De coronaperiode – om hem zo maar even te noemen – is voor veel mensen een blur. Mede dankzij een gebrek aan rituele markeringen, zoals het vieren van verjaar- en feestdagen, is het lastig je te herinneren wat er ook alweer gebeurde tijdens welke lockdown. Daarnaast hebben veel levens op pauze gestaan, in de ontwikkeling van relaties en vriendschappen bijvoorbeeld. Vooral voor jonge mensen was dat aangrijpend.

Methode
Een recente studie [open access] brengt tieners’ belevenis van tijd tijdens de eerste lockdown in kaart. Jongerenonderzoeker Ann-Charlotte Palmgren analyseerde de openbare dagboeken van 34 Fins-Zweedse jongeren tussen de 13 en 16 jaar, toentertijd gepubliceerd in een landelijke krant.

Beleving van tijd, stelt Palmgren, is relevant om te bestuderen omdat het de voorwaarden schept waaronder jongeren leven. Ze voerde een discoursanalyse uit op het bestaande materiaal, zonder aanvullende interviews.

De klok en structuur
Een schooldag is temporeel gestructureerd, lessen beginnen op standaardtijden en een dag is opgedeeld door pauzes. De structuur van school viel nu weg: vijf minuten voor de eerste les opstaan was geen probleem als je alleen van bed naar bureau hoeft. De leerlingen markeerden hun ‘schooltijden’ met kloktijden (‘zo laat deed ik biologie’).

Daarbij viel op dat de jongeren nauwelijks pauze hadden tussen de online lessen door. Ook viel op dat ze bij het bespreken van hun vrije tijd, dus na de lessen, zelden verwezen naar kloktijd, maar vagere aanduidingen schreven als ‘de rest van de middag’. Palmgren stelt daarom: “Time outside of learning seldom consist of clock time”.

Normaliteit en de toekomst
We delen tijd op werk- en weekenddagen, maanden en seizoenen. Die werden anders beleefd tijdens de lockdown: “Again, a day during the corona pandemic, but it is nevertheless Friday”, schreef een van de leerlingen. Veel leerlingen probeerden een dagelijkse routine te onderhouden, bijvoorbeeld door iedere dag op hetzelfde tijdstip te gaan sporten. Die routines droegen bij aan een gevoel van normaliteit tijdens “completely unthinkable situations”.

Uit veel fragmenten spreekt hoop en verlangen voor en naar een betere toekomst: dat de scholen weer open gaan, dat vrienden weer gezien kunnen worden. Die toekomst is echter ook een verlangen naar vroeger: naar dat het weer wordt zoals voor corona, naar dat het weer normaal wordt. Dat is bijzonder voor tieners, die normaal gesproken vooral gericht zijn op de toekomst. Maar de ongekende toekomst is ongewenst, terwijl het gekende verleden troost biedt.

Ritme en stilstand
De coronatijd was een periode die gezien kan worden als zowel versnellend en vertragend in vergelijking met de periode daarvoor. De leerlingen ervaarden steeds op dezelfde plek zijn (thuis) als traag en saai. In Finland werd iedereen, vooral in die eerste periode, aangespoord niet te luieren. De leerlingen maken (mede) daarom melding van het leren van recepten, het proberen van nieuwe hobby’s, het vinden van nieuwe wandelroutes. Ook gaven ze aan geen tijd te verspillen omdat ze quality-time doorbrachten met hun familie.

Er was minder druk, terwijl ze tegelijk er ook het meeste van maakten: “It was a stunning and calm day, at the same time as I felt productive”. Traagheid werd ook gewaardeerd, het gevoel dat de tijd stil stond kan ook positief zijn: “I think that corona ‘stopped time’. I have had time for small things that I usually do not have time for in pacey everyday life”. Eindelijk viel het ritme van zo’n individu samen met het ritme van de samenleving.

Implicaties
De tijdsbeleving van deze tieners was dus complex. Palmgren schreef dit artikel een jaar later dan de eerste lockdown, dus terwijl de coronaperiode met af en aan lockdowns nog voortduurde. Toen weer eruit kwamen, of leken te komen, werden we opnieuw in een crisis gestort: de aanval van Rusland op Oekraïne. Daarnaast zijn bestaande crises urgenter geworden. In Nederland is dat naast klimaat en inflatie ook nog eens wonen en asiel. De ongekende toekomst blijft dus ongewenst, en dat is geen prettige omstandigheid als toekomstgerichte tiener.

Deze week werd uit een peiling van EenVandaag duidelijk dat de mentale gezondheid van Nederlandse jongeren sinds corona nauwelijks verbeterd is. Al deze crises vallen hen zwaar. Uit de open antwoorden spreekt onzekerheid over de toekomst, die zich uit in stress en somberheid: “het alsof er geen toekomst meer is, alsof de wereld binnenkort kapotgaat” schreef een van hen. Dat geeft een relevantie aan deze Finse studie: hoe jongeren de tijd beleven, lijkt van directe invloed op hun gesteldheid. Het geeft ook aan dat betere geestelijke gezondheidszorg alleen de mentale problemen niet kan wegnemen.

Beeld gemaakt met DALL-E: “a sad teenager next to a broken clock with a thunderstorm outside his house”

Vroeger keek ik graag naar The Jetsons, een kerngezin uit de toekomst dat een leven leidde dat opmerkelijk veel op dat van kerngezinnen uit de jaren 80 leek. Het grote verschil: ze hadden een huishoudrobot Rosie. Net als de vliegende auto’s die me toen beloofd zijn, zijn die huishoudrobots sciencefiction gebleven. Volgens The Washington Post komt dat omdat thuisrobots goed zijn in het doen van één ding. Rosie was, zoals iedere huishoudster, echt een ondergewaardeerde multitasker.

De WaPo schrijft: “companies are having a hard time commercializing anything more complex than a Roomba — which has been vacuuming houses for 20 years”. Er is een robot die kleding op kan rapen en een robot die burgers kan flippen, maar geen die beiden kan. Veiligheid is daarvoor de voornaamste reden. Dat is waar het misgaat in fabrieken, en een robot veilig maken voor een gezinssituatie is een stuk complexer, en duurder.

Ondertussen is mensenarbeid goedkoop. Zolang het voordeliger is een mens in te huren om te doen wat je wilt dat Rosie doet, gaan bedrijven geen geld steken in de ontwikkeling.

Via de weekendbijlage van X, Y of Einstein kwam ik bij een geweldige blogpost van onderwijsjournalist Audrey Watters, oorspronkelijk een lezing uit 2015. Watters traceert de vaak vergeten geschiedenis van het onderwijs van de toekomst. Want wie denkt dat techno-optimisme in educatie nieuw is, heeft het natuurlijk mis. Hoe dachten we vroeger dat we in de toekomst zouden leren? Welke rol was daarin voor technologie weggelegd? En welke ideologieën zitten achter die wereldbeelden?

Watters heeft een aantal beelden verzameld die echt geweldig zijn, bijvoorbeeld uit de serie van illustrator Jean-Marc Côté die aan het begin van de 20ste eeuw nadacht over het jaar 2000.

De arbeid waarvan dachten (denken?) dat hij gemechaniseerd zou worden, is vaak laaggewaardeerd werk. Dat zegt uiteraard ook iets over hoe we naar onderwijs kijken, stelt Watters. In dat licht spreekt uit plannen om onderwijs verder te digitaliseren een negatieve waardering van wat docenten op dit moment doen.

In 1922 voorspelde Thomas Edison dat boeken zouden uitsterven, omdat ze weinig efficiënt zouden zijn – hij zag meer leeropbrengsten in het kijken naar films. Ik vond het opmerkelijk dat die zucht naar efficiency al in 1922 opduikt. “The future: cheaper and faster. More mechanized. More technological” schrijft Watters. Waar hebben we dat vaker gehoord?

Onderwijs zit volgens Watters vast omdat het zowel “backwards-facing and forwards-facing” is. We geven kennis door, kennis die allemaal een geschiedenis heeft, terwijl we leerlingen voorbereiden op de toekomst, waarin kennis nog onontdekt is. Niet raar dat we dan paniekeren als het gaat om behoud en innovatie.

De les die Watters wil overbrengen:

“My point is that the imagination about the future is so very intertwined in our notions of the past and the present. And if we let Silicon Valley, for example, erase the history of education technology, if we allow Silicon Valley to dictate the present terms for education technology, then we are stuck with its future, its corporate, libertarian vision.”

Pew Internet vroeg een groep van bijna duizend deskundigen op het gebied van technologie, communicatie en sociale verandering naar hun ideeën over het leven in 2025. Hun verwachting is, niet verrassend, dat onze band met technologie nog dieper zal worden. We gaan naar een ‘tele-alles’-wereld, en dat slecht nieuws. We gaan steeds meer steunen op digitale verbindingen voor werk, onderwijs, gezondheidszorg, shoppen en sociale interactie. We zullen ons minder in de (fysieke) publieke ruimte begeven, onder andere omdat we dat digitaal gemakkelijk vinden. Zowel onze beste als slechtste kanten zullen daardoor versterkt worden.

Uit de antwoorden komen zes thema’s naar voren, drie negatief en drie positief:

1. Economische ongelijkheid zal toenemen
Mensen met goede verbindingen en digitale vaardigheden komen verder voor te liggen op mensen die die niet hebben, terwijl technologische veranderingen er ook nog eens voor zorgen dat banen verdwijnen.

2. De macht van big-tech wordt groter
Deze bedrijven buiten hun marktvoordeel uit en kunstmatige intelligentie zal de privacy en autonomie van hun gebruikers verder aantasten.

3. De verspreiding van desinformatie vermenigvuldigt
Gepolariseerde bevolkingen bevechten elkaar in informatie-oorlogen. Veel respondenten noemen als grootste angst de manipulatie van de publieke perceptie: “lies and hate speech deliberately weaponized in order to propagate destructive biases and fears”.

4. Hervormingen op het gebied van raciale en sociale gelijkheid gaan van start
Er komt meer steun en daarmee meer beleidsaandacht voor kritiek op ongelijkheden en het kapitalisme.

5. De kwaliteit van leven zal verbeteren
Dankzij meer flexibele manieren van werken wordt het leven voor veel families fijner.

6. Slimmere, veiligere en productievere levens worden mogelijk
Virtual en augmented reality bieden ‘smart systems’ op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs en gedeeld wonen.

De antwoorden geven in inkijkje in hoe deze experts denken over trends, en gezien hun achtergrond is het logisch dat ze de nadruk leggen op technologie. Het betreft een kwalitatief onderzoek en de antwoorden zijn fijn om doorheen te scrollen. Het gaat om “ondenkbare schaal” en “exponentiele processen”, er worden zaken voorzien als een “Internet of Medical Things” en “hologram avatars”, “personalized schooling menus” en “tele-justice”. Wat citaten:

“Privacy was always a luxury in the past – only the rich enjoyed it. Then it spread to a large fraction of the population in the West. Now it is receding again, in a way that mirrors the rise in inequality and the inevitable fall in civil liberties. The poor never have privacy.” Marcel Fafchamps, hoogleraar economie Stanford University

“There will be those who got sick and never fully recovered. There will be those who lost their jobs and precarity turned to poverty fast. But there will also be mothers whose careers took a left turn after multiple years of trying to be a stay-at-home parent plus a teacher while working at home. There will be so many people who will be facing tremendous post-traumatic stress disorder as they struggle to make sense of the domestic violence they experienced during the pandemic, the loss of family and friends and the tremendous amount of uncertainty that surrounded every decision.” danah boyd, onderzoeker bij Microsoft

“Climate change, invasive corporatized technologies and increasing economic precarity will all combine to give rise to a far more paranoid society in 2025 than we had at the start of 2020. In some ways, widespread fear and anxiety will have positive results, as people will be more environmentally conscious than ever before and will engage en masse in efforts to regulate corporate resource extraction and pollution, and will show a collective willingness to adopt less environmentally harmful lifestyles.” Abigail De Kosnik, Universitair Hoofddocent Nieuwe Media, University of California Berkeley

Via Pedro’s de Bruyckere’s blog kwam ik op dit (oude) stuk over de paperclip. Dit jaar is het papierklemmetje 120 jaar oud, en aan het ontwerp is al die jaren niets veranderd. Slate-auteur Sara Goldsmith beschrijft de geschiedenis van de paperclip, die te lezen is als een lofzang. De paperclip is perfect, en valt niet van de troon te stoten:

“Finally, the simplicity of the paper clip has allowed it to become a graphic symbol on the digital desktop. For many a 21^st-century office worker, it is more often encountered as the “attachment” icon in an email program than in the physical form of a bent steel wire. As we move further and further toward a paperless society, that loop-the-loop form might become more familiar in two dimensions than in three. But this semiotic doppelganger, like the clip’s colored plastic and novelty-shaped variants, is likely to accompany the original, not replace it. Office life, despite plane flights and email, just isn’t all that different than it was 100 years ago, and it’s likely to be largely similar in another 100 years. And the paper clip—which is just exactly good enough—is likely to be around to see it.”

Disruptie is voor mij een ongelooflijk jeukwoord, niet omdat ik tegen vernieuwing zou zijn, maar disruptie bevat vaak de idee van ‘alles moet op de schop’ voor anders en beter. Of nog erger: alles moet kapot. Maar soms, heel soms, is de vraag hoe anders en nieuw iets wel is.

Deze tweet van Linda toont het mooi:

In de reacties op haar tweet zitten ook verschillende verwijzingen naar mr. Disruptie himself, Elon Musk die net de metro en bushalte opnieuw heeft bedacht:

In onderwijs is het niet anders. Veel van wat vandaag als nieuw of disruptief wordt voorgesteld, is soms tot meer dan 100 jaar oud. Ik schreef voor mijn doctoraat een artikel over de (stok)oude roots van (wijlen?) de Steve Jobsscholen en Ken Robinson.

Maar ondertussen heb ik zelf ook een disruptief idee. Een van de nadelen van personaliseren is dat het zo duur en tijdrovend is, zelfs met de technologie die we vandaag kennen. Daarom is het misschien een idee om jongeren op een of andere manier te groeperen (bijvoorbeeld op basis van iets objectiefs, leeftijd zou een optie kunnen zijn) en die dan samen in een lokaal te plaatsen zodat meer kinderen tegelijk de informatie kunnen krijgen. Omdat focussen belangrijker en belangrijker wordt in een tijd van informatie-overload, zouden we misschien ook thema’s kunnen samennemen zodat de kinderen diepgaand in een bepaald aspect van de enorme hoeveelheid kunnen ingeleid worden. Ik twijfel nog hoe ik dat zou noemen. Vakgebieden of zo? Maar ik zoek nog iets hippers.

Begrijp me niet verkeerd, het is niet omdat iets oud is dat het fout is. En ik wil zeker ook niet zeggen dat wat oud is goed is of het enig zaligmakende. Dit geldt zowel voor mijn als voor de andere ‘disruptieve’ ideeën. Maar vaak heb ik de impressie dat disruptie of vernieuwing vooral betekent dat diegene die het bedenkt behoorlijk weinig historisch besef heeft.

Dit stuk verscheen eerder op Pedro’s blog. 

Als geluid een object raakt, veroorzaakt het kleine vibraties. Onderzoekers van MIT zijn erin geslaagd om uit een video van die kleine vibraties het oorspronkelijke geluid te reconstrueren. Dat betekent dat een zakje chips of een snoeppapiertje of een filmpje dienst kan doen als visuele microfoon:

“The group tested an eclectic selection of materials, including a bag of chips (excellent), a soda can (surprisingly mediocre), and a potted plant (average). They were even able to recreate music playing using footage of the vibrating ear buds. The best material of all was the thin foil wrapper on a Lindt chocolate bar Davis had been snacking on.” [bron]

De spionagemogelijkheden lijken eindeloos! Je hoeft dus geen microfoon meer in iemands huis te plaatsen, een camera gericht op een voorwerp is al voldoende. Het paper van de onderzoekers is al uit 2014, dus wellicht dat inlichtingendiensten de techniek al gebruiken.

Weet je nog hoe Facebook was toen je er net op zat? Ik heb zelf in 2008 mijn profiel aangemaakt en ik weet nog dat de ervaring heel anders was (er was bijvoorbeeld geen newsfeed en iets dat ‘superwall’ heette) maar ik kan me er al nauwelijks iets meer van herinneren. Er zijn screenshots te vinden van de lay-out, maar niet van míjn lay-out. Bovendien verandert Facebook voortdurend. In tegenstelling tot oude software is het kenmerkend voor web 2.0 dat web-based-programma’s geen versies kennen. Momenteel gebruik ik versie 63.0.3239.84 van Chrome, maar ik heb geen idee in welke versie Google zit, of YouTube.

Nooit gelijk
Alexis Madrigal schreef voor The Atlantic een artikel over de problemen met het archiveren van ons internet. Met de komst van sociale media dachten we dat ons alledaagse leven op ongekende manier vastgelegd werd en zo toegankelijk zou zijn voor later. Twitter heeft bijvoorbeeld in 2010 alle tweets ter beschikking gesteld aan de Library of Congress. Dit archief is nog steeds niet toegankelijk voor onderzoekers. Groot struikelblok is de omvang de data: zoeken duurt heel lang want het archief is ontzettend groot. Daarnaast is er een probleem van hoe sociale netwerken werken: personalisatie op basis van ondoorzichtige algoritmes:

“Every major social-networking service uses opaque algorithms to shape what data people see. Why does Facebook show you this story and not that one? No one knows, possibly not even the company’s engineers. Outsiders know basically nothing about the specific choices these algorithms make. Journalists and scholars have built up some inferences about the general features of these systems, but our understanding is severely limited. So, even if the [Library of Congres] has the database of tweets, they still wouldn’t have Twitter.”

Hoe een applicatie functioneert, is niet te archiveren. Er zijn drie algemene problemen in het archiveren van webdiensten. De eerste is er het probleem met versies zoals boven beschreven. Ten tweede wordt er ontzettend veel getest en geëxperimenteerd (denk aan A/B-testen) waardoor je nooit twee keer hetzelfde voorgeschoteld krijgt. Ten derde kennen zulke netwerken hoge aantallen input en complexe interactie tussen verschillende inputs. Deze grote systemen zijn daardoor moeilijk te begrijpen.

Middeleeuwen
Madrigal gaat zo ver als te stellen dat onze tijd net zo ondoorzichtig voor toekomstige analyse kan worden als de middeleeuwen:

“The world as we experience it seems to be growing more opaque. More of life now takes place on digital platforms that are different for everyone, closed to inspection, and massively technically complex. What we don’t know now about our current experience will resound through time in historians of the future knowing less, too. Maybe this era will be a new dark age, as resistant to analysis then as it has become now.”

Een mogelijkheid is het vastleggen van verschillende individuele ervaringen. Ik zou bijvoorbeeld mijn eigen Facebookgebruik op verschillende momenten kunnen opnemen. Het is dan cruciaal om dat te doen bij zo divers mogelijke groep mensen. Probleem is nog steeds dat toekomstige historici dan geen idee hebben wat er zich onder de motorkap van Facebook afspeelde, met name vanwege het gebrek aan transparantie dat zulke grote techbedrijven kenmerkt.

Een andere optie is het allemaal niet zo erg vinden. Toen de telefoon opkwam, verwachtte niemand dat persoonlijke gesprekken gearchiveerd zouden worden. Misschien moeten we gewoon onze verwachtingen bijstellen:

“So, maybe our times are not so different from previous eras. … For a while it seemed exciting and smart to archive everything that happened online because it seemed possible. But now that it might not actually be possible, maybe that’s okay. “Is it terrible that not everything that happens right now will be remembered forever?” Seaver said. “Yeah, that’s crappy, but it’s historically quite the norm.””

In de toekomst hebben we vliegende auto’s, hooverboards en jetpacks. De mens wil vliegen, en een miniraket in een rugzak lijkt gewoon awesome. Populaire cultuur zit er vol mee – van James Bond in Thunderball via Bobba Fett in Star Wars: The Empire Strikes Back tot Tony Stark in Ironman*, maar in de werkelijkheid blijft het angstvallig stil. Er zijn simpelweg veel hordes: we zijn niet aerodynamisch genoeg, brandstof is te zwaar en het is veel te onveilig. Dat laatste is een groot probleem. Als je nu een drone laat vliegen en de batterij is leeg, stort hij neer en gaat hij (vaak) stuk. Als je jezelf laat vliegen, val jij. Hard. Met een rugzakraket om. Het helpt ook niet mee dat er geen functionele vraag naar jetpacks is. We willen het omdat het cool is, maar niet omdat we dan iets kunnen wat nu niet goedkoper kan.

Toch is er volgens de BBC hoop. Het Nieuw-Zeelandse bedrijf Martin Aircraft liet de omroep weten dat ze op dit moment een jetpack aan het testen zijn voor commercieel gebruik. Een Britse uitvinder liet in april zijn Iron Man-pak zien: zes kleine vliegmotoren en een special exoskelet. Ook een start-up uit Silicon Valley belooft dit jaar een persoonlijke vliegmachine te leveren, zo schrijft de BBC – al lijkt die eigenlijk teveel op een vliegtuigje om genoemd te worden in een stuk over jetpacks.

Er moet nog veel gebeuren, niet alleen qua prijs maar ook qua regulering. Martin Aircraft schrijft dat we voor de consumentenmarkt rekening moeten houden met 2030 – dat is al over dertien jaar!

* Eigenlijk was Ironman eerder, maar in de comics. 

Wat je vandaag in je mond stopt, bepaalt hoe je er morgen uitziet. In de spiegel zie je een reflectie van het nu. Kan een spiegel je ook laten zien hoe je er in de toekomst uitziet? Studenten van het Copenhagen Institute of Interaction Design hebben een prototype gemaakt dat precies dat doet. Op basis van allerlei gezondheidsdata (zoals je calorie-inname en je sportgedrag) en met een digitaal scherm en lichaamsherkenning wordt een projectie gemaakt van je toekomstige zelf.

Het wordt zelfs mogelijk om concreet vast te stellen waar op je lichaam je het eerste vet gaat verliezen als je gaat afvallen. Als je zwanger bent, kan je je buik vast zien groeien. Er kunnen ook voorspellingen worden gedaan over bijvoorbeeld gaatjes.

PSFK dat over de spiegel schrijft ziet vooral voordelen: als je je ongezond gedraagt, zie je de consequenties. Ik zie ook wel nadelen: gezondheid wordt nog sterker dan het nu al is een kwestie van uiterlijk. Als je ziet dat die zak chips onvermijdelijk tot een buik leidt, kan je daar extra moedeloos van worden en er nog een opentrekken. Bovendien blijft de vraag of het tracken van al die data wel zo veilig is: wat als je zorgverzekeraar ook een projectie van je toekomstig ik kan zien?

In het nieuwe boek van Marc Elchardus, Voorbij het narratief van neergang, bevestigt de socioloog het onderscheid tussen globaal en persoonlijk optimisme bij onze Vlaamse jongvolwassenen. Je zou het kunnen omschrijven als: de wereld is om zeep, maar met mij komt het goed.

Dat jongeren vandaag de toekomst somber inzien is niet te verwonderen. Dagelijks worden we geconfronteerd met onheilsberichten en slecht nieuws. Het klimaat gaat steeds verder achteruit, de vluchtelingencrisis en terreur – om slechts drie grote crises te noemen. Dichter bij huis voor jongeren is er de vraag of er nog wel werk is en later zal zijn. In gesprekken met ouders merken we steeds meer een stijgende pessimisme en het is niet onlogisch dat kinderen met slecht nieuws in media en twijfels thuis, zelf aan het doemdenken gaan.

Maar gaat het zo slecht met de wereld als we collectief denken? Het zal je misschien verbazen maar er zijn verschillende positieve evoluties objectief vast te stellen. Enkele voorbeelden: zo daalde de voorbije decennia het aantal volwassen die analfabeet zijn wereldwijd tot 15.9 procent. Tegelijkertijd evolueerde 400 miljoen mensen van armoede naar middenklasse. Steven Pinker beargumenteert in zijn boek Better angels of our nature dat ook het geweld enkel maar afnam tijden de voorbije eeuwen. En ondertussen dalen de prijzen van zonnepanelen terwijl hun opbrengst stijgt.

Als we kijken naar specifiek jongeren, leven we vandaag wellicht mogelijk echt wel in uitzonderlijke tijden. Volgens demograaf Hans Rösling leefden er nooit eerder meer jongeren op onze wereldbol als vandaag, maar… de kans is klein dat er nog ooit nog zoveel jongeren zullen leven. Als vandaag de wereldbevolking stijgt, is dit in de meeste landen niet omdat er zoveel kinderen geboren worden, maar vooral omdat we collectief langer leven. Cynisch zou je kunnen stellen dat het probleem van overbevolking zich dus wellicht zelf zal oplossen. Vergrijzing zal wel eerst een mondiale uitdaging worden, en tegelijkertijd zal de vraag misschien niet zijn of er nog werk is, maar wie het zal doen.

In ons boek Ik was 10 in 2015 pleiten we voor “rationeel optimisme”. Dit is niet blind zijn voor de problemen en uitdagingen die onze tijd markeren. Tegelijkertijd is het een pleidooi om ook de kansen en positieve evoluties te zien. Door beide helder te zien en te tonen daalt de kans op defaitisme en stilstand. Hier ligt volgens ons een belangrijke taak van alle volwassenen (denk aan leraren, ouders, opvoeders en beleidsmensen). Niet alleen jongeren zijn de motor van de toekomst: dat zijn we allemaal. Maar hun optimisme is wel de cruciale brandstof. Zonder die brandstof dreigt de motor stil te vallen. Daarom, Popper parafraserend, “rational optimism is a moral duty”.

Bert & Pedro

Dit stuk verscheen eerder op Pedro’s blog X, Y of Einstein. 

Beeld: Bert en Pedro bij de presentatie van hun boek. (c) Linda Duits

In Amsterdam schijnt het kantoor van de toekomst te staan. Bloomberg schreef vorige week een artikel over The Edge, een kantoorgebouw aan de Zuidas dat de titel meest duurzaam kantoor mag dragen (met een duurzaamheidsscore van 98,4% – wat dat ook moge betekenen). Dat betekent zaken als zonnepanelen en waterbuizen. De hoofdhuurder is Deloitte dat in samenwerking met de architect het pand naar de laatste mode heeft ingericht. Dat betekent alle ruimte voor ‘het nieuwe werken’, dus flexplekken, en het kantoor als ‘werkgemeenschap’, dus veel open ruimtes. Het kantoor is bovendien smart – en dat blijkt doodeng.

Het begint al als je aankomt: een camera fotografeert je kentekenplaat en wijst je een parkeerplek toe. Je agenda bepaalt waar je mag gaan zitten werken. De fitnessruimte houdt je voortgang bij. De handdroger op de wc houdt in de gaten wanneer er schoongemaakt moet worden. En privacy dan? Daar heeft Deloitte aan gedacht:

“Don’t worry, your boss can’t access personal data from the Edge’s sensors and has no idea how many meetings you’ve missed this year. To be sensitive of privacy concerns, Deloitte surveyed employees before it installed the license plate scanner. The vast majority of respondents thought it was fine, as long as it made work life easier.”

Aha, werknemers van Deloitte hebben niks te verbergen en het is allemaal hartstikke handig!

Dit kantoor van de toekomst draait op het idee van het internet der dingen: apparaten zijn met elkaar en het internet verbonden. Ze communiceren om jouw leven te vergemakkelijken. Terwijl ze dat doen, verzamelen ze data die ook andermans leven makkelijker maken en en passant geld in het laatje brengen voor die persoon (in dit geval Deloitte).

Een veilige haven thuis
Het wordt moeilijk om te ontsnappen aan al die dataverzameling. Ook thuis ben je niet vrij, terwijl we thuis toch een veilige haven willen creëren. Op de plek waar we aan de buitenwereld willen ontsnappen, worden we misschien wel het meest gesurveilleerd. Dit staat in een kort essay over het RAM-huis, een “domestic prototype that explores the home’s response to a new definition of privacy in the age of sentient appliances and signal based communication”.

Het gaat hier om een project van een Italiaans architectenbureau. Het RAM-huis is een kooi van Faraday en kan dus elektromagnetische straling buiten houden dankzij beweegbare schilden van radar absorberend materiaal (RAM). Zo voorkom je dat wifi, mobiele data en andere radiosignalen je huis inkomen of uitgaan.

“Should our homes have an airplane mode? Maybe the age of intelligent machines calls for a new notion of domestic architecture—a revised definition of the primitive hut, tailored to the needs of the electromagnetic refugee. How does the value of visual privacy from the neighbours stack up against the value of electronic privacy from the entire world as a priority? Both should be an option, a choice made on a daily basis. This is the challenge for the domestic architecture of our time: how to become more than a passive support for the sentient devices we will inevitably sooner or later adorn it with.”

In het huis van de toekomst willen we ons waarschijnlijk kunnen afzonderen. Dat is een keuze: soms willen we verbonden zijn, maar soms ook niet. Dit is een interessante manier van denken: privacy gaat niet om je volledig onttrekken aan de wereld, maar een keuze maken in wat je wel en niet toont. Een airplane-mode staat dat toe: nu stuur ik even geen data, nu is alle surveillance uit.

Beeld van PSFK.