Het nieuwe kabinet wil graag een “handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar” voor het gebruik van sociale media. Ook in andere landen spelen zulke wensen. Australië loopt op de troepen vooruit, daar geldt sinds 10 december een verbod. Daar zijn de grote platformen (zoals Instagram, TikTok, YouTube) verplicht om leeftijd te verifiëren. Dat kan bijvoorbeeld met leeftijdsschatting via een gezichtsscan, het uploaden van een identiteitsbewijs of bankgegevens. Doen ze dat niet, dan riskeren ze een miljoenenboete.

Twijfels
Deskundigen hebben twijfels, schreven veel kranten in reactie op het Nederlands kabinetsvoornemen. Die heb ik ook. Ik sprak met De Telegraaf en stelde dat het belangrijk is om te weten waar precies de schade zit van sociale media. Daarover bestaat geen wetenschappelijke consensus. Ter vergelijking: die is er wel als het gaat om de negatieve gevolgen van alcohol voor het nog zich ontwikkelende puberbrein. Bij sociale media wijzen sommige experts op content van sociale media (zoals onhaalbare schoonheidsidealen), anderen op de omgangsvormen online (denk cyberpesten), of op externe factoren zoals slaapgebrek of het gebrek aan fysiek samenzijn – ik zelf behoor tot die laatste groep.

Bovendien kun je je afvragen hoe zinvol verbieden is in dit geval. Nog los van de handhaving, voor tieners wordt alles met een leeftijdsgrens nog interessanter. En is het de bedoeling dat die jongeren dan op hun zestiende of zeventiende wel online gaan? De schadelijke effecten zijn dan uiteraard niet weg. Bij de Nederlandse opvoedstijl past begeleid gebruik misschien veel beter – zie dit (oude) interessante Europese onderzoek.

Australië
Australië wordt door veel landen gezien als test-case en internationale media als de BBC schrijven over de resultaten tot dusver. Ook NRC ging op reportage. Over de hele linie is het beeld wisselend – dat is ook logisch zonder harde cijfers nog. Zo zijn sommige ouders blij, sommige worstelen met chagrijnige kinderen. Zowel de BBC als NRC spraken kinderen die zeiden dat er weinig was veranderd. Belangrijk punt daarbij is dat de gezichtsherkenning makkelijk te omzeilen is en er nog geen platformen zijn beboet. NRC schrijft:

“Sen zit er niet mee dat hij het verbod omzeilt. „Dan hadden ze maar beter hun best moeten doen om mijn leeftijd te checken.” Klasgenoot Connor Fernandez (14) heeft wél gelogen. „Ik kreeg een bericht op Snapchat dat ze mijn leeftijd willen controleren, maar vervolgens gebeurde er niets.” Volgens hem zijn het juist de weinige kinderen die hun accounts kwijt zijn die nu buiten de boot vallen. „Sommige kinderen worden gepest omdat ze geen sociale media meer hebben. Ze kunnen niet meer in de groepschats en missen een hoop.””

Een ander probleem is dat het verbod geldt voor specifiek genoemde platforms. In dat rijtje staan geen gameplatforms en communicatietools als WhatsApp – om onduidelijke redenen. Dat wijst opnieuw op het belang om veel scherper voor ogen te hebben waar de schade nou precies door wordt veroorzaakt. Daarnaast staat de deur wagenwijd open voor nieuwe apps. Australische tieners stapten in december massaal over naar alternatieven als Lemon8 en Yope.

Succes
Volgens NRC is de Australische internetwaakhond alvast voorzichtig tevreden:

“Een maand na het ingaan van het verbod maakte de zogeheten eSafety Commission bekend dat ruim 4,7 miljoen accounts van sociale media offline zijn gehaald. Toch kan dit volgens Page Jeffery een vertekend beeld geven. „Er wordt niet gezegd hoeveel nieuwe accounts zijn geopend”, zegt ze. Ook haar eigen dochter van veertien heeft op die manier het verbod kunnen omzeilen.

Toch wil ze het initiatief niet meteen een mislukking noemen. „Het reguleren van de grote techbedrijven is belangrijk. We moeten de sociale mediabedrijven ter verantwoording roepen, en zorgen dat deze ruimte zo veilig mogelijk is. Maar een verbod bereikt dat doel volgens mij niet.””

Beeld gegenereerd met AI.