kan worden gemaakt tussen zwakke en sterke talen, waarbij in zwakke talen de mogelijkheid bestaat toekomstige gebeurtenissen in de tegenwoordige tijd te beschrijven.  Zo kun je in het Duits (een zwakke taal) bijvoorbeeld zeggen ‘Morgen regnet es’ terwijl  in het Engels (een sterke taal) de toekomstige tijd moet worden gebruikt: ‘Tomorrow it will rain.’  Op basis van verschillende internationale surveys concludeert de onderzoeker dat mensen die een zwakke taal spreken over het algemeen een sterker gevoel hebben toekomstige gebeurtenissen te kunnen beïnvloeden een daarna ook handelen. Uit zijn resultaten blijkt dan ook dat mensen die een zwakke taal spreken significant vaker veiliger vrijen en dus minder vaak risico’s nemen dan mensen die een sterke taal spreken.

Naast de filosofische en methodologische bezwaren blijft het ook onduidelijk hoe je deze resultaten kunt toepassen op toekomstige ‘veilig vrijen’ campagnes, vooral in sterke taalgebieden. Slogans als ‘Tomorrow I use a condom’ zou voor velen vooral verkeerd in de oren klinken en niet ertoe leiden dat mensen minder snel risicovol geslachtsverkeer zullen hebben. Een interessant inzicht van dit onderzoek is niettemin het idee dat mensen gedrag aanpassen als ze het gevoel hebben dat zij toekomstige gebeurtenissen sterker kunnen beïnvloeden.

Wie vandaag de dag de beschrijving van moderne kunstwerken in musea en galerijen leest heeft dikwijls twee mogelijkheden: of te vervallen in diepe  vertwijfeling of te pretenderen de tekst te begrijpen. In onze postmoderne samenleving zijn kunstwerken namelijk niet meer alleen mooi of inspirerend. Ze zijn nu subversief, stuwen voort, bediscussiëren, zoeken en roepen grenzen op en nemen de kijker mee in wereld vol hyperbolen en belangrijk klinkende adjectieven. In de Engelse taal leest een beschrijving van een spiegel-installatie in een galerij dan bijvoorbeeld zo:

“The artist brings the viewer face to face with their own preconceived hierarchy of cultural values and assumptions of artistic worth […] Each mirror imaginatively propels its viewer forward into the seemingly infinite progression of possible reproductions that the artist’s practice engenders, whilst simultaneously pulling them backwards in a quest for the ‘original’ source or referent that underlines Levine’s oeuvre”

Twee Amerikaanse wetenschappers hebben deze taal nu bestudeerd en geconcludeerd dat dit jargon eigenlijk als een eigen taal gezien kan worden. Zij noemen deze taal International Art English (IAE). In hun essay beweren zij dat deze taal gebruik maakt van een karakteristieke syntaxis en een eigen woordenschat, waarbij de woorden aporia, radically, space, proposition, biopolitical, tension, transversal en autonomy het meeste voorkomen. Ook lijkt deze taal een hekel te hebben aan naamwoorden, zo wordt uit global-> globality en uit experience-> experiencability. De oorsprong van deze taal vermoeden de wetenschappers in het Franse poststructuralisme, wat niet verwonderlijk is omdat IAE vaak klinkt als ondeskundig vertaald Frans. Het meest opmerkelijke aan IAE is, dat deze taal een vooral uitsluitende werking heeft. Als je niet in staat bent deze taal te spreken, hoor je niet bij de artistieke elite. Het is een private taal, die zich met opzet wil onderscheiden en zo verscheidenheid creëert. Het gebrek aan kritiek op deze taal vanuit de anglofone kunstwereld is hiervoor een belangrijke aanwijzing.

In het egalitaire Nederland wordt de kunstelite en de bijhorende kunsttaal (meestal een vertaling van IAE-teksten) wel degelijk en al langer bekritiseerd.  Een goed voorbeeld hiervan is deze blog waarop openbaar geuite ‘kunstbullshit’ berispt wordt en de auteur een eigens ontwikkelde ‘kuntbullshitdetector en –generator’ [PDF] geplaatst heeft.

(Een goede samenvatting van de bovengenoemde essay vind je hier)

Op het taalblog van The Economist staat een interessant artikel over de rijkheid van internettaal. Volgens de bloggers die schrijven onder het pseudoniem Johnson kunnen we dankzij het internet voor het eerst in onze geschiedenis in real time met geschreven tekst met elkaar communiceren. Hoewel dat niet helemaal juist is (in de klas briefjes uitwisselen is ook real time), is de schaal en het gemak waarmee we dat doen inderdaad relevant. Een bijgevolg van die text based communication is dat we allerlei visuele aanwijzingen missen. Dat nadeel heeft volgens Johnson positief uitgepakt, omdat mensen online creatief met tekst omgaan en innovatief oplossingen bedenken om woorden extra betekenis mee te geven. Johnson ziet Reddit als kraamkamer van trends in taal.

Gebruikers van Reddit zijn bijzonder productief in het uitvinden en doorgeven van extra betekenis aan geschreven taal. Een aantal voorbeelden genoemd op The Economist:

• /s om sarcasme aan te geven
• CAPS om veel emotie aan te geven
• eeeextra klinkers om iets te benadrukken
• nieuwe emoticons als ಠ_ಠ om afkeur aan te geven
• fonetische schrijfwijzen als ermahgerd om aan te geven dat iemand een beugelspraakgebrek heeft
• foto’s van terugkerende karakters als Scumbag Steve om tekst kracht bij te zetten

Lees ook: smileys meer effect dan emoticons