Het Netwerk Mediawijsheid organiseerde een webinar met professionals uit zorg, welzijn en onderwijs over online shaming. Centraal stond de vraag hoe we jongeren inspireren tot positief gedrag om zo online shaming te voorkomen. Helaas was ik zelf verhinderd, gelukkig verscheen er een verslag op de website van het Netwerk. Daar kunnen ook alle gesprekken worden nageluisterd. Conclusie:

“we willen jongeren behoeden voor online shaming, maar we moeten niet vergeten dat sexting zelf het probleem niet is. Veel mensen hebben er positieve ervaringen mee. Daarom is het belangrijk dat we jongeren vertellen hoe het op een veilige manier kan. Door er met elkaar over in gesprek te gaan, leren jongeren meer over risico’s en het bewaken van hun grenzen. We moeten werken aan openheid, vertrouwen én goede voorlichting”.

Het risico is kinderen en jongeren te veel te willen beschermen. Maar net zoals onze seksuele voorlichting niet bestaat uit ‘heb geen seks’, is het ontraden van sexting niet de juiste weg. De waarschuwing moet niet over het sexten gaan, maar over het ongewenst doorsturen van materiaal van anderen.

Shame sexting is een subcategorie die aparte aandacht verdient. Dit is het delen van beelden met derden met het doel om de ander te kwetsen. De steun van ouders is dan essentieel, maar niet alle ouders praten even makkelijk over seksualiteit met hun kinderen. Bespreekbaar maken zou wel de insteek moeten zijn:

“Veel mensen hebben [met sexting] positieve ervaringen. Daarom is het belangrijk dat we jongeren vertellen hoe het op een veilige manier kan. Door er met elkaar over in gesprek te gaan, leren jongeren meer over risico’s en het bewaken van hun grenzen. We moeten werken aan openheid, vertrouwen én goede voorlichting.”

Sexting is gezond: vertellen wat je lekker vindt is communicatie. Het kan vermakelijk zijn en/of bevredigend, en je zelfvertrouwen vergroten. Sexting is niet leuk als het ongewenst is. Sterker, net zoals verkrachting geen seks is zou je het ongevraagd en ongewenst versturen van seksueel getinte berichten niet moeten zien als sexting maar als seksuele intimidatie en een vorm van seksueel geweld. Vooral vrouwen klagen over ongewilde dickpics. Wat denkt zo’n man wel niet?

Reacties van ontvangers
Kwalitatief onderzoek onder Britse vrouwen [abstract] laat zien dat zij ongewenste dickpics ervaren als een vorm van controlezucht. Door vooraf niet te vragen of iemand misschien een foto van je penis wilt zien, ontneem je de ontvanger enige keuze. ‘Jij moet nu naar mijn piemel kijken.’ De vrouwen zien het als digitaal potloodventen. Sommige vrouwen denken dat je niets kunt doen tegen dickpics, sommige zoeken hun heil in ironische antwoorden en andere vormen van spot [zie ook dit onderzoek].

Ongevraagd dickpics sturen is niet voorbehouden aan heteromannen. Onder mannen die seks hebben met mannen is het een gangbare praktijk op apps als Grindr. De beleving daarvan verschilt enigszins van die van heterovrouwen in de zin dat een dickpic minder gezien wordt consent-overschrijding (zie dit onderzoek).

Motivaties van zenders
De beleving van vrouwelijke ontvangers blijkt ver af te staan van de bedoeling van de mannelijke verzenders. Een kwantitatieve studie [abstract] vroeg heteromannen specifiek naar hun motivaties om ongevraagd dickpics te versturen. In een survey werden 1087 heteromannen bevraagd. Dit was geen representatieve steekproef, respondenten werden geworven aan een Canadese universiteit, via sociale media en 84 procent via Mechanical Turk (een online dienst waar je kleine werkzaamheden tegen betaling kan verrichten).

Ongeveer de helft van hen stuurde wel eens dickpics zonder toestemming. Zij krijgen twintig mogelijke redenen voorgelegd. Vervolgens werd hen gevraagd hoe ze hoopten dat de ontvanger zou reageren. Daarnaast werd naar persoonlijkheidskenmerken gevraagd.

Ongeveer de helft van de ondervraagde mannen stuurde wel eens een dickpic. Narcissisme, goedaardig seksisme (‘vrouwen moeten beschermd worden’) en vijandig seksisme waren goede voorspellers voor deze groep.

De meest voorkomende redenen voor deze mannen om een dickpic te versturen zijn het opwinden van de ander, de hoop dat ze een sexy foto terugkregen en laten weten dat ze seksuele interesse in iemand hebben. De minst voorkomende redenen waren expliciete vrouwenhaat en schaamte uit de jeugd (wat een reden zou kunnen zijn voor exhibitionisme). Opvallend is dat het eigen seksueel plezier veel minder belangrijk is: het opwinden van jezelf werd door 27 procent genoemd. Onderstaande tabel geeft alle redenen werden, gecategoriseerd per groep, met percentage.

(klik om afbeelding leesbaar te maken)

De gewenste reacties waren vooral positief: 82 procent wilde de ontvanger opwinden, 50 procent hoopte dat de ontvanger de dickpic zou zien als een compliment waardoor ze zich aantrekkelijk zou voelen en 22 procent hoopte dat de ontvanger zich gewaardeerd zou voelen. Er zijn ook mannen die een negatieve reactie wilden uitlokken, zoals shock (17 procent), angst (15 procent), walging (11 procent), woede (9 procent), schaamte (8 procent) en neergehaald (7 procent).

Implicaties
Het merendeel van de heteromannen uit dit onderzoek stuurt dickpics omdat ze onterecht denken dat ze de ontvanger er een plezier mee doen. Die mismatch is zorgwekkend en sluit aan bij ander onderzoek, zoals een peiling van EenVandaag over welke gedragingen seksueel grensoverschrijdend zijn (zie deze column van mij). Als het niet duidelijk voor heteromannen wat een compliment is en wat seksueel geweld, moet er flink wat opvoeding plaatsvinden. Het is de vraag wie daarvoor verantwoordelijk is: de overtredende partij of de slachtoffers.

—

UPDATE: Ik heb een zin toegevoegd over de getrokken steekproef omdat het niet voor iedereen duidelijk was dat die niet representatief is.

Gisteren mocht ik een lezing geven tijdens de Sense Netwerkmiddag regio Utrecht. Het thema was ‘gepast of ongepast’ en in mijn lezing besteedde ik aandacht aan een aantal jongerenpraktijken die met seksualiteit te maken hebben: het delen van sexy selfies, sexting en sexy dansen. In de zaal zaten verschillende professionals die met jongeren werken, zoals jeugdwerkers en mensen die op scholen seksuele voorlichting geven.

Er ontstond een interessant gesprek over shame sexting, oftewel het ongewenst doorsturen van seksueel getint materiaal. Twee voorlichters gaven als voorbeeld uit de praktijk dat jongeren hen soms, maanden nadat ze op een bepaalde school zijn geweest, anoniem naaktfoto’s doorsturen. Het gaat dan om beelden die op een school gedeeld worden en waarvan de inzender wil dat dat stopt. Hij of zij wil echter niet aan de schoolleiding doorgeven dat het gebeurt, omdat de oorspronkelijke doorstuurder bijvoorbeeld een vriend is – en die ga je niet verraden.

De voorlichters vertelden dat jongeren hen vertrouwen. Ze weten in zulke situaties vaak niet wat ze moeten doen en vinden het moeilijk een docent aan te spreken. Dus zoeken ze maar contact met die aardige mensen die zo open over seks kwamen praten. Het laat dus zien dat er behoefte is aan een volwassene die ze vertrouwen.

Het bezit van naaktfoto’s van pubers is strafbaar. Dit brengt de geadresseerde dus in gevaar: het beeld dient direct verwijderd te worden. Tegelijkertijd is het noodzakelijk om het beeld te laten zien aan een docent of leidinggevende op de school, om zo te kunnen identificeren wie er op staat. De docent of leidinggevende mag het beeld uiteraard ook niet opslaan. De voorlichters gaven aan in gesprek te zijn met het Openbaar Ministerie hoe om te gaan met zulke zaken.

Het praktijkvoorbeeld laat zien hoe complex sexting is (zie ook dit stuk). Er is geen sprake van eenvoudige slachtoffer-dader-verhalen, waarbij de vrienden van de dader allemaal meegaande meelopers zijn. Het maakt ook duidelijk hoe lastig de positie van volwassenen is, en hoe de wet beperkend werkt. Hopelijk komen er in de toekomst vertrouwenspersonen bij scholen die hier goed mee om kunnen gaan, waar incidenten anoniem gemeld kunnen worden en waarbij er goede protocollen bestaan die de gevolgen van shame sexting kunnen beperken.

Onlangs promoveerde Willemijn Krebbekx op een waardevol proefschrift over jongeren en seksualiteit op Nederlandse middelbare scholen. Ze deed uitvoerig veldwerk op vier scholen met verschillende niveaus, twee binnen de Randstad en twee er buiten. Ze verzamelde data door participerende observatie, individuele interviews en groepsinterviews. Een van haar deelstudies gaat over wat wel shame sexting wordt genoemd: het verspreiden van een naaktfoto. Het voorval gebeurde op een vmbo-school met zo’n 300 leerlingen, buiten de Randstad. Zoe is de gefingeerde naam van het slachtoffer.

Krebbekx laat zien dat wat er gebeurt als de foto verspreid wordt een vaststaand scenario volgt, waarbij het meisje dat slachtoffer is schuld en verantwoordelijkheid krijgt toegeschreven, samen met een lage eigenwaarde. Bovendien worden allerlei elementen uitgegumd, zoals de groepjes die er bestaan op school en de ‘economie van foto’s’ waar het beeld onderdeel van uitmaakt.

Schuld en circulatie
Een van de ouderejaars liet een docent de foto zien en zo kwam het bij de staf terecht. Docent Oosten probeerde met Zoe te praten, die steeds zei ‘het is mijn eigen domme schuld’. De docent belde met haar ouders (de vader huilde, de moeder dacht aan een loverboy). Omdat de dader niet op dezelfde school zat, zocht zij geen contact met hem. Mevrouw Oosten plaatste vervolgens een notitie in het schoolsysteem, zichtbaar voor alle docenten, dat Zoe haar ouders doodzwijgt, geeneens goedemorgen zegt en gewoon doet waar ze zin in heeft. Het gedrag van Zoe thuis werd zo onderdeel van het probleem gemaakt en de oorzaken werden in Zoe gezocht. Ze zou het verkeerde pad op gaan.

Krebbekx laat zien hoe de foto niet alleen digitaal circuleerde, maar hoe leerlingen elkaar ook fysiek de foto toonden, op de mobiele telefoon. Bovendien werd er over de foto en over Zoe gesproken, ook een vorm van circulatie. De interventie van de docenten versnelde die circulatie. Ook Zoe’s beste vriendinnen legden de schuld bij haar en waren boos op haar, zelfs toen ze in de klas moest huilen. De verspreider bleef buiten schot, ‘Zoe deed het zelf’ is de reactie. Dit sentiment kwam ook van Mevrouw Oosten: ‘waarom doen ze dit toch?’ – doelend op meisjes-meervoud.

Later werd het gehele verhaal duidelijk: Zoe had de foto gestuurd omdat Joey, de betreffende jongen, er alleen voor haar zou zijn als ze dat zou doen. Joey deelde de foto vervolgens met zijn beste vriendin Sara, die hem doorstuurde aan al haar Whatsapp-contacten. Er was nauwelijks ruimte voor Zoe om haar kant van het verhaal te vertellen. Nog weer later, een half jaar verder, vertelde Zoe aan Krebbekx dat zij meer naaktfoto’s had genomen dan degene die rondging. Ze was zelf in bezit van meerdere dickpics van jongens die ze hield als pressiemiddel om verspreiding van haar foto’s te voorkomen.

Groepjes en de economie van foto’s
De boosheid van Zoe’s (witte) vriendinnen bleek voor hen samen te hangen met een eerdere verandering in Zoe’s gedrag: ze ging minder met hen om en meer met ‘bruinen’ van een andere school. Zoe had volgens hen geheimen. Krebbekx vestigt de aandacht op bestaan van verschillende groepjes (netwerken) gebaseerd op geografische grenzen zoals verschillende scholen en dorpen. Sociale media overbruggen die grenzen.

De jongeren gebruikten hun telefoons vrijwel de gehele dag om foto’s te maken. Op ieder moment kon een groepje meisjes ‘selfie!’ roepen en dan poseerde iedereen direct. Foto’s werden continue gedeeld, via de wifi van de school. Het posten, liken en commenten kan gezien worden als een economie: productie, consumptie en waardering. Die  economie is gendered. Gevraagd worden om een naaktfoto is voor meisjes een teken van begeerd worden, maar er daadwerkelijk een versturen kan reputatieschade betekenen. Voor jongens is het in het bezit hebben van een naaktfoto bewijs dat een meisje iets voor hem gedaan heeft. Ook voor meisjes kan zulk ‘bezit’ waarde hebben, als brengt het verspreiden van naaktfoto’s van jongens hen aanzienlijk minder schade toe. Het voorval werd binnen de school echter als geïsoleerd van deze economie behandeld.

Implicaties
In de media en in wetenschappelijke studies wordt sexting als een specifiek scenario gebracht dat alvast voorschrijft hoe iedereen hoort te reageren. De schuld wordt daarin heel duidelijk bij het vrouwelijke slachtoffer gelegd. Krebbekx laat zien dat er in dat scenario geen plek is voor een aantal zaken die wel van belang zijn: de verschillende groepjes, de jongens die ook naaktfoto’s versturen, de alledaagse technologische processen van circulatie van foto’s en de gegenderde aard daarvan.

Het scenario nodigt allerlei acties uit: de interventie van de docenten, het slachtoffer dat ruzie zoekt met de verspreider, roddelen over het slachtoffer. Het scenario bepaalt hoe we kunnen denken over sexting: een naïef, onzeker pubermeisje dat indruk wil maken op een jongen. Andere versies zijn daardoor niet mogelijk.

Als jongeren zich online met seks en seksualiteit bezighouden, wordt dat bijna altijd gezien als risicogedrag. Bij sexting ligt de focus bijvoorbeeld op reputatieschade, pesten, afpersing, kinderporno, dwang en zelfs zelfmoord. Vanuit feministische hoek is hier kritiek op: genderstudiesonderzoekers vragen aandacht voor het plezier dat jongeren aan online seksuele praktijken beleven en de positieve invloed die online seksuele zelfverkenning kan hebben. Zulk onderzoek wil vooral jongeren zelf aan het woord laten. Dat is ook de insteek van antropoloog Marijke Naezer, die jarenlang onderzoek deed met Nederlandse jongeren van 12 tot 18 jaar. In een recent artikel [open access] stelt ze dat beter is om de online seksuele praktijken van jongeren te benaderen als avonturen.

Naezer baseert zich op zowel etnografisch veldwerk in het oosten van het land en online, als een survey onder 679 jongeren. De steekproef daarvan is niet representatief en bevat meer LHBT-jongeren dan de populatie.

Valse dichotomie tussen veilig en onveilig 
In onderzoek met jongeren naar seksualiteit wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen veilige en onveilige praktijken. Naezer stelt dat die dichotomie niet houdbaar is. Zo wijst ze erop dat studies zich vaak richten op stranger danger online en contacten met familie en bekenden uitsluiten als veilig, terwijl het werkelijk risico juist bij die laatste groepen ligt. De dichtomie stigmatiseert bovendien bepaalde groepen mensen (denk aan hiv en homomannen) en wekt de valse indruk dat er zoiets bestaat als veilige seks: elke seksuele handeling brengt bepaalde risico’s met zich mee. De nadruk op gevaar resulteert erin dat jongeren weerhouden worden bepaalde online activiteiten te ondernemen. Daarmee beperkt het de seksuele vrijheid van jongeren. Bovendien wordt als het dan toch gebeurt en misgaat, de schuld bij jongeren zelf gelegd – denk aan sexting. De schaamte die daarbij komt kijken kan slachtoffers ervan weerhouden hulp te zoeken.

Een avontuur is een ervaring zonder zekere uitkomst. Naezer betoogt dat haar avontuur-benadering drie voordelen heeft.

1. Een onderscheid maken tussen risico en uitkomst
Niet alle risicovolle situaties eindigen negatief. De jongeren die Naezer onderzocht wisselden sexy beeldmateriaal uit, hadden seksuele gesprekken en bekeken seksueel expliciet materiaal. Daar zaten ook positieve ‘uitkomsten’ aan: verveling tegengaan, complimenten krijgen, flirten met potentiële partners, intimiteit ervaren, opgewonden raken, iets leren over seks én weten hoe je hulp vraagt indien er wel problemen ontstaan. Er zijn ook praktijken die veilig zijn maar onplezierig, bijvoorbeeld omdat jongeren het saai vinden.

Een exclusieve nadruk op onplezierige uitkomsten doet geen recht aan de ervaring van jongeren, ook in kwantitatieve zin. Ze vroeg haar respondenten hun laatste ervaring met sexting te evalueren. 46 procent zei dat het (heel erg) leuk was, 43 procent noemde het neutraal/normaal. Slechts tien procent vond het (erg) onplezierig. Over iets seksueels doen voor de webcam (wat 77 respondenten hadden gedaan): 47 procent (heel erg) leuk, 35 procent normaal/neutraal en 18 procent (erg) onplezierig. Als het ging om porno kijken vonden haar respondenten dat opwindend (58%), grappig (25%), goed om te weten waar porno over gaat (17%), informatief (13%), leuk om met vrienden over te praten (9%). 19 procent kruiste ‘onplezierig’ aan. Seksuele avonturen kunnen dus niet alleen onprettige, maar ook prettige uitkomsten hebben, of beide.

2. Risico’s ook als mogelijk constructief zien 
Iets doen dat risicovol is – kajakken of rafting – kan heel empowerend werken, een gevoel van controle geven, positief en plezierig zijn. Sekspositieve genderstudiesonderzoekers hebben laten zien dat ook op het gebied van seksualiteit gevaar niet tegengesteld is aan plezier, maar juist in nabije verhouding ermee staat.

Naezer sprak bijvoorbeeld met meisjes over Chatlokaal een Chatroulette. De verwachting (het ‘risico’) daar naakte mannen te treffen was onderdeel van de lol die ze aan die sites hadden, precies omdat ze niet wisten wat die mannen gingen doen. Als die mannen masturbeerden, seksuele vragen stelden of seksuele verzoeken deden, leidde dat tot enorme hilariteit onder de meisjes.

3. De subjectieve en dynamische aard van risico’s zien
Wat voor de één een acceptabele, alledaagse praktijk is, is voor een ander super ongemakkelijk. Hoe iemand risico ziet, is afhankelijk van iemands persoonlijke inschatting, wat weer afhangt van iemands sociale normen, en van iemands positie in de maatschappij. Risico’s moeten ook in hun context beoordeeld worden. Kortom, risico’s zijn subjectief en dynamisch.

Volwassenen vinden sexting al snel dom: gewoon niet doen is hun devies aan jonge mensen. Sommige jongeren zelf vonden dat het prima kon, bijvoorbeeld omdat ze een relatie hadden en elkaar vertrouwen. Sociale positie en machtsstructuren hebben invloed op de inschatting die jongeren maken. Zo speelde bij homojongens mee dat er minder risico op slutshaming was, maar wel een risico van homofoob pesten mocht een foto toch uitgelekt worden.

Een voor volwassenen wellicht onverwacht risico is betrapt worden tijdens online seksuele activiteiten, bijvoorbeeld bij het porno kijken. Dat andere mensen (ouders, vrienden) weten hoe je je seksueel voelt kan een ongewenste uitkomst zijn, zowel als het gaat om het object van begeerte als om vrienden. Het risico dat je bekend komt te staan als hoer of homo of sociale uitsluiting kan voor jongeren belangrijker zijn dan het ‘risico’ een naakte man aan te treffen via een chatsite.

Implicaties
Marijke Naezer stelt een totaal ander perspectief voor dan wat we dagelijks horen in de media en van opvoeders. Ze benadert jongeren niet als passieve slachtoffers die ‘blootgesteld’ worden aan seksuele risico’s, maar als actoren die actief de kansen en uitdagingen van sociale media te lijf gaan. De drie aspecten van haar avontuur-benadering betekenen dat we een ander gesprek moeten hebben over jongeren en online seks. We moeten vooral met jongeren praten in plaats over ze, en we moeten daarbij aandacht hebben voor de complexiteiten, de verscheidenheid en de tegenstellingen die horen bij de online seksuele praktijken van jongeren.

Op 9 februari vond de Safer Internet Day plaats, een dag waarop wereldwijd aandacht gevraagd wordt voor de risico’s van internetgebruik. In Nederland richtte de dag zich op jongeren. Een van de sprekers was Talinay Strehl van helpwanted.nl, een website “over online seksueel misbruik van kinderen en jongeren”. Tegen verwachting in vertelde zij dat vooral jongens en niet meisjes het slachtoffer worden afpersing met naaktbeelden. Dit wordt met een lelijk Engels woord sextortion genoemd.

Het is goed dat er aandacht is voor seksueel risicogedrag van jongeren online, al is het jammer dat daarbij de positieve effecten vaak ondergesneeuwd raken. In mijn bijdrage aan die dag ging ik in onder andere in op het risicogedrag dat ouderen zelf vertonen (zie daarvoor ook mijn opiniebijdrage voor NRC).  Nu blijkt dat sextortion vooral een probleem voor ouderen is.

In NRC van 27 februari verscheen een stuk [betaalmuur] over afpersing na webcamseks. Hetzelfde helpwanted.nl legt daarin uit dat het vooral meerderjarige mannen (“van 20 tot 70 jaar oud”) zijn die hiervan het slachtoffer worden. Het gaat om professioneel opgezette scams, die wereldwijd plaatsvinden. De scam gebeurt meestal met een vooraf opgenomen filmpje. Mannen zijn dus niet echt aan het chatten met jonge vrouwen.

“De accounts leiden vaak naar Ivoorkust en Ghana, soms ook Marokko. Meestal wordt gevraagd om te betalen via Western Union, dat is anoniem. Wij geven alle zaken aan hen door. Zij doen er ook onderzoek naar.”

Het is eigenlijk logisch dat het niet jongeren zijn die hier slachtoffer van worden. Zij hebben immers minder geld te besteden en zijn daarom een minder interessant doelwit. Als sexting onder jongeren misgaat, is dat omdat vertrouwen gebroken wordt en een foto of filmpje ineens de school rondgaat. Slachtoffers kennen hun daders dan. Bij de beschreven vormen van sextortion is dat niet het geval. Het is daarom essentieel dat we een onderscheid maken tussen shame sexting en sextortion. Bovendien praten volwassenen dus veel te makkelijk over de risico’s voor jongeren die zij voor zichzelf niet eens zien. Tot slot moet het advies dat jongeren gegeven wordt aangepast worden op ouderen.

Op Safer Internet Day wordt wereldwijd aandacht gevraagd veilige gebruik van online technologie. Ter gelegenheid hiervan werd voor jeugdhulpverleners het symposium Jongeren, Seks en Internetgeorganiseerd. Ik mocht de afsluitende lezing geven en ging in op zorgen over seksuele gedragingen van jongeren online. Ik betoogde dat volwassenen jongeren hen hun norm opleggen, zonder goed te begrijpen wat precies de online praktijken van jongeren zijn en welke zorgen jongeren zelf hebben. Eerlijkheid en vertrouwen zijn belangrijke normen voor jongeren. Daar moeten we blij mee zijn, en dat niet verdacht maken.

De slides staan online. Beeld: Sonja Heijkamp op Twitter. 

Sexting houdt de gemoederen bezig. Het uitwisselen van seksueel getinte beelden is an sich niet verkeerd, maar wanneer die beelden buiten een vertrouwensband worden gedeeld kunnen de gevolgen groot zijn. Ouders en docenten hebben daar veel angst voor, wat zich meestal uit in het advies (vooral aan meisjes) om geen naaktfoto’s van jezelf te maken. Die victim blaming is verkeerd. Op Bureau Jeugd & Media verscheen een serie waarin hulpverlener Jacqueline Kleijer middels perspectiefwisseling betrokkenen probeert aan te zetten om op een andere manier naar sexting te kijken.

Op de site staat een stappenplan voor scholen. De nadruk ligt daarbij op de verspreider: dat is immers de schuldige, niet degene die een foto in vertrouwen deelt. In de blogserie worden de perspectieven van de mentor, een klasgenootje, de directeur, de moeder en het slachtoffer zelf toegelicht. Zo ontstaat een meerzijdig beeld en wordt de aandacht gevestigd op de groepscultuur waarin shame sexting voorkomt. Die term is belangrijk: het probleem waar het hier om gaat is niet sexting, maar het beschamen van mensen.

Livestreaming apps zijn plotseling hot. We horen veel over Meerkat en Periscope, twee applicaties waarmee je vanaf je telefoon kunt streamen wat er gebeurt. Handig als je bijvoorbeeld bij een debat aanwezig bent. Meerkat werd populair op technologiefestival South by Southwest half maart. Periscope werd onlangs gekocht door Twitter en verkreeg zo veel aandacht. In Nederland hebben we nog weinig gehoord van een derde alternatief, YouNow. Dat duurt misschien niet lang meer, want in de VS zijn ze al volop in paniek.

YouNow zou vooral veel gebruikt worden door tieners. Volgens Yahoo zijn er vier miljoen gebruikers die iedere maand meer dan 100 miljoen webcasts maken en bekijken. Meer dan een derde van die gebruikers zouden tieners zijn, en nog eens veertig procent begin twintig.

Tieners + nieuwe technologie = paniek onder opvoeders. ‘Miljoenen vreemden kunnen ‘s nachts naar uw tiener in zijn of haar slaapkamer kijken’ stelt CBS News. Een pedofielenparadijs, noemt een krant het. The Huffington Post benadrukt dat kinderen er uitgedaagd worden en dat regels er alleen op papier bestaan. Ook daar keert het woord pedofielenparadijs terug:

“What is also clear is that many children are inviting the world anonymously into their bedrooms, naively sharing their identity, privacy and intimacy with strangers. YouNow also exits as a smartphone app, enabling children to broadcast from virtually anywhere and negating crucial parental supervision. Prior to writing this post I conducted a completely unscientific poll of colleagues and friends asking if they knew about YouNow. Many of them have children and all of them use social media. None of them had heard of it. When I described it, one horrified parent called it ‘pedophile heaven’.”

Alle onzin over jongeren en sociale media wordt weer van stal gehaald: ze zijn naïef, ze gaan verkeerd met privacy om, ouders missen het toezicht. Laten we hopen dat deze morele paniek aan Nederland voorbijgaat.

Sexting, de lelijke benaming voor het verzenden van seksueel expliciete beelden of teksten via de telefoon, is een grote bron van zorg onder ouders. Media doen er meestal paniekerig over (voorbeeld, voorbeeld, voorbeeld), terwijl sexting juist een veilige vorm van seks is waarvan je geen enge ziektes kunt krijgen. Jongeren noemen sexting zelf nauwelijks als online risico. Vijftien procent van de Nederlandse jongeren van 9-16 jaar heeft wel eens online seksuele boodschappen ontvangen. Drie procent heeft daar last van. Acht procent van de jongens en vier procent van de meisjes heeft wel eens voor de webcam borsten, billen of geslachtsdelen getoond.

Eerder bespraken we recent onderzoek onder Amerikaanse jongeren dat laat zien dat zij steeds verstandiger omgaan met sexting. Zij sturen naaktfoto’s vooral naar hun verkering (66% in 2013, 53% in 2009). Foto’s versturen aan iemand die ze net hadden ontmoet nam af (5% in 2013, 10% in 2009). Hierbij moet opgemerkt worden dat Amerikaanse jongeren meer met sexting in aanraking komen: 28 procent ontvangt wel eens zo’n bericht.

Oplossingen
De schuld voor de verspreiding wordt veel te vaak bij de verzender gelegd, die meestal ook het slachtoffer is. In lessen mediawijsheid worden de risico’s van sexting voor slachtoffers benadrukt en gaat het niet over degenen die het vertrouwen van slachtoffers hebben beschaamd door de berichten te verspreiden. Gelukkig kan het ook anders.

Nieuwe Meesters ontwikkelde voor scholen een methode die in de praktijk bijzonder effectief is gebleken. Leerlingen, docenten en onderwijsondersteunend personeel vormen samen een mediateam. Door die samenwerking ontstaat er overlap in het sociale netwerk van de school en het netwerk van de leerlingen. Wanneer er iets misgaat, zit de school er direct bovenop met webcare. Centraal daarbij staat het bestraffen van de verspreiders en het met andere leerlingen bespreken van de problematiek. Ook het kundige advies van Ouders Online richt zich tegen daders.

Dit is een verkorte vorm van een column die vandaag op The Post Online verscheen. 

Sexting – het verzenden van seksueel expliciete beelden of teksten via je telefoon – zorgt regelmatig voor zorgen. Zo ging de aflevering van Telefacts van de Vlaamse zender VTM dinsdag over dit onderwerp. De toon was duidelijk (let ook op de verdrietige teddybeer). Deb Levine, directeur van het ISIS (Internet Sexuality Information Services), kijkt op een andere manier naar het fenomeen en ziet nuances. Haar recente artikel [abstract] in het Journal of Adolescent Health begint met een duidelijke quote van Marty Klein: “The same thing happens repeatedly whenever a new technology is introduced into Western popular culture: It becomes an instrument with which to terrify ourselves and others about sex”

Op basis van twee geciteerde studies waaruit blijkt dat jongeren wel aan sexting doen maar dat dit niet noodzakelijk leidt tot gevaarlijker seksueel gedrag, komt ze tot de volgende redenen waarom jongeren aan sexting zouden doen:

1. Sexting is a standalone safer sex practice.
2. Sexting is a risky (and risqué) sexual behavior.
3. Sexting is part of the repertoire of sexually active young adults in relationship.

Pikante sms-jes, foto’s doorsturen van je zelf. Sexting dus, dat is toch zo typisch jongeren? Vergeet het. Een onderzoek van marktonderzoeksbureau Harris Interactive bij 2097 volwassenen toont dat 1 op 5 ouders van kinderen jonger dan 18 al sexting bedreven hebben. Dat is iets minder dan de gemiddelde (Amerikaanse volwassene), met 26 procent die toegeven het ooit gedaan te hebben. En denk niet dat de 55+-ers dit niet zouden doen. 1 op 10 heeft ook daar al zijn gsm op erotische wijze gemanipuleerd. Wacht, dat laatste klinkt niet goed. Kleine waarschuwing: het was een online onderzoek.

Even samengevat:

• 1 in 5 Americans say they sext – or share explicit text messages with others on their smartphones.
• It’s not just the teens : 1 in 5 Moms and Dads say they use their smartphone to sext; 1 in 10 Baby Boomers (ages 55+) admit to sending or receiving racy photos on their smartphone.
• 11% of Americans admitted that they record explicit videos on their phones.
• Only 3% of Americans say their biggest concern about losing their phone is because inappropriate pictures or text messages could be exposed. This number is shockingly low when you consider that 69% of smartphone owners have lost their phone and so many people are sexting.
  (bron)

Deze gastpost van Pedro de Brucykere verscheen eerder op zijn blog X, Y of Einstein. 

Beeld: wellicht de beroemdste sexting-foto van Amerikaans congreslid Weiner.