In de weekendbijlage van Pedro de Bruyckere’s blog X, Y of Einstein vond ik dit leuke wetenschapsweetje over bioscoopstoelen, die doorgaans rood zijn. Rood licht heeft een langere golflengte. In het donker zien we kortere golflengtes het beste, kleuren die je dus juist niet wilt zien in de bioscoop. Rood is daarmee de beste kleur voor stoelen, omdat die kleur snel zwart wordt in onze ogen als het licht uitgaat. De stoelen om je heen leiden dan niet af van de film.

Dit effect heet het Purkinje effect. Hij observeerde in 1819:

Objectively, the degree of illumination has a great influence on the intensity of color quality. In order to prove this most vividly, take some colors before daybreak, when it begins slowly to get lighter. Initially one sees only black and grey. Particularly the brightest colors, red and green, appear darkest. Yellow cannot be distinguished from a rosy red. Blue became noticeable to me first. Nuances of red, which otherwise burn brightest in daylight, namely carmine, cinnabar and orange, show themselves as darkest for quite a while, in contrast to their average brightness. Green appears more bluish to me, and its yellow tint develops with increasing daylight only.

De geesteswetenschappen hebben een imagoprobleem. Ondanks de benaming worden ze door velen niet gezien als échte wetenschap. Het Engelstalige onderscheid tussen science en studies draagt daar wellicht aan bij, ook al is dat onderscheid uniek voor het Engels. Uiteraard zijn er verschillen tussen wat wij alfa en bèta noemen, bijvoorbeeld op methodologisch gebied. Wat is nu precies de aard van de geesteswetenschap?

In de nieuwste aflevering  verwonderen de Mediadoctoren zich hierover met Rens Bod,  hoogleraar Computational and Digital Humanities aan de Universiteit van Amsterdam. De representatie van de geesteswetenschap in de media ligt gevoelig. Er is weinig aandacht voor, omdat er nauwelijks doorbraken zijn en er is een ander, gebrekkig begrip van dit soort onderzoek als de Ander. Welk verhaal zou er verteld moeten worden over de geesteswetenschap?

Deze podcast is te vinden in je favoriete podcastapp. Zie voor meer informatie de website van Onder Mediadoctoren. 

Vertrouwen is een hot issue op dit moment: er wordt veel gezegd en geschreven over vertrouwen in de politiek, dat cruciaal zou zijn voor het functioneren van de democratie. Ook vertrouwen in de wetenschap wordt belangrijk gevonden. Tegelijkertijd vraagt ‘de’ wetenschap juist om kritische geesten. Een recente studie [abstract] laat dat verschil duidelijk zien. Amerikaanse psychologen concluderen op basis van vier experimenten dat vertrouwen in wetenschap mensen juist vatbaar maakt voor geloof in pseudowetenschap.

Experimenten
In het eerste experiment werden respondenten verdeeld over twee groepen (‘condities’ in jargon). Beide groepen moesten een artikel lezen over het gefingeerde Valza Virus, maar de eerste groep las een variant waarin wetenschappers geciteerd werden die uitlegden hoe ze hun onderzoek hadden gedaan. In de tweede variant werden activisten geciteerd. Vervolgens moesten beide groepen een vragenlijst invullen.

Het tweede experiment herhaalde het eerste experiment, maar dan onder een representatieve steekproef van de Amerikaanse bevolking.

In het derde experiment kregen respondenten artikelen te lezen over een ander onderwerp, namelijk genetisch gemodificeerde organismen en een bedacht schandaal rond Monsanto. Ook hier las één groep een artikel waarin naar onderzoek werd verwezen. De tweede groep las een meer activistisch artikel, waarin werd verwezen naar een gepubliceerde maar ingetrokken studie.

Het vierde experiment week af: hier probeerden de onderzoekers de respondenten eerst in een bepaalde mindset te plaatsen. Ze werden verdeeld over 3×2 groepen: een groep werd aangemoedigd een kritische houding aan te nemen door ze te laten nadenken over niet blind vertrouwen op media en andere bronnen. De tweede groep werd juist aangemoedigd wetenschap te vertrouwen, door ze te laten nadenken over hoe wetenschap de wereld beter maakt. De derde groep was een controlegroep, zij moesten nadenken over landschappen. Vervolgens lazen de groepen dezelfde artikelen als in het derde experiment.

Resultaten
Uit het eerste experiment bleek dat respondenten in de wetenschappelijke conditie het artikel meer geloofden dan respondenten die het andere artikel lazen. Vertrouwen in wetenschap en methodologische geletterdheid hingen samen met een lager geloof in het artikel, oftewel: deze mensen namen het niet zomaar voor waar aan. Vertrouwen in wetenschap bepaalde ook in hoeverre mensen de wetenschappelijke content zouden willen verspreiden.

Ook in het tweede en derde experiment werden deze resultaten gevonden. Vertrouwen in wetenschap en methodologische geletterdheid hingen samen met een zwakker geloof in de desinformatie.

Het vierde experiment laat zien dat een kritische mindset zorgde voor een zwakker geloof in het artikel dan de mindset waarin vertrouwen in de wetenschap werd aangemoedigd.

Conclusie
De onderzoekers stellen op basis van deze experimenten dat mensen met een hoger vertrouwen in wetenschap vatbaar zijn voor desinformatie die pseudowetenschap bevat. Pseudowetenschap definiëren zij als “ogenschijnlijk wetenschappelijke maar foutieve inhoud en labels” (p. 1). Zolang er maar naar wetenschap verwezen werd, namen mensen met een hoog vertrouwen de informatie aan. Dit betekent volgens de onderzoekers dat campagnes tegen desinformatie die vertrouwen in de wetenschap promoten, de plank misslaan.

Het werkelijke tegengif zit volgens hen in methodologische geletterdheid. Daarnaast zien zij veelbelovende resultaten in ander onderzoek naar wetenschappelijke nieuwsgierigheid als middel tegen geloof in pseudowetenschap en desinformatie.

Implicaties
Dat klinkt allemaal heel aannemelijk, en ik ben er zeer voor dat journalisten veel meer vragen naar en schrijven over gehanteerde methodes (zie deze aflevering van Onder Mediadoctoren met Bas Haring over weerstand tegen waarheid). Maar zoals vaker met dit type onderzoek gaat de stap van experiment naar conclusie wel erg snel. Als we kritisch naar de gehanteerde methode kijken, zoals de onderzoekers zelf aanbevelen, gaat de boel wankelen. De definities doen ertoe, en de manier waarop concepten als pseudowetenschap zijn geoperationaliseerd. De experimenten en het bedachte materiaal (de artikelen die de deelnemers moesten lezen) vind ik daar niet sterk in.

Bovendien lezen mensen informatie niet in een experimentele setting. Fictieve artikelen lezen voor een wetenschappelijk onderzoek is vergaande abstractie van de werkelijkheid. In de echte wereld krijgen mensen bijvoorbeeld artikelen doorgestuurd van mensen die ze vertrouwen en dat heeft ook weer een effect op hoe aannemelijk ze informatie vinden. Tegelijkertijd lijkt het allemaal heel evident: natuurlijk staat blind vertrouwen haaks op een kritische geest.

Voor het eerst wordt er in Nederland serieus geld vrijgemaakt voor wetenschapscommunicatie: vier miljoen vanuit de Nationale Wetenschapsagenda. Tijdens het Etmaal van de Communicatiewetenschap hield hoogleraar Wetenschapscommunicatie Ionica Smeets een keynote waarin ze vijf uitdagingen uiteenzette. Deze zijn onlangs gepubliceerd in het Tijdschrift voor Communicatiewetenschap [abstract, open versie].

1: de positie van onderzoek naar wetenschapscommunicatie versterken
Het jonge vakgebied is interdisciplinair en daarom ondergebracht bij verschillende (maar meestal exacte) faculteiten. Er is weinig zicht op het geheel. Onderzoekers naar wetenschapscommunicatie worden bovendien vaak gezien als communicatoren (“degene die een persbericht komen schrijven”).

2: verder gaan dan de samenleving informeren
Het gaat niet alleen over het overbrengen van feiten, maar “óók … over emoties, het overtuigen van anderen, gedragsveranderingen, vertrouwen en wat niet meer” (p. 4). Dat betekent dat er bij evaluaties ook gekeken moet worden naar hoe informatie is aangekomen.

3: waardering van wetenschapscommunicatie als kerntaak
Er wordt nog steeds neergekeken op wetenschappers die veel aan wetenschapscommunicatie doen. Het Sagan-effect (naar natuurkundige Carl Sagan) houdt in dat zulke wetenschappers dommer geacht worden, of preciezer gezegd dat hun populariteit bij het grote publiek omgekeerd evenredig moet zijn met de kwaliteit van hun wetenschappelijk werk – in Nederland kennen we dit als het Maarten van Rossum-effect. Nog steeds krijgen de meeste academici geen uren voor valorisatie, terwijl dit wel erkend wordt als kerntaak.

4: de verantwoordelijkheid van academici voor wetenschapsnieuws
Wetenschappers klagen graag dat journalisten hun werk opblazen, maar onderzoek laat zien dat wetenschappers daar zelf een hand in hebben (zie deze column die ik daarover schreef). Ze moeten daarvoor verantwoordelijkheid nemen.

5: waar blijven sociale en geesteswetenschappen?
De wetenschap waarover wetenschapscommunicatie communiceert is vaak bèta-wetenschap. Van de sociale en geesteswetenschappelijke instituten heeft slechts 30 en 35 procent een plan om de samenleving bij hun werk te betrekken, terwijl bijvoorbeeld de medische wetenschappen boven de vijftig procent zitten.

Bloggen is een beetje een archaïsche term geworden. Nieuwsmedia maken nauwelijks onderscheid meer tussen hun offline en online tak. Wat voorheen groepsblogs waren heten nu eerder ‘online magazines’ of ‘platforms’. Toch is er een kleine groep die vasthoudt aan de term: wetenschappers. Het blog is een prachtig kanaal voor wetenschapscommunicatie door onderzoekers zelf.

Sinds 2010 richt ik me volledig op de disseminatie van academische kennis en ik ben dan ook zo iemand die erg gehecht is aan de term. In 2011 gaf ik mijn eerste workshop bloggen aan academici, en sindsdien heb ik veel collega’s (een beetje) enthousiaster gemaakt voor deze praktijk. Ik begin altijd met mijn eigen nare ervaringen met journalisten: het kan voorkomen dat je veel tijd besteedt aan een interview om vervolgens niet geciteerd te worden. ‘Je paste toch niet in mijn verhaal.’ Ook zijn er collega’s die hun onderzoeksresultaten opgeblazen zien worden in de media.

Wie zelf schrijft, is niet afhankelijk van de journalist. Op je eigen blog (of in je eigen podcast) maak je zelf de regels en ben je niet onderworpen aan de logica van de media. Zo schrijf ik hier graag over methode, iets waar journalisten vrijwel nooit in geïnteresseerd zijn. Het is juist die vrije ruimte die academisch bloggen zo aantrekkelijk maakt.

Soortgelijke punten las ik onlangs in een blogpost van socioloog Mark Carrigan. “Rather than turning academics into journalists, it actually holds out the possibility of protecting against this” betoogt hij. Een academisch blog houdt het midden tussen wetenschappelijk onderzoek en de journalistiek. Het biedt de mogelijkheid tot een ander soort vertaling van onderzoek, voor een nichepubliek van geïnteresseerden.

Tegelijkertijd maken blogposts onderzoek én onderzoekers toegankelijker, voor zowel het publiek als voor journalisten.

“Far from subjugating research to journalism, actively participating in this making public of academic knowledge will actually fortify academia against the intrusions of media imperative i.e. the academic blogosphere mediates between academia and the media.”

Bloggende wetenschappers zijn waanzinnig, is de titel van een column van mij uit 2013:

“Ze twitteren en bloggen onvermoeibaar – soms zelfs ronduit enthousiast. Deze onbaatzuchtige helden zwemmen tegen de stroom in omdat ze weten dat hun onderzoek niet alleen leuk en interessant is voor de directe vakgenoten.”

Gelukkig zijn er sindsdien steeds meer wetenschappers bijgekomen die het belang van ‘outreach’ erkennen en die de pen (of microfoon!) opnemen.

Ben je geïnteresseerd in een workshop voor jouw vakgroep of promovendi? Neem dan contact op, ik maak alles op maat. 

Deze week was er deze tweet van Rutger Bregman:

Stanford Prison Experiment? A lie https://t.co/4Mopdg6gPb?utm_source=rss&utm_medium=rss
Robbers Cave Experiment? Hoax https://t.co/9Q4LbGsbk9?utm_source=rss&utm_medium=rss
Milgram Experiments? Debunked https://t.co/kjESvdxJNU?utm_source=rss&utm_medium=rss
Marshmellow Test? Nonsensehttps://t.co/u5QbgoVhUh?utm_source=rss&utm_medium=rss
Bystander effect? Fake. https://t.co/Puq4oifJES?utm_source=rss&utm_medium=rss

What’s left?

— Rutger Bregman (@rcbregman) June 12, 2018

Je zou er ondertussen ook Growth Mindset, Grit en misschien de power pose  aan kunnen toevoegen. Al moet ik er aan toevoegen dat Milgram recent ook succesvol werd gerepliceerd. Oja, er is ook nog het potloodverhaal dat niet meer klopt.

Waarom ben ik hier blij mee? Nee, niet uit leedvermaak maar omdat het goede wetenschap is. Het toont dat kennis door wetenschap steeds ‘met de kennis van nu’ is en dat er waar nodig gecorrigeerd wordt. En om op de vraag van Rutger te antwoorden: replicaties leveren niet enkel weerlegging op, maar ook net bevestiging. Het is veel erger als er in een onderzoekstak te weinig replicatie is of replicatie quasi onmogelijk gemaakt wordt (nee, echt).

Wat dit allemaal wel betekent, is dat we soms voorzichtig moeten zijn met de stelligheid waarmee we iets als onderzoeker stellen, al vind je vaak de grootste stelligheid het vaakst bij mensen die met bepaalde inzichten aan de haal gaan. Het is de reden waarom wetenschappers het vaak net moeilijk hebben in bepaalde debatten. Kwakzalvers en goedmenende lieden die niet gebonden zijn aan hoe wetenschap werkt, kunnen alles met veel stelligheid beweren. Tegenover ‘het is zo’ en ‘ik weet’, staat een ogenschijnlijk zwakker ‘wij denken’.

Zelfs veel replicaties maken nooit iets 100% zeker. Je kan dan nog bijvoorbeeld meemaken dat een hele nieuwe techniek van meten veel op de helling zet. Maar veel geslaagde replicaties maken wel iets meer zeker.

Dus ja, ik ben blij met de replicatiecrisis die al een tijdje woedt, en ik kan niet wachten tot die ten volle uitbreekt in onderwijs en sociologie, om twee takken van de wetenschap die me na aan het hart liggen. Ondertussen gaat het namelijk na enkele jaren crisis mijn inziens steeds beter met de psychologie.

Dit stuk verscheen eerder op Pedro’s blog X, Y of Einstein. 

Het valt niet mee om sociaalwetenschapper te zijn. Zo wordt er dagelijks in de media duiding gegeven op politicologische fenomenen, door mensen die soms nog nooit een politicologisch onderzoek hebben gezien – laat staan gelezen. In een recent essay in Political Communication [eerste pagina] verzucht Rasmus Kleis Nielsen, onderzoeksdirecteur van het Reuters Institute for the Study of Journalism aan de Universiteit van Oxford, dat “No One Cares What We Know”. Hij wil uitzoeken welke interne en externe factoren daar debet aan zijn.

Als externe factoren noemt hij bijvoorbeeld coproductie tussen journalisten en bronnen als het gaat om nieuwswaardigheid. Politieke communicatie als veld is daar niet goed in. Er zijn bovendien allerlei andere ‘kennisproducenten’ die dat wel goed kunnen. Als interne hindernissen ziet hij de nadruk op het produceren van peer-reviewed artikelen voor een klein academisch publiek. Waarom is er geen prijs vanuit het veld van politieke communicatie voor het beste engagement met het publiek of de meest effectieve wetenschapscommunicatie?

Kleis Nielsen onderscheidt twee vormen van kennisproductie:

Modus 1: “driven by academically exclusive, investigator-initiated, and discipline-based forms of knowledge production that tend to privilege ever more precise answers to inherited questions”

Modus 2: “the kinds of context-driven, problem-focused, and interdisciplinary forms of knowledge production that are central to some of the most successful fields in science today, like computer science, engineering, and medicine, fields that tend to encourage engagement with an evolving set of both inside and outside partners and focus on contemporary issues” (p. 147).

De eerste modus is naar binnen gekeerd, de tweede is gericht op verschillende publieken. Kleis Nielsen stelt dat onderzoekers in politieke communicatie vooral voor elkaar schrijven. Het verschil tussen de twee modi zit volgens hem niet in individuele voorkeur voor het een of het ander, maar ligt aan wat een onderzoeksgemeenschap erkent en beloont. Onder modus 1 is engagement met het publiek niet meer dan een hobby, in modus 2 is het soms zelfs onderdeel van het onderzoeksproces.

Als je meent dat je te druk bent om je onderzoeksresultaten met het grotere publiek te communiceren, zit je modus 1 en moet je je afvragen waarom je dit antwoord geeft:

“These different orientations not only change what people do, but also what it means. If the outside world seems to care more about Mode 2 research, perhaps this is in part because Mode 2 research seems to care more about the outside world? Let’s say for the sake of argument it takes three months of full-time work to produce a good peer-reviewed journal article. How often do we spend even 10% of that trying to communicate the findings? If your answer is “I don’t have time,” it is worth asking what institutions shaped that answer and whether they are conducive for what we want to be as a field” (p. 147).

Kleis Nielsen staat pragmatische hervorming voor, waarbij de focus wat minder op het eigen veld ligt en wat meer op mensen daarbuiten. Vragen die daarbij relevant zijn, zijn engagement met wie, met welk doel en op welke onderwerpen? Hij vat dit samen tot vier ideaaltypische vormen van engagement, weergegeven in onderstaand schema. Het onderscheid ligt tussen partijdigheid/onpartijdigheid en binnen/buiten.

Figure 1. Styles of engagement

Het schema biedt weinig handvaten voor hoe zo’n hervorming eruit moet zien. Daarbij geeft hij toe dat het geen oplossing biedt voor de externe factoren die bijdragen aan de vermeende irrelevantie van onderzoekers in politieke communicatie. Uiteindelijk doet het essay van Kleis Nielsen weinig. Hij roept namelijk ook niet op tot het aanpakken van de interne factoren – dat kan immers alleen door de organisatie van de sociale wetenschappen drastisch te veranderen. Het is daarbij veelzeggend dat hij dit stuk niet heeft gepubliceerd op een blog of ander publiek platform, maar in een journal dat achter een dikke betaalmuur zit (voor €36 mag je het 24 uur lezen).

Er zijn genoeg communicatiewetenschappers die volledig vastzitten in modus 1, maar er zijn er ook genoeg die onderzoek doen vanuit een geëngageerd perspectief en die via sociale media en blogs hun stem laten horen, ongeacht de waardering daarvoor vanuit instituties. Bovendien zijn er wel degelijk institutionele prikkels om het roer te keren, zie bijvoorbeeld de nadruk die beursverstrekkers als NWO zijn gaan leggen op kennisverspreiding. Modus 1 is in die zin al onhoudbaar.

In de negentiende eeuw kon je op de kermissen en in de theaters van steden als Parijs, Brussel en Amsterdam genieten van shows op het grensvlak tussen goochelen en wetenschap. ‘Professeurs’ demonstreerden voor een publiek optische illusies en nieuwe uitvindingen zoals elektriciteit. Wetenschappelijke vondsten werden zo onderdeel van spektakel, en de shows werden druk bezocht. In een recent artikel [abstract] in een themanummer over negentiende-eeuwse spektakelcultuur in het Tijdschrift voor Mediageschiedenis traceren Kurt Vanhoutte en Nele Wynants de carrière van zo’n showman: Henri Robin.

Modern spektakel
Met de verstedelijking waren theaters gekomen, die onderdak boden aan spektakel maar ook aan circulatie van kennis. Vanaf zo 1830 traden daar rondtrekkende goochelaars/wetenschappers op. Ze toonden bijvoorbeeld nieuwe instrumenten als microscopen, toverlantaarns en vergrootglazen:

“De wetenschap met haar instrumenten maakte tastbaar aanwezig voor de ogen van het publiek wat tevoren met het blote oog onzichtbaar was gebleven. Het spreekt voor zich dat de immersieve beleving van dit soort opvoeringen zeer intens was” (p. 33).

Er was sprake van een ontwikkelende burgerlijke cultuur, waarin onderwijs en vermaak, kunst en wetenschap, en goochelarij met elkaar vervlochten waren. Parijs was daarbij het centrum, een op zichzelf staand spektakel van economische groei, technologische innovatie en nagenoeg grenzeloze consumptie. Een centrum van moderniteit dus, waarbij een groeiende interesse in wetenschap kenmerkend was.

uit: L’almanach illustré le Cagliostro, 1864, p. 21.

Dat was de achtergrond van de opkomst van Robin. De auteurs beschrijven hoe hij optrad in diverse steden, op diverse plekken: kermissen en theaters dus, maar ook scholen. Robin nam ook andere spektakelelementen, zoals het circus, op in zijn shows. Bovendien schreef hij geïllustreerde boeken, waarin naast wetenschappelijke artikelen op over astronomie en geologie ook beschrijvingen van zijn acts stonden. Zijn beroemdste act was de fantasmagorie: het oproepen van geesten met een magische lantaarn (een effect dat bekend staat als de Pepper’s Ghost).

Neergang
In de wetenschap kwam het positivisme op en de kermiscultuur verdween langzaam maar zeker. Dat betekende ook dat wetenschap zich actief ging onderscheiden van populair amusement. Robin kon profiteren van aanvankelijke ambivalentie, maar uiteindelijk won de geïnstitutionaliseerde wetenschap. In 1964 werden officiële wetenschappers nadrukkelijk uitgenodigd om openbare lezingen voor leken te geven – valorisatie avant la lettre. De auteurs schrijven:

“Het werd toenemend moeilijk om magie met wetenschap te verzoenen en een juist evenwicht te houden tussen sensatie en instructie dat bij het leergierige publiek in de smaak bleef vallen. Het einde van het spektakel in de geest van Robin kwam in zicht. … Het lijkt erop dat voorstanders van de wetenschap het marktaandeel van Robin inpikten door elementen van de spektakelcultuur in hun discours te integreren” (p. 45).

Ook nu nog zien we hoe wetenschappers gebruik maken van theatrale elementen in wetenschapscommunicatie: denk maar aan de planetaria waar astronomie gebracht wordt als spektakel. Vreemd genoeg noemden de auteurs wetenschapscommunicatie op televisie, toch het spektakelmedium van de laatste decennia, daarbij niet. Programma’s Proefkonijnen en Galileo brengen evenzeer een mengeling van wetenschap en spektakel – braintainment zoals Galileo het zelf noemt, waarbij vooral de natuurwetenschappen als bijna magisch worden benaderd. Amusante fysica waarbij vermaak belangrijker is dan verheffing.

“If your job prospects depend on clicks, you’d be stupid not to write clickbait.”

De munteenheid van het internet is aandacht en aandacht wordt gemeten met clicks. Hoe meer clicks, hoe meer aandacht. Ik ben daar zelf niet vies van. Zo is mijn ‘best gelezen’ column op Folia er eentje met de titel ‘Pijpen is goed voor je zelfvertrouwen’. Ik heb best gelezen tussen aanhalingstekens geplaatst, want clicken is niet hetzelfde als lezen. Clicks zijn een slechte graadmeter voor kwaliteit. Een belangrijk achtergrondstuk over de verkiezingen in Duitsland krijgt altijd minder clicks dan iets snels over seks. Ook de titel van dit stuk kan je zien als clickbait.

Op het blog van LSE verscheen een stuk over wetenschap en clickbait waaruit bovenstaande zin afkomstig is. Politicologen Portia Roelofs en Max Gallien schrijven daar over een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Third World Quarterly dat laat zien waarom aandacht een desastreuze manier is om wetenschap te beoordelen. Het betreffende artikel, The case for colonialism, is volgens hen “clickbait with footnotes”. De auteur stelt dat kolonialisme ten onrechte een slechte naam heeft. Er is geen sprake van empirisch onderzoek en het artikel is vooral bedoeld om te provoceren. Dat lukte: het werd massaal (negatief) gedeeld. De Altmetric Attention Score ging dan ook door het dak.

Volgens Roelofs en Gallien staat dit incident voor een aantal ongunstige ontwikkelingen in de wetenschap, zoals vermarkting. Artikelen worden al gescoord op aandachtsoverwegingen: een citatiescore neemt bijvoorbeeld niet mee of een artikel wordt aangehaald als onzin. Aandacht wordt steeds belangrijker omdat bestuurders veel waarde hechten aan kwantificeerde impact:

“But this style [citatiescores] of quantifying how good an article is pales in comparison to what has been done under the “impact agenda”. Initially spurred by the desire for professors to reach out and engage with the world outside the “ivory tower”, impact came to be measured by blogs, page views, download stats, and tweets. Academia is replicating the structure of the mass media. Academic articles are now evaluated according to essentially the same metrics as Buzzfeed posts and Instagram selfies. In fact, the impact factor is an especially blunt example of online metrics: Reddit, Youtube, and Imgur at least allow users to up-vote or down-vote posts.”

Het gaat daarbij om veel meer dan ijdelheid. Het is beangstigend om te bedenken dat iemands academische baankansen afhankelijk zijn van de aandacht die hij krijgt online.

“And it’s deadly serious: how many likes your article gets is not simply a matter of vanity but is ingrained into the system of academic rewards and respects; whether when applying for promotions, jobs, or research funding. If your job prospects depend on clicks, you’d be stupid not to write clickbait.”

Daarnaast wijzen de auteurs erop dat academische debatten steeds meer worden gereduceerd tot “artificially adversarial debates”: debatten tussen tegenpolen, zoals we die ook zin in de media. Onder het mom ‘de waarheid ligt in het midden’ is er geen aandacht voor consensus die de wetenschap voortstuwt. Dat is goed nieuws voor gekkies en slecht nieuws voor de wereld, want:

“When academia is thus framed as a confrontation, it favours confrontational people.”

Academisch schrijven hoort bondig te zijn. Dat is het advies dat studenten en onderzoekers steevast krijgen. Onderzoekers van de University of Chicago zijn het daar niet mee eens. Ze onderzochten [volledige toegang] meer dan een miljoen abstracts over een periode van zeventien jaar uit acht disciplines op stilistische kenmerken. Ze keken daarbij naar hoe vaak de studie geciteerd werd.

Tien schrijfregels werden geëvalueerd:

1: Houd het kort
Gemeten in aantal woorden en aantal zinnen.

2: Houd het compact
Gemeten in gemiddelde lengte van zinnen in het specifieke journal, waarbij gekeken werd of het abstract korter was dan het gemiddelde.

3: Houd het simpel
Gemeten door gebruikte woorden af te zetten tegen een standaard Engels woordenboek en een woordenboek van makkelijke woorden.

4: Gebruik de tegenwoordige tijd 
Gemeten door verhouding gebruik verleden en tegenwoordige tijd te vergelijken.

5: Vermijd bijwoorden en bijvoeglijk naamwoorden
Gemeten door aandeel bijwoorden en bijvoeglijk naamwoorden af te zetten tegen het gemiddelde van het specifieke journal.

6: Spits toe
Gemeten door steekwoorden van het abstract te signalen in de abstracttekst.

7: Toon innovativiteit en belang aan 
Gemeten door te kijken naar gebruik woorden als novel, new, innovative, key, significant, crucial.

8: Wees krachtig
Gemeten door verhouding superlatieven en vergrotende trap.

9: Wees zelfverzekerd
Gemeten door te kijken naar lager aandeel zogeheten ‘hedge words‘: somewhat, speculative, appear, almost, largely.

10: Gebruik beeldende woorden
Gemeten door woorden die als onplezierig worden gezien af te zetten tegen prettige woorden: meer actief, eerder een beeld bij te krijgen.

Resultaten

De resultaten lijken opmerkelijk. Korte abstracts leiden tot minder citaties. Het gebruik van meer bijwoorden en bijvoeglijk naamwoorden leidt tot meer citaties. Minder makkelijke woorden gebruiken leidt dan weer tot meer citaties.

Het gebruik van de tegenwoordige tijd is goed voor biologen en psychologen, maar niet voor scheikundigen en natuurkundigen. De steekwoorden herhalen in het abstract is een slecht idee; het belang van een studie aangeven is een goed idee. Hedge words vermijden werkt niet voor biologie en natuurkunde, maar wel voor scheikunde. Prettige woorden hebben positieve effecten.

In onderstaande figuur is aangegeven of een kenmerk een positief effect heeft (blauw) of een negatief effect (rood) heeft op het aantal citaties.

Het is moeilijk om op basis van dit onderzoek nieuw schrijfadvies te formuleren. Alle onderzochte disciplines staan meer aan de bètakant, met psychologie als ‘zachtste’ wetenschap. Ongetwijfeld zal een toevoeging van geestes- en sociale wetenschappen een nog complexer beeld tonen.

Inzichten uit de wetenschap zijn voor meer mensen interessant dan alleen wetenschappers. De laatste tijd wordt er veel aandacht gevraagd voor valorisatie en inzicht in het maatschappelijk nut van wetenschap. Het is daarom goed om te meten wat het publiek doet met wetenschappelijke inzichten. Pew Internet Research deed dat. Ze ondervroegen Amerikaanse volwassenen en Amerikaanse wetenschappers over wetenschap en techniek. De resultaten zijn bedroevend – op vrijwel alle vlakken.

• Slechts 79% van de volwassenen zegt dat wetenschap het leven van mensen heeft verbeterd.
• 92% van de (Amerikaanse!) wetenschappers vindt Amerikaanse wetenschappelijke ontwikkelingen de beste in de wereld. De gewone Amerikaanse bevolking is met 54% gelukkig wat bescheidener. Vijf jaar geleden lag dat percentage nog op 65%.
• Een derde van de volwassenen vindt private investeringen in wetenschap voldoende voor wetenschappelijke vooruitgang. 61% vindt dat overheidsbestedingen daarvoor essentieel zijn.
• 84% van de wetenschappers vindt het een groot probleem dat het publiek zo weinig kennis heeft van wetenschap.

Tot slot zijn er grote verschillen in de opvattingen van volwassenen en wetenschappers over een aantal wetenschapsgerelateerde kwesties, zoals de figuur duidelijk maakt.

Dergelijk onderzoek bestaat – voor zover ik weet – niet over Nederland.

Wetenschappelijke conferenties zijn duur en met dalende budgetten van universiteiten wordt het wetenschappers moeilijker gemaakt om internationale collega’s te ontmoeten. Dat is jammer, omdat nieuw werk meestal eerst op conferenties wordt gepresenteerd. Twitter is een uitstekende manier om conferenties vanaf je werkplek te volgen.

Afgelopen weekend was ik op de conferentie van het Fan Studies Network waar veel getwitterd werd – zie #FSN2014. Fan-onderzoekers zijn vaak net als hun onderzoeksobject tech-adapters en de meeste bezoekers hadden dan ook een twitteraccount, waardoor de hashtag veel gebruikt werd. Het succes van zo’n hashtag valt en staat natuurlijk bij het gebruik. Ik vond in PLoS Computional Biology een artikel van gezondheidwetenschappers Sean Ekins en Ethan O. Perlstein met tien aanbevelingen – voorgesteld als regels – om dit te bewerkstelligen. Ik neem ze hier integraal over. Ze gelden ook voor niet-wetenschappelijke conferenties.

1: Short Conference Hashtag
As soon as the meeting is announced, conference organizers should claim a short (6–8 characters) descriptive # that includes the year.

2: Promote the Hashtag
Highlight the hashtag in all conference materials online, in print, on name badges, and on Twitter if possible.

3: Encourage Tweeting
Encourage live tweeting at the conference. Session chairs can facilitate this and relay questions from the twitterosphere.

4: Conference Twitter Etiquette
Keep questions short and on the science, avoid grandstanding, encourage responsible tweeting, and avoid harassment or snarkiness.

5: Conference Tweet Layout
List speaker name, affiliation and conference hashtag in the first tweet; surname or initials and meeting hashtag are sufficient thereafter.

6: Keep Conference Discussion Flowing
Summarize presentations concisely, use hashtags for keywords, and use “@ reply” to engage individuals who can add to the discussion.

7: Differentiate Your Opinions from the Speaker’s
Separate your own comments/viewpoints on the speaker or science being described in a presentation from the speaker’s own words.

8: Bring Questions up from Outside
Check for and raise questions from those outside the conference, returning the speaker responses to positively enforce participation.

9: Meet Other Live Tweeters Face to Face
Organize tweetups so that conference attendees can meet in person and consolidate relationships and collaborations.

10: Emphasize Impact of Live Tweeting
Ensure that positive effects of tweeting at conferences, such as discoveries, publications, or collaborations, are highlighted.