De coronaperiode – om hem zo maar even te noemen – is voor veel mensen een blur. Mede dankzij een gebrek aan rituele markeringen, zoals het vieren van verjaar- en feestdagen, is het lastig je te herinneren wat er ook alweer gebeurde tijdens welke lockdown. Daarnaast hebben veel levens op pauze gestaan, in de ontwikkeling van relaties en vriendschappen bijvoorbeeld. Vooral voor jonge mensen was dat aangrijpend.

Methode
Een recente studie [open access] brengt tieners’ belevenis van tijd tijdens de eerste lockdown in kaart. Jongerenonderzoeker Ann-Charlotte Palmgren analyseerde de openbare dagboeken van 34 Fins-Zweedse jongeren tussen de 13 en 16 jaar, toentertijd gepubliceerd in een landelijke krant.

Beleving van tijd, stelt Palmgren, is relevant om te bestuderen omdat het de voorwaarden schept waaronder jongeren leven. Ze voerde een discoursanalyse uit op het bestaande materiaal, zonder aanvullende interviews.

De klok en structuur
Een schooldag is temporeel gestructureerd, lessen beginnen op standaardtijden en een dag is opgedeeld door pauzes. De structuur van school viel nu weg: vijf minuten voor de eerste les opstaan was geen probleem als je alleen van bed naar bureau hoeft. De leerlingen markeerden hun ‘schooltijden’ met kloktijden (‘zo laat deed ik biologie’).

Daarbij viel op dat de jongeren nauwelijks pauze hadden tussen de online lessen door. Ook viel op dat ze bij het bespreken van hun vrije tijd, dus na de lessen, zelden verwezen naar kloktijd, maar vagere aanduidingen schreven als ‘de rest van de middag’. Palmgren stelt daarom: “Time outside of learning seldom consist of clock time”.

Normaliteit en de toekomst
We delen tijd op werk- en weekenddagen, maanden en seizoenen. Die werden anders beleefd tijdens de lockdown: “Again, a day during the corona pandemic, but it is nevertheless Friday”, schreef een van de leerlingen. Veel leerlingen probeerden een dagelijkse routine te onderhouden, bijvoorbeeld door iedere dag op hetzelfde tijdstip te gaan sporten. Die routines droegen bij aan een gevoel van normaliteit tijdens “completely unthinkable situations”.

Uit veel fragmenten spreekt hoop en verlangen voor en naar een betere toekomst: dat de scholen weer open gaan, dat vrienden weer gezien kunnen worden. Die toekomst is echter ook een verlangen naar vroeger: naar dat het weer wordt zoals voor corona, naar dat het weer normaal wordt. Dat is bijzonder voor tieners, die normaal gesproken vooral gericht zijn op de toekomst. Maar de ongekende toekomst is ongewenst, terwijl het gekende verleden troost biedt.

Ritme en stilstand
De coronatijd was een periode die gezien kan worden als zowel versnellend en vertragend in vergelijking met de periode daarvoor. De leerlingen ervaarden steeds op dezelfde plek zijn (thuis) als traag en saai. In Finland werd iedereen, vooral in die eerste periode, aangespoord niet te luieren. De leerlingen maken (mede) daarom melding van het leren van recepten, het proberen van nieuwe hobby’s, het vinden van nieuwe wandelroutes. Ook gaven ze aan geen tijd te verspillen omdat ze quality-time doorbrachten met hun familie.

Er was minder druk, terwijl ze tegelijk er ook het meeste van maakten: “It was a stunning and calm day, at the same time as I felt productive”. Traagheid werd ook gewaardeerd, het gevoel dat de tijd stil stond kan ook positief zijn: “I think that corona ‘stopped time’. I have had time for small things that I usually do not have time for in pacey everyday life”. Eindelijk viel het ritme van zo’n individu samen met het ritme van de samenleving.

Implicaties
De tijdsbeleving van deze tieners was dus complex. Palmgren schreef dit artikel een jaar later dan de eerste lockdown, dus terwijl de coronaperiode met af en aan lockdowns nog voortduurde. Toen weer eruit kwamen, of leken te komen, werden we opnieuw in een crisis gestort: de aanval van Rusland op Oekraïne. Daarnaast zijn bestaande crises urgenter geworden. In Nederland is dat naast klimaat en inflatie ook nog eens wonen en asiel. De ongekende toekomst blijft dus ongewenst, en dat is geen prettige omstandigheid als toekomstgerichte tiener.

Deze week werd uit een peiling van EenVandaag duidelijk dat de mentale gezondheid van Nederlandse jongeren sinds corona nauwelijks verbeterd is. Al deze crises vallen hen zwaar. Uit de open antwoorden spreekt onzekerheid over de toekomst, die zich uit in stress en somberheid: “het alsof er geen toekomst meer is, alsof de wereld binnenkort kapotgaat” schreef een van hen. Dat geeft een relevantie aan deze Finse studie: hoe jongeren de tijd beleven, lijkt van directe invloed op hun gesteldheid. Het geeft ook aan dat betere geestelijke gezondheidszorg alleen de mentale problemen niet kan wegnemen.

Beeld gemaakt met DALL-E: “a sad teenager next to a broken clock with a thunderstorm outside his house”

Kennis is niet altijd macht, soms is onwetendheid bliss. Wat niet weet, wat niet deert. Het ervoor kiezen om dingen niet te weten wordt door wetenschappers opzettelijke onwetendheid genoemd, deliberate ignorance. Het is het onderwerp van een bundel [open access] waarin psychologen, economen, historici, filosofen, juristen en sociologen de wenselijkheid en achtergronden van dit fenomeen theoretiseren. Centraal in de bundel staan zaken waarvan de ‘kosten’ om iets te weten te komen laag zijn en de opbrengsten hoog.

In de inleiding schrijven samenstellers Ralph Hertwig en Christoph Engel dat de moderne mens helemaal geen ‘informavoor’ is. We willen niet weten wanneer of waaraan we doodgaan bijvoorbeeld: slechts 3 tot 25 procent van de mensen met een hoge genetische aanleg voor de ziekte van Huntington wil zich daarop laten testen. We willen ook niet altijd weten wat anderen van ons weten. Toen het Stasi-archief in 1990 geopend werd voor het publiek kozen veel mensen ervoor hun dossier niet in te zien. Het leven is niet prettig als je zeker weet dat je buurman je bespionneert.

Hertwig en Engel presenteren een concept taxonomie van opzettelijke onwetendheid, zie de figuur beneden, steeds onderbouwd met wetenschappelijke literatuur. Zo kunnen mensen vanwege emotionele reden ervoor kiezen niet te willen weten of ze Huntington hebben: het maakt oncomfortabel en angstig. Het kan ook materiele implicaties hebben: discriminatie op de werkvloer of door je zorgverzekeraar. Eenmaal een keuze gemaakt, wil je soms niet weten of het de juiste was. Wat heb je aan spijt hebben, weten dat je beter iets anders had kunnen kiezen?

De tweede categorie zijn verrassingen en suspense. Vertel me niet wat je me voor mijn verjaardag gaat geven en verklap niet dat Darth Vader…

Feedback over hoe je iets doet kan de aandacht afleiden. Niet weten is zo een vorm van prestatieverbetering. Het kan soms beter zijn vooraf niet te weten of iets een succes gaat zijn, want dan zouden veel boeken niet geschreven, huizen niet gebouwd en opera’s niet gecomponeerd zijn.

Uit economische game-theorie weten we dat het soms strategisch voordelig is bepaalde informatie niet te hebben. Als voorbeeld geven de auteurs niet-rokers die denken dat het risico op longkanker heel hoog is, wat hun motivatie is om niet te roken. Je kunt ook aansprakelijkheid vermijden door opzettelijk onwetend te zijn.

Om te beredeneren of iets rechtvaardig en eerlijk is, kan je opzettelijke onwetendheid inbeelden. Dit is de kern van John Rawls’ Theory of Justice: als je vooraf niet weet wat je plek in de maatschappij gaat zijn, wat je talenten gaan zijn, hoe zou je dan de samenleving inrichten? Egalitair of juist met veel voordelen voor mensen die heel goed kunnen tennissen?

Tot slot is een overdaad aan informatie evident schadelijk voor onze aandachtspanne. Om dit artikel te kunnen schrijven, heb ik er bewust voor gekozen niet op Twitter te kijken om uit te vinden wat mensen boos maakt dinsdag. Deze laatste categorie noemen de onderzoekers cognitieve duurzaamheid en informatiemanagement.

Het ordenen van dingen die we niet willen weten is één ding. Een andere vraag is hoe erg dit is. Die vraag beantwoorden economen anders dan filosofen. Ik moet daarbij steeds denken aan corona. Hoe was de crisis verlopen als we in maart 2020 hadden geweten dat we met kerst 2021 nog steeds niet de hele familie op bezoek mochten hebben? Dat clubs in januari 2022 nog steeds gesloten zijn?

In het laatste hoofdstuk gaan Hertwig en Engel in op verschillende niveaus van niet weten en de verschillende actoren die betrokken zijn bij processen van niet weten. Ze eindigen met een dooddoener, die desalniettemin te mooi is om niet te delen:

“Striking a balance between the liberating and enlightening eff ects of knowledge and the benefi cial eff ects of self-imposed ignorance requires individual, collective, and institutional wisdom” (p. 332).

Pas nu een grote meerderheid van de bevolking gevaccineerd is lijkt er een maatschappelijk debat te ontstaan over de vaccinatieweigeraars. Voor zorgmedewerkers is de groep een enorm probleem. Ze weigeren niet alleen vaccins, maar ook mondkapjes – zelfs als ze met serieuze coronaklachten binnenkomen. Het leidt tot frustratie over vermijdbaar lijden onder het personeel.

Als we deze groep willen overhalen om zich toch te beschermen tegen corona, moeten we eerst weten waarom ze hun huidige keuze hebben gemaakt. In het project ‘De Maatschappelijke Impact van COVID-19’, gefinancierd door ZonMw, werken verschillende universiteiten en gemeentes samen aan onderzoek. Deze week verscheen een working paper over de beweegredenen vaccinatieweigeraars.

Methode
In het project worden surveys afgenomen, met zowel gesloten als open vragen. Dit paper is gebaseerd op data verzameld in maart 2021 onder 24.227 respondenten. Vijftien procent van deze ondervraagden gaf toen aan niet gevaccineerd te willen worden. Zij kregen vervolgens de open vraag waarom niet. Daarop hebben 688 respondenten geantwoord – dat is slechts 19 procent van de respondenten die zich niet wilden laten vaccineren, een lage respons dus. Vrouwen, jongeren en lageropgeleiden gaven vaker antwoord. De resultaten zijn daarom niet representatief voor de bevolking, maar het onderzoek is wel degelijk relevant omdat het inzicht geeft in bestaande motieven en het relatieve belang ervan voor deze mensen.

De antwoorden zijn handmatig gecodeerd en de verkregen motieven zijn vervolgens voorgelegd aan zorgprofessionals in focusgroepen. Zo zijn vervolgens een aantal handelingsperspectieven geformuleerd.

Beweegredenen van weigeraars
De onderzoekers komen tot drie hoofdcategorieën, die elkaar niet uitsluiten:

1. Vertrouwen in het eigen lichaam
Ongeveer een kwart van de genoemde redenen valt hieronder. Het gaat om mensen die vinden dat zij gezond zijn, een sterk immuunsysteem hebben en/of niet kwetsbaar zijn. Zij vinden een vaccin daarom niet nodig. Ook mensen die het al gehad hebben passen in deze categorie.

2. Zorgen over bijwerkingen
Ruim een derde van de redenen is samen te vatten onder deze noemer. Het zijn enerzijds mensen die zich directe angst hebben voor bijwerkingen op de korte of lange termijn en anderzijds mensen die geen proefkonijn willen zijn. Het zijn bijvoorbeeld mensen die medicatie gebruiken of zwanger zijn, of die het vaccin niet vertrouwen omdat ze menen dat het zich nog in een experimentele fase bevindt.

3. Wantrouwen in vaccin en betrokken instanties
Uit een derde van de genoemde redenen spreekt wantrouwen, al is het niet altijd duidelijk naar wie of wat. Wanneer dat wel benoemd wordt, gaat het om instanties als WHO, RIVM en GGD, en de farmaceutische industrie. Ook de regering wordt niet vertrouwd. Daar zitten gradaties in. Er zijn mensen die sterke twijfels hebben en vinden dat er te weinig ruimte is voor kritiek, dat ze worden weggezet als viruswappie. Er zijn mensen die vinden dat het vaccinatieprogramma een “hoog propaganda-gehalte” heeft, of dat de wetenschap “arrogant” is. Er is ook dieper wantrouwen, waarbij complottheorieën worden aangehaald en het bestaan van het virus wordt ontkend.

Perspectieven van zorgprofessionals 
De geïnterviewde zorgprofessionals herkenden de beweegredenen. Zij zeggen dat het vaak gaat om gelegenheidsargumenten: “als het ene argument wordt weerlegd, wordt een ander argument gebruikt, waarbij mensen zich baseren op diverse informatiebronnen” (p. 5). Deze huisartsen hekelden de overheidscommunicatie omdat ze vonden dat vaak te moeilijk was, bijvoorbeeld voor mensen die Nederlands niet als moedertaal hebben en laaggeletterden.

Zij vonden ook dat er te weinig is gekeken naar obstakels, zoals de bereikbaarheid en nabijheid van priklocaties. Bovendien vonden ze dat partijen als GGD en gemeentes slecht met hen samenwerkten. Zij zien zichzelf als “onmisbare schakel in het bereiken van bepaalde doelgroepen, vanwege de relatie die zij hebben opgebouwd met patiënten” (p. 8).

Aanbevelingen
De onderzoekers komen tot zeven zogeheten handelingsperspectieven voor beleidsmakers en professionals:

1. Erken verschillende perspectieven en ga het gesprek onbevooroordeeld aan;
Dat betekent ook twijfelaars niet afschilderen als wappies.

2. Parallel aan vaccinatiebeleid voor doelgroepen met een hoge vaccinatiebereidheid moet vanaf het begin aandacht komen voor moeilijker te bereiken groepen;

3. Identificeer sleutelfiguren en -organisaties en zet deze in voor het bereiken van specifieke doelgroepen;

4. Bied ruimte aan flexibiliteit en creativiteit in het opgestelde beleid;

5. Geef gemeentebesturen samen met de GGD een rol in het nadenken over lokale vaccinatiestrategieën;

6. Maak meer gebruik van eerstelijns professionals en hun netwerk binnen het sociale domein;

7. Evalueer en reflecteer op gezette tijden met de meest betrokken stakeholders het gevoerde beleid en sta open voor tegenspraak.

Ook in de Verenigde Staten moesten mensen thuisblijven tijdens corona. Pew Research Center onderzocht hoe het internetgebruik van Amerikanen veranderde en hoe zij tegen deze technologie aankijken. De survey werd afgenomen onder een representatieve steekproef in april 2021, de vragen gingen over internetgebruik “sinds de uitbraak van het coronavirus”.

• Negentig procent van de Amerikanen zegt dat het internet belangrijk voor hen was tijdens de pandemie, slechts 57 procent noemt het internet essentieel. Dat zijn vooral hogeropgeleiden, jongeren onder de 30 en 65-plussers.
• Een snelle en betrouwbare internetverbinding was belangrijk en 29 procent van de ondervraagden ondernam actie om de huidige verbinding te verbeteren. Ongeveer de helft van de ondervraagden had problemen met de verbinding.
• Videobellen was populair: 81 procent deed dat ooit. ‘Zoom-moeheid’ was daarbij een ding: veertig procent had er last van. Digitale interactie was nuttig, maar 68 procent zei dat het geen vervanging is voor fysiek contact. 17 procent vond het net zo goed als, en 15 procent zei dat digitale interactie niet nuttig was.
• Corona maakt een digitale kloof zichtbaar. Niet alleen had de helft van de Amerikanen een slechte verbinding, een kwart maakte zich zorgen over het betalen van de rekening. Afkomst speelt daarbij een rol: Zwarte en Latino Amerikanen ervaarden dit meer.
• 26 procent van de ondervraagden heeft hulp nodig bij het installeren van een nieuw product. Een op tien vond dat ze onvoldoende vaardigheden hadden om digitale technologie te gebruiken. Het gaat dan vooral om ouderen.
• Er was een ‘huiswerkkloof‘ die kinderen in huishoudens met lage inkomens trof. De helft van hen rapporteerde problemen. Hier ligt een taak voor scholen, zei 49 procent, die zouden laptops of tablets beschikbaar moeten maken voor iedereen.

Dankzij Zondag Met Lubach is de gedachte dat je radicaliseert door veel YouTube te kijken bijkans gemeengoed geworden. Lubach sprak over een fabeltjesfuik waarin je wordt gezogen: mensen stellen aanvankelijk begrijpelijke vragen (“is de PCR-test betrouwbaar?”) maar worden door het algoritme naar steeds heftigere filmpjes geleid. In drie clicks ga je van coronatesten naar de aanslagen op de Twin Towers, via pedofielennetwerken. Op Brainwash schreef ik een kritisch stuk over deze aanname. Vanuit de communicatiewetenschap is er geen bewijs dat mensen op deze manier naar informatie zoeken. Een recent verschenen artikel [abstract] test de hypothese dat YouTube kijkers radicaliseert.

Kort gezegd vinden de onderzoekers geen bewijs dat YouTube onschuldige gebruikers richting radicale politieke content drijft. In plaats daarvan is het platform simpelweg een plek waar complottheorieën, desinformatie en “hyperpartisan content” breed beschikbaar zijn, actief opgezocht worden en makkelijk gevonden geworden.

Methode
De onderzoekers maakten gebruik van data van 309.813 YouTube-gebruikers verkregen via marktonderzoeker Nielsen. Het ging om de periode januari 2016 tot en met december 2019. Iemand kwalificeerde als YouTube-gebruiker als ze minstens een keer de site hadden bezocht. Dit leverde 21.385.962 pageviews op van in totaal 9.863.964 unieke video’s. Van die video’s werd metadata opgevraagd zoals de categorie, titel en lengte. Iedere video werd gelabeld op basis van de politieke kleur van het kanaal.

In navolging van ander onderzoek gebeurde dat labellen eerst aan de hand van de traditionele links/centrum/rechts-indeling, en vervolgens naar achttien tags als socialistisch, religieus-conservatief en complot. Daarna werd een indeling gemaakt in zes categorieën: radicaal-links, links, centrum, anti-woke, rechts en radicaal-rechts. Anti-woke is uiteraard een opvallend label. De onderzoekers zien het als ter rechterzijde van het spectrum, maar anders dan rechts en radicaalrechts. Het gaat om kanalen die vallen onder wat wel het Intellectual Dark Web wordt genoemd, anti-social justice warriors en mannenrechtenactivisten.

Resultaten
Uit de analyse wordt duidelijk dat gebruikers zich sterk binnen hun eigen clusters bevinden. Er zijn afgebakende ‘gemeenschappen’ op YouTube, met homogene voorkeuren. Net als uit ander onderzoek wordt duidelijk dat nieuwsconsumptie klein is op YouTube: slechts elf procent van de totale consumptie. Dit zijn vooral mainstream of links-leunende bronnen. Er wordt veel minder radicaal-rechtse content bekeken: er zijn minder kijkers en zij kijken minder lang. De onderzoekers concluderen dat er inderdaad radicaal-rechtse gemeenschappen zijn, en die zijn groter dan links-radicale gemeenschappen, maar ze zijn klein in vergelijking met links, centrum en rechts. De consumptie van anti-woke content nam echter sterk toe en deze gemeenschap groeit.

Centraal in dit onderzoek stond hoe gebruikers bij radicaal-rechtse content terechtkomen. Slechts een fractie kan verklaard worden door de aanbevelingen van YouTube. De onderzoekers vonden over de kijksessies heen geen trend richting meer extreme content, niet op links en niet op rechts. Ze stellen daarom dat het kijken naar zulke content bepaald wordt door de voorkeur van de kijkers, niet door de aanbevelingen van het algoritme. Bovendien consumeren anti-woke, rechtse en radicaal-rechtse gebruikers ook buiten YouTube veel radicaal-rechtse content. Het sluit dus aan bij hun nieuwsdieet, en is niet het gevolg van een push vanuit YouTube.

Implicaties
YouTube is één bibliotheek binnen een groter ecosysteem, stellen de onderzoekers. Wat er gekeken wordt op YouTube is een weerspiegeling van de smaak en zoekopdrachten van de gebruiker. Die gebruikers bevinden zich in duidelijke clusters oftewel gemeenschappen.

In mijn artikel op Brainwash betoogde ik dat het belangrijk was de rol van gemeenschappen mee te nemen. Tijdens corona hebben veel complotdenkers elkaar ook fysiek ontmoet. Hun gemeenschap is daardoor sterker geworden.

Dit onderzoek zegt niets over corona: de data zijn immers verzameld voor de pandemie uitbrak. Het leert ons wel een belangrijke les: het is te makkelijk om naar YouTube (of andere platforms) te wijzen als oorzaak van sociale problemen. Om radicalisering tegen te gaan zullen we dus ook met andere oplossingen moeten komen. Dat pleit YouTube niet vrij van verantwoordelijkheid, maar het betekent wel dat ook hier niet opgaat dat ‘het de schuld van de media is’.

Beeld: anticoronademonstratie in Amsterdam. (c) Linda Duits

Zoomen kan vreselijk saai zijn. Wie let op de andere gezichten tijdens een online vergadering, ziet soms de ogen bewegen: aha! hij is zijn mail aan het lezen of iets anders aan het doen. Op een (online) conferentie presenteerden onderzoekers van Microsoft vorige week een studie [vrije toegang] naar multitasking tijdens ‘remote meetings’. De resultaten laten zien dat dat vaak gebeurt, maar het onderzoek biedt ook inzicht in wat we daarmee moeten.

De onderzoekers maakten gebruik van zowel automatische logs als dagboeken van de activiteiten van 715 medewerkers van Microsoft. Wanneer iemand tijdens een bijeenkomst in Teams een email stuurde, of OneDrive of Sharepoint gebruikte, werd dit bijgehouden en gezien als een teken als multitasken. In de dagboeken hielden de medewerkers zelf bij wat ze allemaal deden en daarbij voelden.

Tijdens ongeveer dertig procent van de meetings werd er gemultitaskt. Als een medewerker de mogelijkheid krijgt om de webcam uit te zetten, is de kans groter dat hij ook iets anders gaat doen. Hoe meer meetings iemand heeft, hoe meer hij multitaskt. Daarbij spelen de omvang en lengte van de vergadering een rol, net als het soort vergadering en het moment van de dag. Ook bij herhaalmeetings gebeurt dit vaker. Het belang van een vergadering en de mate van engagement zijn ook van invloed. Overigens werd er op vrijdag het minst gemultitaskt.

Mensen gingen wat anders doen omdat ze veel werk hadden, maar ook omdat ze afgeleid werden – bijvoorbeeld omdat ze een emailmelding kregen. Het kon ook een manier zijn om met (corona)stress om te gaan. De taken die de medewerkers multitaskten waren vooral communicatie met andere medewerkers. Daarnaast waren sommige taken meetinggerelateerd, bijvoorbeeld het lezen van relevante documenten. Uiteraard werd er veel op sociale media gekeken, en deden mensen dingen als eten, sporten en en huishoudelijk werk.

Volgens de auteurs kan multitasken goed zijn voor de productiviteit, maar het onderzoek laat ook zien dat het ervoor zorgt dat mensen niet opletten of mentaal uitgeput raken. Het is bovendien niet netjes.

De onderzoekers doen op basis van hun inzichten aanbevelingen. Sowieso is het verstandig om het aantal meetings tot een minimum te beperken. Houd het kort en vermijd intensieve vergaderingen aan het begin van de dag. Maak ruimte waarin mensen kunnen multitasken en bied mensen de gelegenheid om alleen bij een deel van een bijeenkomst te zijn.

Tenet was voor mij het hoogtepunt van het bioscoopjaar 2020. Net tijdens versoepelingen konden we in de bioscoop genieten van spektakel, inclusief snoeiharde bas. Het is een film die je in de bioscoop moet zien omdat je hem moet beleven – niet alleen op een scherm dat groter is dan je tv, maar ook met een geluidsinstallatie die harder is dan wat je thuis hebt. Ondertussen werd de release van andere blockbusters steeds maar uitgesteld. De nieuwe James Bond, No Time to Die, staat nu gepland voor oktober dit jaar.

Voor filmstudio’s is het gunstig om de theaters te skippen, legt Wired uit. Je hoeft de opbrengsten dan niet te delen met bioscopen. Maar het eerste coronajaar heeft laten zien dat mensen veel minder bereid zijn om de portemonnee te trekken voor films on-demand dan voor films in een zaal:

“The new James Bond movie, No Time To Die, is instructive here. The film, to be distributed by MGM in America and Universal in the rest of the world, has been postponed repeatedly because of the pandemic. In October 2020, rumours (which MGM denied) began to circulate that the studio was shopping the film around to streaming platforms for $600m; no one bought it, explains Hancock, because it was way too expensive. It’s questionable whether streaming will ever bring in enough revenue to make blockbusters like Bond, which could gross more than a billion dollars, a viable proposition.”

Disney, maar ook Netflix en Amazon maken films speciaal voor hun streamingdiensten. Deze exclusieve content heeft echter veel lagere budgetten. Om een blockbuster te kunnen maken, zijn de verwachte opbrengsten van die eerste drie weken in de bioscoop nodig – dat is waar de meeste films tachtig procent van hun totale opbrengst verdienen, volgens een deskundige op Wired. Alles wijst erop dat dit ook na corona zo zal zijn. Sterker, ik durf wel te voorspellen dat als alles weer open is, bioscopen recordomzetten gaan draaien. Niet alleen om het spektakel beter te beleven dan thuis, maar vooral ook omdat naar de bioscoop altijd al zoveel meer was dan een film kijken.

Schermen hadden al een slechte naam en corona heeft daar verder aan afbreuk gedaan. We zijn er noodgedwongen meer tijd achter gaan doorbrengen. Dat verklaart wellicht het succes van de app Clubhouse: hoewel je een scherm nodig hebt om daar in te komen, kan je vervolgens je telefoon naast je neer leggen en ‘gewoon’ praten. In dat licht moeten we ook de toegenomen populariteit zien van voice games en audio games.

Spraakherkenning in games
Een voice game is een game waarbij de voornaamste input van spelers de stem is. De speler interacteert dus met de game via zijn stem. Ze vallen onder het bredere genre audio games: games waarbij de voornaamste output geluid is in plaats van graphics. Soms is de input alleen via stem (dan is het dus een voice game), soms wordt er een traditionele controller gebruikt. Deze definities komen uit deze scriptie van Kiiski Teemu.

De technologie steunt op spraakherkenning, wat pas sinds de late jaren 90 in games toegepast wordt. Teemu noemt dat je in 1998 bijvoorbeeld in de Nintendo game Hey You, Pikachu! commando’s kon geven met je stem, zoals “Pikachu, come here!”. Daartoe was wel een speciale unit met microfoon nodig, die overigens zo was afgesteld dat hij hoge kinderstemmen goed kon opvangen. In de jaren 00 werden karaokegames populair, die niet hadden kunnen bestaan zonder spraakherkenning. In dat decennium komen er ook meer spraakcommando’s in shooters en sportspelletjes.

In de jaren 10 komen de spraakassistenten op, zoals Alexa van Amazon en Siri van Apple. Dankzij hen kan je spelletjes spelen terwijl je je met iets anders bezighoudt. De app Drivetime is daar een voorbeeld van. Ze bevat spelletjes zoals Jeopardy!, die je kunt spelen tijdens het autorijden.

Corona
Voice games doen het goed in de pandemie. MITs Technology Review signaleert een grote stijging van het aantal downloads van dit soort spellen. Gezinnen zien ze als een gezond alternatief voor schermen. Een voordeel is dat je ze asynchroon en op verschillende plekken kunt spelen: je hoeft dus niet tegelijkertijd samen te zijn. Grootouders kunnen op afstand spelen met hun kleinkinderen. Daarnaast prijzen ouders dat dit soort games de creativiteit meer stimuleren dan visuele games.

Je hebt inderdaad meer verbeelding nodig als er geen beeld bij zit, dit soort argumenten doet direct denken aan waarom lezen beter zou zijn dan televisie kijken. Over de juistheid daarvan valt te twisten, zeker als het gaat om games. Die vragen vanwege de interactieve aard sowieso veel meer van gebruikers dan ‘passief’ iets kijken – of lezen for that matter. Bovendien blijft het de vraag, net als met Clubhouse, hoe interessant deze games nog zijn als we straks weer fysiek samen mogen komen.

Op zoek naar voorbeelden? Hier is een lijstje met “7 Voice Games Worth Playing From 2020”.

Jonge christenen voelen zich niet altijd thuis bij de gezindte van hun ouders en gaan soms op zoek naar een ander kerkverband. ‘Kerkshoppen’ noemden ze dat in het onderzoek dat ik deed met christelijke jongeren in Amsterdam. Dat is niet eenvoudig: je moet weten wat er allemaal is en verschillende diensten bezoeken, waarvoor een drempel kan bestaan. Corona vergemakkelijkt dit: nu diensten worden gestreamd kun je van achter je computer vergelijkend warenonderzoek doen.

Zo verscheen in het Nederlands Dagblad een interview met student Eleonora Burggraaff die na corona van kerkverband gaat veranderen. Ze vertelt dat ze samen met haar huisgenoten naar online  diensten kijkt:

“Soms kijken we ’s ochtends live, soms kijken we later op de dag een dienst terug. De meeste huisgenoten kijken naar de dienst van hun eigen gemeente, maar we ‘shoppen’ ook wel eens. … Door die verschillende laagdrempelige online diensten ontdekte ik dat de meer traditionele, behoudende diensten mij erg aanspreken.”

Een keuze maken is nog niet hetzelfde als switchen. Uiteindelijk moet je er toch heen. Burggraaf:

“Ik vind dat de preken in de hervormde kerkdiensten van mijn huisgenoten meer diepgang hebben dan de evangelische die ik ken. Ik leer meer, en er is minder herhaling. Inmiddels kijk ik zelf geregeld naar kerkdiensten van de Oosterpoort in Gouda. Dat is een protestantse gemeente waar ik na de crisis heen wil. Dat voelt spannend. Ik ken hun diensten, maar ik ken er verder niemand. Maar ik wil dat graag.”

Corona dwingt mensen om op nieuwe manieren samen te komen en media faciliteren daarin. Het is de vraag of dit tot blijvende verschuivingen zal leiden, niet alleen in verandering van kerk, maar ook in de manier waarop kerken hun diensten aanbieden.

‘Zoomen’ is verschrikkelijk vermoeiend, of je dat nou met software doet die Zoom, Teams of Jitsi heet. Hoogleraar psychologie Jeremy Bailenson van Stanford ziet daarvoor vier mogelijke oorzaken, die hij overigens nog niet empirisch getoetst heeft. Hij heeft er wel oplossingen bij.

1. Oogcontact is intens
Toehoorders in Zoom staren naar je. Hun ogen zijn constant op het scherm gericht. In een normale vergadering kijken mensen steeds naar verschillende punten. Aangestaard worden is niet prettig. Bovendien zijn de hoofden volgens Bailenson relatief groot en te dichtbij je.

Oplossing:
Maximaliseer de app niet in je scherm maar kies voor een kleiner venster. Gebruik een extern toetsenbord zodat er meer ruimte is tussen jou en je scherm, en dus tussen jou en de mensen in het scherm.

2. Voortdurend jezelf zien is vermoeiend
In de normale wereld zie je jezelf niet de hele tijd in de spiegel, maar in Zoom wel. We zijn kritisch op onszelf en het is belastend om dat de hele tijd te zijn. Voortdurend in de spiegel staren is ook niet bevorderlijk voor je zelfbeeld.

Oplossing:
Sommige applicaties hebben de mogelijkheid tot ‘hide self”. (Ik ontdekte dit zelf pas recentelijk, vooral in kleine groepen geeft dit echt veel rust.)

3. We zitten stil
Normaal als je spreekt beweeg je. Docenten staan bijvoorbeeld als ze doceren, en gebruiken hun handen. Veel mensen lopen terwijl ze bellen. Tijdens zoomen is je beweging onnatuurlijk beperkt.

Oplossing:
Opnieuw: breng ruimte aan tussen je scherm en jezelf, bijvoorbeeld door een extern toetsenbord. Niet in het lijstje van Bailenson maar wel gezien: verhoog je monitor zodat je ‘gewoon’ kunt staan als docent.

4. De cognitieve last is zwaarder
Via een scherm moeten we veel meer moeite doen om non-verbale signalen en aanwijzingen te versturen én te verwerken. Zelf schreef ik in een column dat lesgeven voor de webcam is als acteren in een stomme film: alles moet overdrevener. Dat kost cognitieve kracht.

Oplossing:
Zet als toehoorder je video uit, en liefst ook je scherm, en ga even ‘audio-only’. Sowieso zijn veel pauzes belangrijk.

Aan het rijtje wil ik nog een vijfde oorzaak van vermoeidheid toevoegen:

5. Je krijgt geen energie terug
Als ik lesgeef of voor een groep spreek, geef ik energie, maar ik die krijg grotendeels terug van de groep: omdat je ze hoort lachen om je grapjes, omdat een boodschap aankomt, omdat ze vragen stellen of op andere manieren reageren op wat je zegt. Op het scherm kijk ik soms in de afgrond: alleen maar zwarte vakjes. Als camera’s wel aanstaan, zijn het vaak bewegingsloze hoofden, die aandachtig maar vermoeid naar hun scherm en dus naar mij zitten te staren – zie punt 1.

Oplossing? 
Je kunt toehoorders vragen levendig te doen, maar dat is niet echt een optie. Bovendien belast je hen dan weer bovengemiddeld. Ik vrees dat er geen oplossing is anders dan weer fysiek meeten. Als je als lezer wel wat weet: laat het horen!

UPDATE: Via Twitter kwam de evidente oplossing: minder zoomen! Wat specifieker: heb gewoon meer telefonisch contact. Want waarom zou je elkaar (en jezelf) moeten zien bij een gewoon overleg, zonder scherm delen? En als de camera dan toch aan ’moet’, gebruik dan de optie om je beeld te spiegelen, zodat je er in ieder geval uitziet zoals je zelf van de spiegel gewend bent.

De coronacrisis is een bijzonder interessante tijd voor alle wetenschappers. Al relatief vroeg, in april 2020, schreven televisiewetenschappers Joke Hermes en Annette Hill een beschouwing over de rol van tv in ‘deze bizarre tijden’, met de prachtige titel Television’s undoing of social distancing [vrije toegang]. Het was/is inderdaad opmerkelijk hoe we ons massaal op schermen richt(t)en, een ontwikkeling waar zowel positieve kanten (de troost die het herkijken van een oude serie biedt) als negatieve (de stress van de continue stroom coronanieuws) aan kunnen zitten.

Ieder medium heeft zijn eigen affordances, een vakterm die zich niet makkelijk naar het Nederlands laat vertalen. Het gaat om specifieke kenmerken waardoor je een object kunt gebruiken. Een stoel heeft bijvoorbeeld de affordance dat je erop kunt zitten. Een van de affordances van televisie is dat het een gevoel van samenzijn biedt. Sport doet dat bij uitstek, maar lag natuurlijk helemaal plat in die beginperiode. In die leemte konden de honden Mabel en Olive van BBC-sportredacteur Andrew Cotter wereldberoemd worden.

Samen televisie kijken doodt de stilte, schrijven Hermes en Hill, en maakt zo fysiek samen zijn comfortabel. Bovendien geeft het je iets om over te praten – niet onbelangrijk als je verder weinig meemaakt. Zelfs wanneer je alleen op de bankt zit, heb je dankzij gedeeld kijken minder het gevoel alleen te zijn. Dit is het idee van ‘interpretatieve gemeenschappen’ dat in de jaren 80 werd geformuleerd: televisie bindt de natie en stelt de natie in staat met zichzelf te communiceren.

Televisie wordt vaak een venster op de wereld genoemd en dat werd extra zichtbaar tijdens de lockdowns. Via de televisie zagen we wat er buiten gebeurde en wat de stemming was. Televisie biedt zo “a set of ongoing stories about who we are”. TV is meester in verhalen vertellen, of dat nu fictie of non-fictie is. Televisie moedigt het maken van esthetische oordelen aan, net als oordelen over waarheid en waarachtigheid van anderen.

‘Linair’ televisiekijken is op z’n retour maar dat betekent niet dat televisie dood is. We kijken weliswaar via verschillende platformen en niet allemaal meer altijd op hetzelfde moment (hoewel daar belangrijke uitzonderingen op zijn, denk maar aan de persconferenties van premier Rutte), maar we kijken nog steeds.

Hermes en Hill besluiten dat corona de positie van televisie heeft ‘her-versterkt’:

“Corona has re-consolidated television as master storyteller and as platform for cultural citizenship. Television could not have done this if the medium had not been domesticated as ‘family’ maker and teller of never-ending stories that offer ontological security and allow us to cope. In lockdown, even more than ordinarily, this provides the necessary link from the intimate to the public; transforming the domestic into a space for endless meetings, viewpoints, considerations as well as allegiances. Television undoes social distance.”

In de Pixar-film Soul, nu te zien op Disney+, verzorgt Tina Fey de stem van het personage 22. 22 had iedere stem kunnen kiezen, maar koos – naar eigen zeggen – voor die van een witte vrouw van middelbare leeftijd omdat dat de meest irritante stem was die ze kon bedenken. Dit detail is een verwijzing naar een redelijk recent fenomeen in populaire cultuur: de Karen.

Urban Dictionary definieert een Karen als: “Middle aged woman, typically blonde, makes solutions to others’ problems an inconvenience to her although she isn’t even remotely affected.” Vorig jaar legde Nadia Ezzeroili in de Volkskrant de Karen als volgt uit:

“het stereotype van een onuitstaanbare vrouw van middelbare leeftijd – wit van huidskleur, met een vlotte korte blonde coupe – die op hoge poten de manager wenst te spreken wanneer een dienstverlener geen rode loper heeft uitgerold voor hare majesteit De Klant. Een racistische vrouw bovendien, die zich hysterisch of bazig opstelt wanneer ze geconfronteerd wordt met de aanwezigheid van een zwarte man of vrouw. En sinds kort belichaamt ze ook de betweterige anti-vaxxer en de chronisch ontevreden feeks die zich publiekelijk verzet tegen coronamaatregelen.”

Karen-video’s zijn ongelooflijk populair en zijn precies de soort content die platforms graag zien: ze zorgen voor veel engagement. Er zijn bureaus zoals ViralHog die zoeken naar zulke filmpjes. Ze kopen de rechten en verkopen die dan door aan nieuwssites. Websites als The Daily Dot hebben hier speciaal redacteuren voor. Op The Atlantic wordt uitgelegd wat een goede Karen-video maakt. Perez Hilton legt dat er een duidelijk begin, midden en eind moet zijn. Hoe absurder de klagende Karen, hoe beter. “If you can get drama, ridiculousness, and explosion in 15, 30, 60 seconds, that’s gold.” Het liefst is er echt een meltdown.

Juist in coronatijd zijn zulke filmpjes aantrekkelijk om te kijken en om te delen. Op sociale media wordt immers eindeloos geklaagd over anderen die zich niet aan de regels zouden houden, en gezamenlijk haten is een vorm van bonding. Deze manier van publiek beschamen is net als roddel een manier van norm-vorming: zo wil je niet zijn, zo hoor je je niet te gedragen. Daarbij valt de gretigheid waarmee de hordes echte mensen te kakken zetten op. De Karens heten misschien niet echt Karen, maar het zijn – in tegenstelling tot de zwevende 22 – wel echte mensen met echte levens voor wie zo’n virale video echte consequenties heeft, die ze zelf nooit hadden kunnen overzien toen ze zich lieten gaan.