Vandaag vond voor de tweede keer de conferentie rond het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld plaats. Professionals die werken met deze thematiek kwamen samen om te horen over de voortgang van het actieprogramma en om in deelsessies kennis uit te wisselen. Ik modereerde tweemaal de sessie Veilig in de nacht: de club als safe space.

De nacht is een plek om te experimenteren, om dingen te doen die verder niemand hoeft te weten. Voor veel mensen is het nachtleven zo een plek waar vrijheid en plezier vooropstaan, en waar mensen vaak ook expliciet op zoek zijn naar seksuele ontmoetingen. Dat zorgt ook voor een schaduwkant aan het uitgaansleven. Veel clubs, evenementenorganisaties en festivalorganisatoren zetten zich tegenwoordig gelukkig in om een veilige omgeving te creëren. In deze sessies hoorden van Anne Rodermond (Club Church), en Isabeau Keurnthes en Santi de la Mata (Paradiso) over de successen en uitdagingen van het creëren van een veilig uitgaansleven.

5 leerpunten uit de sessies

1. Juist omdat er in de nacht andere regels gelden dan overdag, hebben organisaties die verbonden zijn aan de nacht verstand van veiligheid. Andere organisaties kunnen daar veel van leren.
2. Denk eens na over infrastructuur achter seks.
3. Bij regels horen consequenties en die moeten voor alle partijen helder zijn. Tegelijkertijd: opvattingen over wat veilig is, veranderen. Regels in steen beitelen heeft daarom niet zoveel zin.
4. Onze samenleving bestaat uit gemeenschappen. De socialawarenessteams waarmee sommige clubs werken zijn laagdrempeliger dan portiers, en maken het dus makkelijker voor het publiek om iets te melden. Bovendien kennen zij hun achterban (hun community) en zien ze goed wat er speelt of gebeurt in een club.
5. Ik ben erg fan van het proefschrift van Marijke Naezer waarin zij voorstelt om de seksuele praktijken van jongeren te benaderen als avonturen (zie wat we daar eerder over schreven). Vergelijk het met wildwater rafting: dat is juist zo leuk omdat er ook risico’s zijn. De nacht is bij uitstek een plek voor avontuur. Clubs hebben verantwoordelijkheid in hoe ze dat faciliteren.

Jonge mensen van nu slapen langer dan jonge mensen van tien jaar geleden. Dat schrijft de Wall Street Journal in een artikel over The Hottest New Bedtime. Voor Amerikaanse twintigers is die blijkbaar 21 uur. In 2022 pakten zij een indrukwekkende 9,5 uur slaap gemiddeld per nacht. Een 19-jarige student zegt:

“All of a sudden, it’s so much cooler and way more accepted to sleep early, and everyone has just adapted.”

Volgens de krant zouden bedrijven hierop inspelen met dansmatinees en andere overdagevenementen. Op Yelp reserveert 31 procent van de gebruikers tussen 16 en 18 uur, in 2017 was dat 19 procent. Reserveringen na 18 uur en na middernacht zijn gedaald.

Als oorzaak wordt aangedragen dat jonge mensen zich meer bewust zijn van het verband tussen slaap en gezondheid. Een andere genoemde reden is ‘de-stigmatisering’ op sociale media (ik zet ‘de-stigmatisering’ tussen aanhalingstekens omdat op deze manier de term stigma wel erg aan deflatie onderhevig is). Een geïnterviewde geeft dat een derde van haar TikTok ‘for you’ nu bestaat uit mensen die vroeg naar bed gaan.

Of de trend ook in Nederland bestaat, is niet bekend. Recente cijfers zijn niet voorhanden. In 2019 sliepen Nederlanders gemiddeld 7 uur en 12 minuten per nacht.

Amsterdam kent sinds 2014 een nachtburgemeesterschap, maar de afgelopen jaar is het erg stil geweest rond het ambt. Dat was extra pijnlijk tijdens de coronalockdowns, een moment waarop de stad juist een krachtige vertegenwoordiging van het nachtleven nodig had. Gelukkig komt daar verandering in en heeft de stichting een nieuwe verkiezing uitgeschreven. Onderdeel van de procedure is een publieksstemming: alleen de vijf kandidaten met de meeste stemmen gaan door en de kandidaat met de meeste stemmen krijgt een extra stem in de finale ronde.

Anne Rodermond is een van de kandidaten en wij vragen je op hem te stemmen. Hij is manager van Club Church en activistisch betrokken bij de LHBTQIA+ gemeenschap en het nachtleven. In zijn motivatie schrijft hij;

“De nacht fascineert me. Ik hoor bij de nacht: ik hou van het obscure, de schoonheid, het ongewisse, de ondeugd en het anarchisme. De nacht is belangrijk voor mensen, juist in Amsterdam. Onze smoel is eigenwijs, wij zijn een stad voor andersdenkenden – of je hier nu woont of niet. Ik zie hoe mensen uit hun schulp kruipen en groeien, hoe de nacht daartoe een ruimte biedt, die overdag niet bestaat. …

Elk tijd eist zijn nieuw emancipaties op. Want deze is nooit af. Gelijke waarden en rechten moeten altijd opnieuw bevochten worden. De nacht heeft emancipatoire kracht voor allerlei identiteiten, maar dan moet die nacht wel toegankelijk zijn. Dat gaat bijvoorbeeld over entreeprijzen, maar ook over veiligheid voor vrouwen en LHBTQIA+ gemeenschap. Als nachtburgemeester hoop ik dat mensen elkaar te laten vinden, niet alleen als consumenten van een feest maar als burgers van de nacht.”

De kandidatencommissie is enthousiast over Anne:

“Met zijn grote netwerk en kennis zowel als in fondsenwerven als in de politiek, is de nacht met al zijn kronkels en creatieve uitspattingen dan ook in onze ogen veilig in Anne’s handen.”

Meer lezen over de kandidaten en stemmen kan hier.

Tijdens de coronapersconferenties moesten ik en mijn vrienden erom gniffelen: premier Rutte had het steevast over ‘discotheken’ in plaats van clubs. Bij ‘discotheek’ denk ik aan de Brothers in Bunnik, net iets groter dan Bar Dancing Het Stoepje maar niet te vergelijken met de hoofdstedelijke clubs. De traditionele discotheek had het voor corona al moeilijk, er waren er niet meer zoveel over.

In NRC verscheen een mooi stuk dat de neergang ontleedt, met onder andere popprofessor Tom ter Bogt. De jaren 90 waren de hoogtijdagen, zo halverwege de jaren 00 zakte dat in. Festivals waren de boosdoener. Dankzij toegenomen welvaart en mobiliteit onder jongeren konden zij makkelijker een stuk reizen om een van de vele Nederlandse festivals te bezoeken. Die jongeren gingen dan ‘s avonds niet ook nog naar de lokale disco. Daarnaast spelen het rookverbod (2011) en de ophoging van de alcoholleeftijd naar 18 jaar (2014) een rol. Volgens Ter Bogt weken jongeren in grensgebieden daardoor uit naar onze buurlanden.

Discotheken moesten omdenken en veel plekken zijn meer partycentrum geworden, voor bruiloften en andere besloten feesten. Anderen richten zich op specifieke subculturen, bijvoorbeeld met terrorcore- en speedcorefeesten. Extra belemmering: strenge regels voor nooduitgangen, beveiliging en controle aan de deur.

Het stuk eindigt optimistisch: alles komt terug, dus ook de discotheek! Ik ben er niet gerust op. Op de website van de Brothers lees ik dat ook zij in april de deuren sluiten, na 25 jaar. De doodsteek: corona.

UPDATE: Op Twitter werd ik erop gewezen dat de Brothers in april 2022 de deuren sloot – typisch geval januari-verwarring.

CC beeld: Regionaal Archief Alkmaar. Voormalige Discotheek Altamira Schoorl, in 2017 gesloopt. 

Circuit-party’s zijn een essentieel onderdeel van gay uitgaanscultuur. Het zijn vrij grote feesten, gericht op dansen en bijna exclusief bezocht door mannen. Kenmerkend zijn het gebrek aan bovenkleding van de bezoekers, een voorkeur voor over-the-top versiering, special effects, optredens on stage terwijl het publiek danst, en een lange duur: soms van vrijdag tot zondag.

Het is een mondiale subcultuur: je kunt over de hele wereld naar een circuit-party en overal tref je min of meer hetzelfde aan. Desondanks is er relatief weinig academische interesse voor het fenomeen. Die interesse heb ik wel. Dit is daarom de eerste in een – hoop ik – reeks van blogposts.

Begin
De geschiedenis van het circuitfeest start volgens antropoloog Mickey Weems [open access] in New York, net na de Stonewall-rellen in 1969. Er was behoefte aan ‘publieke intimiteit’, een samenzijn dat niet direct seksueel is, hoewel er wel seks plaatsvindt. Een circuitfeest is namelijk geen orgie, schrijft Weems, het hoofddoel is dansen. Er werd in die periode veel gecruised in New York, met alle gevaren van dien. Er waren ook wel cafés met darkrooms in de achterkamer en sauna’s, maar die hadden een kleinere schaal.

In de eerste fase van de circuit-party werd het feest nog niet zo genoemd. Toch was de term circuit al wel in gebruik:

“Initially, the term “circuit” referred to the weekly calendar for Gay men in-the-know (called “circuit queens”) to visit Gay-friendly hair salons, restaurants, bars, dance clubs, and bathhouses on Manhattan Island that were considered chic. It would also include the seasonal pilgrimage to Fire Island in the summer and the newly legal clubs in Manhattan during the off-season. This inter-island pilgrimage made up the first post-Stonewall dance circuit” (p. 105-106).

Clubs werden groter en nachten gingen langer door. Dj’s leerden muziek aan elkaar te mixen zodat er non-stop gedanst kon worden, een activiteit die mede mogelijk werd gemaakt door drugs. De feesten hadden vaak een kleurenthema zoals The White Party. Het was al direct een internationaal fenomeen. Hoewel Weems vooral over de Verenigde Staten schrijft, noemt hij ook Black Parties en Orange Parties in Amsterdam in de jaren 70.

Wat opviel bij deze vroege circuitfeesten was de nadruk op mannelijke mannelijkheid in plaats van vrouwelijkheid als marker van homoseksualiteit. Wooms schrijft:

“Unlike molly houses or drag balls, clubs in the Manhattan-Fire Island Circuit openly celebrated muscular and manly Gay men, who would appear on the streets and the beach by the thousands. At night, they would take off their shirts in the clubs in a display of raw sensuality and assertiveness that shocked the awareness of anyone who witnessed them en masse. Gay men made themselves the objects of their own desire rather than wistfully lusting after some Straight masculine ideal” (p. 108).

Het was op deze feesten dat de hypermannelijke ‘gay kloon’ is geboren – zie ook het nummer ‘Macho man’ van The Village People. Op circuitfeesten zie je nog steeds veel uniformiteit in uiterlijk. Een belangrijke club in deze fase was The Saint gevestigd in een voormalig theater. Er was daar een balkon dat uitkeek op de dansvloer waar mannen seks hadden. Ook dat is inmiddels een traditie geworden.

De eerste circuitfase
Begin jaren 80 komt de naam circuit-party in omloop. De feesten hadden een gemeenschap voortgebracht die van stad naar stad reisde, met eigen muziek en eigen dj’s. Party’s vielen vaak samen met andere feestdagen, zoals Halloween en Oudjaar. Wooms wijst The Red Party in Columbus, Ohio in 1976 aan als het eerste echte circuitfeest,

“because it did the following early on: emphasized pageantry, transferred the party from a club to a larger rented space, imported Manhattan club sensibilities (performers, DJs, and technologies for light and sound), and relegated dance as the basis for the gathering, not simply one activity among many” (p. 119).

Ook San Francisco was belangrijk in deze fase, net als Chicago waar house vandaan komt – oorspronkelijk een zwarte, gay muzieksoort. House werd de standaardmuziek voor circuit, ook dat is onveranderd.

Aids bracht de scene bijna tot stilstand in de jaren 80. Veel New Yorkse clubs sloten hun deuren en in de gemeenschap vielen veel doden.

De tweede circuitfase
Eind jaren 80 leefde de gay gemeenschap rond dansen weer op dankzij aidsactivisme. Er werden benefieten georganiseerd en de dansvloeren stroomden weer vol. De tweede fase piekte zo rond 2000, toen er over de hele wereld massale feesten werden gehouden, vaak op bijzondere plekken zoals de San Diego Zoo en Disneyland.

De tweede generatie circuitfeesten waren larger than life, met geweldige optredens van professionele dansers en acrobaten in uitzinnige kostuums. Er was altijd al een connectie met theater, net als met spiritualiteit: de club is de kerk, de dj is God en op de dansvloer ervaar je transcendentie, al dan niet geholpen door drugs.

Het massale gebruik van verboden middelen leidde evenwel tot het einde van de tweede fase. In Amerika waren er tussen 1997 en 2003 een groot aantal ghb-overdoses die landelijke media-aandacht kregen met daarin een focus op de circuitfeesten. De party’s werden ook gekoppeld aan onverantwoordelijk gebruik van crystal meth. Wooms zegt over die periode:

“Although some participants see 1998 to 2001 as the golden age of the Circuit, it was also the Circuit at its worst. For too many participants, the Circuit became a safe haven for bad behavior” (p. 130).

Na 2001 werden de feesten kleiner. Naast de negatieve aandacht wijst Wooms op de opkomst van online datingapps en de commercialisering van de feesten als oorzaken van de teloorgang. Bovendien werd homofobie publieker geuit in de periode na 9/11.

Een derde fase? 
Het boek van Wooms waar dit hoofdstuk instaat is uit 2008. Hij speculeert wat over een derde fase en verwacht meer metroseksuele heterojongens te zien op circuitfeesten. Die verwachting is niet uitgekomen maar er wordt wel weer volop gefeest (voor zover de coronamaatregelen dat toelaten). De kenmerken zijn opmerkelijk stabiel gebleven door de jaren heen, wat erop wijst dat het circuitfeest een ijzersterk concept is.

CC beeld: iSabadell. Circuit Festival in Barcelona 2013

Het is bijna altijd raar als mensen in een film naar een club gaan. Meestal zijn alle bezoekers extreem knap en iedereen heeft vrij ruimte om te dansen. Het is niet makkelijk om een clubscène te filmen: als je ook dialoog op wilt nemen, kun je niet tegelijkertijd muziek draaien op de set. Bovendien is lastig om de sfeer te recreëren op een set, laat staan die te vatten. Nu we niet meer mogen clubben, kunnen we terugkijken en lijstjes maken.

The Guardian vroeg DJs en cultuurredacteuren naar kunst die hen terugbrengt naar de dansvloer. Dat zijn films, maar ook veel fotografen worden genoemd. Roisin Murphy noemt bijvoorbeeld een scène uit Paolo Sorrentino’s film The Great Beauty [trailer] en zegt:

“the emptiness of all this, that feeling of finding yourself in the midst of the hedonism and loving it, but knowing underneath that it doesn’t fulfil everything. The more you get, the more you want.”

Gameredacteur Keza MacDonald prijst Hitman 3:

“Once you have figured out how to get into Club Hölle, a process only slightly more involved than getting into Berghain in real life, you descend slowly into a sunken dancefloor so packed with bodies that you can almost smell it. You can spend as much time as you like longingly exploring the scuzzy bathrooms, hidden bars and outdoor chillout zones, or spend 20 minutes raving by yourself on the couch while watching the virtual DJ and trying to remember what real fun felt like.”

Zelf kreeg ik erg onbedaarlijke feestzin van Crowd [voorproefje], een choreografie van Gisèle Vienne en een tip van danceredacteur Lyndsey Winship.

En ik moest natuurlijk meteen aan eigen tips denken.

1. Meteen kwam de clubscène uit Basic Instinct in mijn gedachten. Heerlijke jaren 90 house en de chaos van een dansvloer, maar dan met allemaal mensen die ik nog nooit in een club heb gezien.
2. Voor sfeer is het recente Lovers Rock [trailer] een aanrader, deel 2 uit de sowieso zeer kijkwaardige filmreeks Small Axe. Als kijker ben je mee naar een huisfeestje in Londen waar reggae wordt gedraaid. Regisseur Steve McQueen neemt zijn tijd en daardoor ben je er echt bij.
3. Mijn eerste clubstappen zette ik halverwege de jaren 90, en als baby-clubber heb ik me toen rot gelachen om Naar De Klote (1996, Ian Kerkhof). Ik heb hem nooit meer teruggekeken – als iemand een dvd te leen heeft, hoor ik het graag.

Graag hoor ik van lezers wat jullie de beste/slechtste/gekste clubscènes uit populaire cultuur vinden. Laat het weten op Twitter.

De Nachtburgemeester van Amsterdam was betrokken bij een Europees project gericht op vrijplaatsen voor jongeren. Delegaties uit Amsterdam, Berlijn, Boedapest en Riga bezochten onder de titel Enter The Void elkaars steden om te kijken naar zelf-georganiseerde initiatieven. Daarnaast waren er in tien andere steden bijeenkomsten, presentaties en workshops. De resultaten van de uitwisselingen zijn samengevat in een zine die online beschikbaar is.

De inhoud is vooral gericht op subculturen rond muziek. Er worden bijvoorbeeld tips uitgewisseld om je eigen DIY club te beginnen, hoe je problemen voorkomt als je een evenement in de buitenlucht organiseert en hoe je zorgt dat iedereen zich veilig voelt. In de interessante appendix staat een stuk over de blik van de deelnemende jongeren op politiek.

Het magazine richt zich op jongeren die zelf feesten en evenementen willen organiseren, maar is ook interessant voor onderzoekers geïnteresseerd in jeugd- en subculturen.

Morgen begint ADE en dat is voor de gemeente reden om de dansgeschiedenis van de stad te duiken. Frank van Vuuren schreef op website van de stad een stuk over een van de vreemdste clubs ooit: ‘bhagwandisco’ Zorba de Buddha aan de Oudezijds, geopend in 1983. De bwaghanbeweging had destijds redelijk voet aan de grond in Nederland, met zo’n 15.000 volgelingen. Ze deden aan ‘worshippen’:

“‘Worshippen’ is het sleutelwoord en het wordt voor vele handelingen gebruikt, alhoewel niet helemaal duidelijk is wat er precies mee bedoeld wordt. Er wordt veel ‘geworshipped’ en men is heel fysiek, er wordt veel gehugged en geknuffeld. Zodra het gaat om meer dan knuffelen gelden er strenge hygiënische regels: man en vrouw moeten tijdens het hebben van sex plastic handschoenen dragen en condooms gebruiken. De bhagwan is er van overtuigd dat aids de grootste ramp is die de mensheid deze eeuw zal treffen.”

De organisatie had over de hele wereld horecatenten, en dus ook een disco in Amsterdam. De naam Zorba de Buddha verwees naar de levenlust van Zorba de Griek en de meditatiekunsten van Boeddha. Van Vuuren schrijft over de club:

“De disco aan de Oudezijds Voorburgwal heeft een futuristisch hagelwit interieur en ziet er achteraf bekeken uit als een loungeclub avant-la-lettre. Aan het begin van elke avond zit het voltallige personeel in gebed op de dansvloer van de discotheek. De bedrijfsleidster gaat voor in het gebed met de woorden: ‘dit is het begin van de wereldcommune. Onthoud dat deze disco een tempel van bhagwan is. Laten we zorgen dat hij schoon en netjes is.’ Dit zorgt er voor dat gedurende de gehele avond sannyassins rondlopen met stoffer en blik die alles opruimen wat de bezoeker mogelijk aan rommel maakt.”

De club wordt populair. Er wordt popmuziek gedraaid, maar ook hippiemuziek uit Goa. Er wordt veel gedanst, maar ook gemediteerd. Het worshippen gaat extra lekker met een nieuwe drug:

“Volgens verschillende bronnen is er rond 1985 ook een onbekend middeltje in omloop waar je heel erg blij van wordt. Het is het vroegst bekende gebruik van de drug ecstasy in het Amsterdamse uitgaansleven. Inmiddels is het een algemeen geaccepteerd feit dat de bhagwanvolgelingen als eersten ecstacy naar Europa brengen, alhoewel de drug pas jaren later in 1988 echt aanslaat tijdens de doorbraak van de housemuziek.”

Zorba de Buddha sloot in 1992. De Trance Buddha kwam ervoor in de plek. Die bestaat al een tijdje niet meer: nu zit het Bulldog Hotel er.

Het hele verhaal staat hier, klik vooral voor de foto’s!

Gevonden via Joost van Bellen. 

In 2012 schreven we hier over de Lunch Beat: tussen de middag naar de club om daar je bammetjes te eten en even uit je dak gegaan. De trend was geen lang leven beschoren. Uitgaan is nu eenmaal veel fijner als je niet nog werk boven je hoofd hebt hangen.

Vandaag rapporteerden Nederlandse media [NOS, Het Parool, AD] enthousiast over een kloon van de Lunch Beat: de Daybreaker. Het concept is precies hetzelfde: een aanstekelijk verhaal over ‘a movement’ die over de hele wereld mensen aan het dansen zet, zonder alcohol en drugs, en met veel upbeat nadruk op de positieve effecten van ritmische beweging (die zijn: saamhorigheid en energie).

Vanochtend was er voor het eerst een Daybreaker in de Amsterdamse club NYX. Volgens de reportages in de media was het hartstikke motiverend voor de rest van je werkdag. En daar zit de crux. Daybreaker klinkt als de natte droom van HR managers, maar het heeft met het clubleven niks van doen. Onze voorspelling: nog één editie en je hoort er niks meer van, totdat je op heidag moet en om 7.30 in een Meppelse disco met je collega’s moet raven als een vorm van teambuilding. Goed voor de saamhorigheid en energie.

Met dank aan Victoria Beunders. 

De BBC rapporteerde deze week dat het aantal clubs in het Verenigd Koninkrijk in tien jaar tijd praktisch is gehalveerd. In 2005 waren er 3144 clubs en nu nog maar 1733. Clubbing is uit. In het item zien we dat je bij de beroemde Ministery of Sound in Londen vooral toeristen vindt – vreselijk afschrikwekkend voor de zelfbewuste grootstedeling. Een promotor van warehouse parties, raves in bijvoorbeeld leegstaande fabriekshallen, wijst erop dat bij zijn feesten minder regels gelden. Het rookverbod is zo misschien wel de nagel aan de doodskist van de ouderwetse disco.

Op Diep schrijven we vaker over ontwikkelingen in het nachtleven, bijvoorbeeld de festivalisering van clubs in Berlijn en de terugkeer van de illegale rave. Bij deze veranderingen in clubcultuur spelen externe factoren zoals hoge toegangsprijzen bij clubs, strenge drugscontrole aan de deur en de sterke toename van festivals een belangrijke rol. Daarnaast zal er ook sprake zijn van een golfbeweging. Jonge mensen hebben behoefte aan nieuwe, coole dingen en de club voelt gewoon niet cool op dit moment. Wellicht is over vijftien jaar de rave wel weer helemaal uit.

In november besloot club Trouw niet langer kaartjes in de voorverkoop te verkopen. Per 1 januari moesten mensen in de rij gaan staan of een gastenlijstplekje bemachtigen als ze naar binnen wilden. We schreven daar toen over dat Trouw hypocriet was in de overwegingen en dat het erop leek dat ze graag een uitsluitend deurbeleid wilden voeren à la Berghain. Vandaag bericht Trouw op haar blog dat de club per direct haar beleid herziet. Voor alle clubavonden zijn weer kaarten te verkregen in de voorverkoop. Volgens Trouw komt dit omdat de rijen te lang waren en mensen te veel onzekerheid hadden.

Trouw vroeg dinsdag aan de likers van hun Facebookpagina wat zij vonden van het beleid. De reacties zijn duidelijk: niemand is blij met het deurbeleid. Sommige mensen geven aan dat ze daardoor Trouw helemaal niet meer bezochten. Opmerkelijk in de reacties is dat er geklaagd wordt over veel toeristen. Zij vielen vroeger buiten de boot omdat ze niet wisten van voorverkoop. Volgens een commenter hebben toeristen alle tijd om in de rij te staan en komen ze nu dus wel binnen.

Het kan zomaar zijn dat dit argument doorslaggevend is geweest voor Trouw in de overweging het deurbeleid te herzien. Niets is erger voor een Amsterdamse club dan het verwijt een toeristentent te zijn.

Dansen in Amsterdam is de laatste jaren veranderd. Vroeger koos je op de avond zelf een club en wachtte je rustig in de rij tot je binnenkwam. Tegenwoordig bedenk je ver van te voren wanneer je waar heen wilt. Kaartjes koop je online en sommige clubavonden zijn binnen een dag al uitverkocht. Veel Amsterdamse feesters gaan naar locaties buiten het centrum, zoals de locaties bij station Sloterdijk en Dhoem Dhaam in Noord. Om de juiste feestjes te bezoeken moet je dus snel zijn, maar ook weten wat er speelt. Op zaterdag zijn de clubs aan het Leidse- en Rembrandtplein nu het domein van provincialen en toeristen.

Gisteren maakte Trouw bekend te stoppen met de online voorverkoop van kaarten. De club gaat op 1 januari haar laatste jaar in en verandert daarom een aantal zaken. Op de site verkondigt Trouw nobele motieven:

Tegenwoordig zien we dat veel populaire evenementen meteen uitverkopen in de voorverkoop, waardoor er veel mensen buitengesloten worden. Maar misschien wel nóg belangrijker: de spanning, de spontaniteit en de vrijheid komt in gevaar.

Trouw kondigde nog een andere maatregel aan: geen clubfotografie meer. Niet meer de Fotomeisjes en de vele andere professionele fotografen die de Facebookpagina’s van evenementen opfleuren met steeds weer dezelfde poses. Trouw gaat ook ontmoedigen dat mensen met mobiele telefoons foto’s maken. Dit beleid kennen we van de Berghain in Berlijn, waar fotografie verboten is. Menig andere Berlijnse club, zoals Stattbad, hanteert in navolging dezelfde regels. Nu dus ook Trouw. Het blijkt niet het enige waarin Trouw op de Berghain wil lijken. Berghain staat bekend om het strenge deurbeleid. Het stoppen met de online voorverkoop kan op die manier gezien worden. Op 3voor12 zegt eigenaar Olaf Boswijk:

We zijn groter en populairder geworden. Dat is vaak leuk, maar niet altijd. Je kunt als club geen vrijgezellenfeest weigeren met twintig mensen die via internet een kaartje hebben gekocht.

Het lijkt er dus op dat Trouw juist vóór buitensluiten is en gewoon graag controle wil over wie er precies bij hen mogen komen feesten. Je kunt voortaan via internet zien hoe de stand van de rij voor de Trouw is. Zogenaamd als dienst naar de bezoeker, maar ook dat gezien worden als een doorzichte manier om de club in het laatste jaar juist meer te hypen, in plaats van minder.