Home / Blog / De ‘talkshowdemocratie’ bevoordeelt rechtse partijen en thema’s

De ‘talkshowdemocratie’ bevoordeelt rechtse partijen en thema’s

LATER LEZEN

Nederland is een talkshowtafelland. Sporters, BN’ers en af en toe eens een wetenschapper kunnen bij meerdere programma’s terecht om het nieuws van de dag te bespreken. Het is een format dat journalistiek verbindt met entertainment: wat Gerard Joling te zeggen heeft over criminaliteitscijfers levert spraakmakende televisie op, en daarom mag hij aanschuiven. Ook politici zitten aan die tafels.

Deze week verscheen er in De Groene Amsterdammer een artikel over ‘de talkshowdemocratie’, in samenwerking met de Erasmus Universiteit. De ideologie van de omroepen doet er toe, maar ook de zucht naar conflict (misschien beter: spektakel) die eigen is aan het format.

Voorbereiding
Wat er aan tafel gebeurt is zelden spontaan. Het mediateam van een politicus bereidt alles tot in de puntjes voor. Wat inzichten uit het artikel:

  • In een verkiezingsjaar worden “van beide kanten al maanden van tevoren warme banden gesmeed en compromissen gesloten”.
  • Ook met politici worden gewoon voorgesprekken gevoerd.
  • Vooraf kan je vragen naar de instartjes, de andere gasten en de vragen die gesteld gaan worden.
  • Spindoctors stellen sterke eisen over welke onderwerpen besproken mogen worden.
  • Spindoctors dreigen het bezoek te cancellen als de andere gasten de politicus in verlegenheid kunnen brengen.

Journalistiek hoort de macht te controleren. Dat is lastig met al deze afspraken. Bovendien zijn het de politici die de voorwaarden formuleren. In rustige tijden heeft een coalitiepartij er minder aan om te gast te zijn, de oppositie juist wel. Regeringspartijen mijden debatten, zeker met middenpartijen. Dan liever “met een collega op links” omdat er dan “minder risico op een overloop van kiezers is”.

Oververtegenwoordiging van rechts
Het Nederlandse publiek bestel is nog steeds verzuild. Dit heeft gevolgen voor de keuze van de gasten. Volgens de auteurs, die zich baseren op tellingen van studenten, zijn daarbij vooral rechtse partijen en regeringspartijen in het voordeel. WNL nodigt graag de VVD uit, de EO het CDA. Het is rechts wat de klok slaat, zij zijn “zwaar oververtegenwoordigd”.

“Het imago van de ‘linkse NPO’ wordt dus niet bevestigd door de cijfers, links lijkt juist eerder de traditionele kanalen te zijn kwijtgeraakt. Vroeger schoven PVDA-politici op dagelijkse basis aan bij Vara-programma’s, nu moeten ze ook in ‘eigen huis’ de concurrentie aan met VVD en CDA. Opvallend is dat ook de politieke onderwerpen vaak gaan over rechtse thema’s, zoals veiligheid, 20,5 procent, of over een uitleg van het regeringsbeleid, corona, 34,8 procent. Linkse thema’s als ongelijkheid (2,4 procent) of klimaat (1,6 procent) kwamen zeker in de laatste campagneweken nauwelijks aan de orde.”

Tel daarbij op dat politici in talkshows ruim baan krijgen, en je ziet het probleem. Hoofdonderzoeker Nel Ruigrok:

“De talkshows zijn relatief ongevaarlijk voor de radicaal rechtse politici … ‘Het aantal onwaarheden was soms niet bij te houden, maar daar wordt zelden tegenspel tegen geboden. Want het moet natuurlijk wel gezellig blijven.’”

Effecten van een mediacultuur
Talkshows bestaan binnen een bredere mediacultuur en om de talkshows heen draait een heel circus. Op Twitter wordt “de boel” opgehitst en ook kranten gaan hierin mee. Het gevolg is “op conflict gerichte oppervlakkigheid”, met een sterke nadruk op persoonlijkheid. Communicatiewetenschapper Mark Boukes zegt in het artikel:

“Lijsttrekkers krijgen in talkshows ruim baan om zich als politicus én als sympathiek mens te presenteren; behalve met hun toekomstvisie voor het land lopen ze te koop met hun voorliefde voor katten of hun passie voor schaatsen. Veel kiezers willen zichzelf terugzien in politici, dus zij spelen daarop in. Ze zeggen eigenlijk: kijk, ik ben ook maar een mens, net als u.”

Uiteindelijk heeft dit een effect op de kiezer en dan met name de zwevende kiezer. Mediawetenschapper Huub Wijfjes:

“Dit zijn kiezers die wachten op een – vaak ongrijpbare – impuls om hun keuze op te baseren … Als politicus kun je deze groep dus bij uitstek beïnvloeden met een sterk media-optreden. Als je daar genoeg zwevende kiezers weet te overtuigen, gaat dat jouw partij een behoorlijk voordeel opleveren.”

Het maakt de redacties van talkshows erg machtig. Tegenover die macht zou verantwoordelijkheid moeten staan om verantwoording af te leggen en transparantie te bieden over het proces. Daar ontbreekt het aan. Bovendien gaat zulke journalistieke verantwoordelijkheid slecht samen met het format. Niet alleen politici willen scoren, de makers van de talkshows willen dat net zozeer.

DEEL DIT BERICHT