Home / Blog / Speciale vriendschap of parasitaire relatie? Podcastmakers en hun betalende fans

Speciale vriendschap of parasitaire relatie? Podcastmakers en hun betalende fans

LATER LEZEN

De parasociale relatie is een bekend concept in de communicatiewetenschap. Het beschrijft de band die fans en andere mediagebruikers voelen met sterren en de personages die zij spelen. Het idee dat de vrienden uit Friends een beetje jouw vrienden zijn, of het gevoel dat je een columnist echt kent. Podcasts lenen zich goed voor parasociale relaties. Zeker bij keukentafelpodcasts heb je het idee dat je naast de makers zit. Podcast luisteren is intiem (recht in je oortjes) en makers komen vaak toegankelijk over. Regelmatig hoor ik van fans van De Eeuw Van De Amateur dat ze het gevoel hebben vrienden te zijn met makers Botte Jellema en Ype Driessen.

HistoricusĀ Brendan Mackie schreef voor Real Life Mag een zeer leeswaardig essay over de historische ontwikkeling van vriendschap. Hij begint bij de zwarte pest in de veertiende eeuw. De hoge sterfte zorgde voor een verstoring in het systeem van familie en mensen maakten vrienden om mee te bonden. Met de moderniteit werd vriendschap steeds belangrijker, wat bijvoorbeeld te zien is in de stijging van het aantal sociĆ«teiten en verenigingen. ‘Parasociale reletie’ werd in de jaren 50 gemunt, toen radio- en TV-sterren persoonlijkheidsshows uitzonden die voelden als een conversatie met de luisteraar/kijker.

Mackie signaleert nu een nieuwe crisis van belongingĀ veroorzaakt door economische dislocatie: gezinnen hebben minder kinderen en de kosten van bijvoorbeeld zorg en wonen stijgen. Conventionele vriendschappen worden beperkt door lange werkdagen. Dat gat wordt gevuld door vriendschap-achtige banden met huidige sterren, banden die goed konden gedijen tijdens de isolatie van de coronacrisis.Ā Die analyse is nogal Amerikaans, en ook hier in West-Europa zie ik parasociale relaties toenemen, maar Mackie maakt wel een interessant punt: “parasocial media today are characterized by a calculated performance of intimacy.”

Media richten zich steeds meer op nichepublieken, en podcasts zijn daar geen uitzondering op. Dat versterkt het gevoel van intimiteit, van elkaar kennen. Maker en gebruiker lijken op elkaar. Makers erkennen hun fans, spreken hen direct toe. Op die relatie met hun fans kunnen makers steeds makkelijker kapitaliseren dankzij diensten als Patreon, OnlyFans en Twitch. Deze platformen “allow the precise monetization of these hints of intimacy”.

“Parasociality promises to satisfy a need that it can only make more acute. Fans often want their one-sided relationship to be reciprocal, for the content creator to recognize them as an individual who, like a friend, isnā€™t justĀ usefulĀ but isĀ loved for themselves. But because of the scale of internet culture, to the creator, fans can never be in aggregate more than an anonymous mass of fluctuating metrics.”

Parasociale relaties zijn per definitie ongelijkwaardig. Mackie vergelijkt het van buiten door het raam naar een groep vrienden kijken. Zij horen je niet terwijl je meelacht met hun grappen. Hij eindigt op een sombere noot:

“Parasocial media in itself is not the problem but the expression of deeper hunger for belonging amid structures that canā€™t sustain it, scrolling through tempting, evanescent, one-sided interactions that engage our attention while rarely delivering on the promise that we can be seen and known, as individuals, as friends.”

Zo pessimistisch ben ik niet, juist vanwege schaal. Nederlandse podcastmakers zijn toegankelijk, je kunt ze bijvoorbeeld op het jaarlijkse Podcastfestival vinden en benaderen. Het geld dat ze ‘verdienen’ aan de fanrelaties is eerder een compensatie voor een weggevallen verdienmodel: vroeger kochten fans platen en bioscoopkaartjes, nu worden ze Vriend van de Show. Sociale media maken het makkelijk te praten met je volgers en de eenzijdige relatie wat gelijkwaardiger te maken.

Dank aan Lieven Heeremans voor het tippen van het stuk.Ā