Home / Blog / Nederlandse documentaires stigmatiseren sekswerk

Nederlandse documentaires stigmatiseren sekswerk

LATER LEZEN

Omdat veel sekswerkers dankzij stigmatisering hun beroep anoniem uitoefenen, is het publiek afhankelijk van de media voor meningsvorming over sekswerk. Beeldvorming is om dezelfde reden voor sekswerkers lastig bij te sturen, waardoor antiprostitutie-organisaties, die wel actief media-aandacht zoeken, ruim baan hebben. Hun claims staan los van of worden tegengesproken door wetenschappelijke inzichten over sekswerk.

Televisiemakers vinden prostitutie een aantrekkelijk onderwerp en in de afgelopen jaren zond de publieke omroep twee vierdelige documentaireseries uit: Jojanneke In De Prostitutie [EO, 2015] en Filemon Op De Wallen [BNNVARA, 2017]. Samen met Floor Boschhuizen onderzocht ik de vertogen over sekswerk in deze twee series. Het artikel is onlangs verschenen in het Tijdschrift voor Communicatiewetenschap [abstract].

Floor voerde voor haar scriptie een kritische vertooganalyse uit van zowel de gesproken tekst als montage, geluid en cinematografie. In totaal zijn 66 scenes geanalyseerd. Om een completer beeld te schetsen van de inhoud van alle afleveringen zijn ook alle acht inleidingen en de acht slotgedachtes van de afleveringen meegenomen.

Jojanneke
Jojanneke In De Prostitutie verbeeldt sekswerk als abnormaal, afwijkend en verwerpelijk. We vonden vier terugkerende vertogen. Het meeste dominante was sekswerk als een grimmige praktijk waarvoor meer wettelijke restricties zouden moeten gelden. De legaliteit van sekswerk, klanten en pooiers wordt bekritiseerd door de seksindustrie aan criminaliteit te koppelen. De herhaling van deze thema’s vormt een vertoog van sekswerk als een criminele praktijk die onder dwang plaatsvindt en gepaard gaat met pooiergeweld. Sekswerkers zelf worden daarin gezien als slachtoffers.

Een aantal scènes toont sekswerk als gekozen beroep. In dit tweede vertoog wordt zelfverkozen sekswerk echter gebracht als een schaamtevol en onaantrekkelijk beroep met grote gezondheidsrisico’s en een reële kans alsnog gedwongen te worden.

Jojanneke In De Prostitutie brengt verschil aan tussen etniciteiten en typen sekswerk, om zo de Nederlandse onafhankelijke sekswerker en de high class escort als uitzonderingen op de regel te presenteren. Bij Oost-Europese vrouwen wordt nadruk gelegd op naĂŻviteit: zij zouden onder valse voorwendselen naar Nederland zijn gelokt, al dan niet verleid met geld. De highclassescort wordt gecontrasteerd met negatievere representaties van raamprostitutie, straatwerk en goedkope escort. Over online escorts wordt gezegd dat ze doorgaans illegaal werken, met een associatie met dwang en gewelddadige pooiers.

Tot slot is er een vertoog waarin vrouwen weinig agency en controle hebben over hun leven en werk. Vrouwen zijn passieve slachtoffers, terwijl mannen actieve daders zijn – gewelddadige pooiers, uitbuitende exploitanten of zondige klanten – die niets om vrouwen geven. Slechts eenmaal wordt genoemd dat ook mannen sekswerk kunnen doen, dat wil zeggen: Van den Berghe benoemt dat ook mannen het slachtoffer kunnen zijn van seksuele uitbuiting. Dit vertoog is gelinkt aan het tweede vertoog over risico’s, specifiek door steeds de fysieke gevolgen van veel seks te onderstrepen.

Filemon
Filemon Op De Wallen zet een meer genuanceerd beeld neer van sekswerk. We observeerden vijf vertogen, waarvan er drie overlappen met Jojanneke. Deze combinatie zorgt voor ambivalentie: het programma bevindt zich continu tussen tegenstrijdigheden. Het meest dominante was sekswerk als werk met voor- en nadelen, net als iedere andere baan. Mensen werken om geld te verdienen en sekswerkers krijgen de kans dit te vertellen in Filemon Op De Wallen. Het programma ontkracht regelmatig vooroordelen en stigmatiserende ideeën over sekswerk.

Het tweede vertoog legt de nadruk op slechte werkomstandigheden door beleid van de gemeente Amsterdam. De documentairereeks richt zich immers op de Wallen en daardoor is er veel aandacht voor Project 1012, een in 2009 gestart project van de gemeente om prostitutie in te perken door ramen op de Wallen te sluiten.

Hoewel sekswerk in Filemon Op De Wallen voornamelijk in positieve vertogen van sekswerk als werk wordt gerepresenteerd, bevat de serie toch drie vertogen die steunen op stereotiepe representaties: we zagen een onaantrekkelijk beroep terug, evenals sekswerk als een grimmige praktijk en Oost-Europese vrouwen als uitzondering.

Implicaties
Onze bevindingen over Jojanneke In De Prostitutie komen overeen met eerdere studies uit het buitenland (waar ander beleid geldt). Ideeën over wat wel en niet respectabel is voor de seksualiteit van een vrouw liggen ten grondslag aan dit soort vertogen. Het merendeel van de gevonden vertogen bevordert stigma. Door sekswerk niet te beschouwen als werk maar als aparte categorie, kunnen sekswerkers makkelijk gekoppeld worden aan ongewenste kenmerken, zoals grimmigheid en criminaliteit. Om te kunnen stigmatiseren is macht nodig, macht die media hebben. Beide documentaires labelen en stereotyperen sekswerkers, wat een legitimatiegrond biedt voor discriminatoir beleid vanuit de overheid.

Het is voor sekswerkers moeilijk om tegen deze stigmatisering in te gaan, omdat bepaalde vertogen zo gevestigd zijn, Ă©n omdat zij hechten aan hun privacy en daarom niet makkelijk met open vizier toetreden tot de publieke arena. Dit is een vicieuze cirkel. Stigma maakt kwetsbaar. Zo zoeken sekswerkers uit angst voor oordelen over hun werk minder snel medische hulp, leidt geĂŻnternaliseerd stigma tot zelfhaat en psychische problemen, en maakt anonimiteit kwetsbaar voor chantage en geweld. Stigma is voor sekswerkers dus niet alleen vervelend, het is ook levensbedreigend.

Meer neutrale berichtgeving kan bijdragen aan de veiligheid van sekswerkers, zowel direct door stigma te verminderen als indirect door mogelijk aanleiding te geven tot beter beleid. We volgen Weitzer [abstract] in zijn adviezen voor journalisten:

  • neutrale taal;
  • kritisch zijn op negativity bias (het tonen van de ergste gevallen en de ergste slachtoffers);
  • stoppen met tendentieuze berichtgeving en karikaturale beschrijving van sekswerkers en hun klanten.

Wij voegen daaraan toe dat de waakhondfunctie van de journalistiek nu nauwelijks wordt uitgeoefend als het gaat over beleid over sekswerk. Uitspraken van politici hierover worden zelden gefactcheckt en sensationalistische berichten worden als feit gepresenteerd. Gezien de kloof tussen wetenschappelijke beleidsaanbevelingen en publieke opinie, ligt hier een belangrijke taak voor de pers.

TAGS
DEEL DIT BERICHT